Wrzucanie głosu do urny

100 lat praw wyborczych Polek. Jak je wywalczyły?

Prof. Teresa Gardocka

Przyznanie praw wyborczych kobietom nie by┼éo rzecz─ů oczywist─ů. Polki z d─ů┼╝eniami do uzyskania pewnych praw (nie m├│wi─ůc o r├│wnouprawnieniu) torowa┼éy sobie drog─Ö powoli ÔÇô m├│wi prof. Teresa Gardocka ze Szko┼éy Prawa Uniwersytety SWPS.

Historia r├│wnouprawnienia

Stosunkowo do niedawna uwa┼╝ano, ┼╝e kobiety nie powinny mie─ç ani praw wyborczych, ani wielu innych przywilej├│w. Czy to znaczy, ┼╝e powszechnie uznawano je za gorsze, nienadaj─ůce si─Ö do uczestniczenia w ┼╝yciu spo┼éecznym, zawodowym czy politycznym? Niekoniecznie. Uwa┼╝ano raczej, ┼╝e kobiety sp─Ödzaj─ů czas w domu, po┼Ťwi─Öcaj─ů si─Ö opiece nad dzie─çmi. M─Ö┼╝czyznom przypisywano z kolei wszystkie obowi─ůzki zewn─Ötrzne – utrzymanie rodziny czy s┼éu┼╝b─Ö wojskow─ů.

Do udzia┼éu w Olimpiadzie kobiety dopuszczono po raz pierwszy w 1928 roku w Amsterdamie, do studi├│w uniwersyteckich – tylko na specjaln─ů pro┼Ťb─Ö. W 1894 roku jedynie trzy panie studiowa┼éy farmacj─Ö na Uniwersytecie Jagiello┼äskim. Kilka lat wcze┼Ťniej na studia do Francji musia┼éa wyjecha─ç Maria Sk┼éodowska. Pierwsz─ů s─Ödzi─ů nad Wis┼é─ů zosta┼éa Wanda Grabi┼äska w 1929 roku, za┼Ť w 1937 by┼éo ich w Polsce siedem. Polska nie by┼éa wcale pod tym wzgl─Ödem wyj─ůtkowa, podobnie by┼éo wsz─Ödzie w obr─Öbie cywilizacji zachodniej.

Prawo wyborcze na tym tle nie by┼éo kwesti─ů fundamentaln─ů – chocia┼╝ symboliczn─ů. Podobno pod wp┼éywem swojej ├│wczesnej ┼╝ony – cz┼éonkini niepodleg┼éo┼Ťciowych grup bojowych, nadaniu praw wyborczych kobietom nie sprzeciwia┼é si─Ö J├│zef Pi┼ésudski. Naczelnik przyzna┼é je 28 listopada 1918 roku. Od tego momentu Polki mog┼éy korzysta─ç z biernego (prawo do bycia wybieran─ů) i czynnego (prawo do g┼éosowania) prawa wyborczego. W ten spos├│b w pierwszym Sejmie Ustawodawczym znalaz┼éo si─Ö osiem kobiet.

Kto był pierwszy?

Wiele pa┼ästw przyzna┼éo prawa wyborcze kobietom wcze┼Ťniej ni┼╝ Polska np. Nowa Zelandia w 1893 roku, Australia w 1902, Norwegia w 1913 i Dania w 1915.

By┼éy te┼╝ kraje, kt├│re na taki krok zdecydowa┼éy si─Ö wiele lat p├│┼║niej: Francja w 1944 czy W┼éochy w 1946. W Szwajcarii w g┼éosowaniach federalnych kobiety uczestnicz─ů od 1971 roku. Z kolei w szwajcarskim kantonie Appenzell panie mog─ů bra─ç udzia┼é w lokalnych wyborach dopiero od 1991 roku.

W Stanach Zjednoczonych Ameryki panie uzyska┼éy prawa wyborcze na mocy XIX poprawki do Konstytucji, zakazuj─ůcej odmawiania lub ograniczania praw wyborczych ze wzgl─Ödu na p┼ée─ç. Poprawka zacz─Ö┼éa obowi─ůzywa─ç w styczniu 1920 roku.

Przeczytaj tak┼╝e: Kopernik by┼éa kobiet─ů? Naukowczynie walcz─ů ze szklanym sufitem

Dzi┼Ť zar├│wno prawa wyborcze, jak i inne prawa r├│wne m─Ö┼╝czyznom, s─ů dla przedstawicieli cywilizacji zachodu zupe┼énie oczywiste. Mimo to kobiety w Polsce nie zawsze decyduj─ů si─Ö korzysta─ç z nich na r├│wni z panami. Dzi─Öki dzia┼éaniom ukierunkowanym na aktywizacj─Ö polityczn─ů pa┼ä coraz wi─Öcej kobiet ubiega si─Ö, z pozytywnym skutkiem, o funkcje so┼étysek. Na wy┼╝szych stanowiskach jest mniejsza reprezentacja kobiet. Pierwsz─ů kobiet─ů premierem w Polsce, po 1989 roku, by┼éa Hanna Suchocka, drug─ů Ewa Kopacz, a trzeci─ů Beata Szyd┼éo ÔÇô m─Ö┼╝czyzn sprawuj─ůcych t─Ö funkcj─Ö by┼éo 13. Proporcja p┼éci wyra┼║nie nie odpowiada proporcji p┼éci w spo┼éecze┼ästwie.

Na prezydenta płci żeńskiej nadal czekamy. Ale przecież Stany Zjednoczone nie doczekały się na tym stanowisku kobiety od prawie 230 lat, chociaż jedna kandydatka była o krok.

***

Autork─ů tekstu jest Prof. Teresa Gardocka, prawnik, Szko┼éa Prawa Uniwersytetu SWPS.

 

Na tej stronie wykorzystujemy cookies. Uzyskujemy do nich dost─Öp w celach analitycznych oraz w celu zapewnienia prawid┼éowego dzia┼éania strony. Je┼╝eli nie wyra┼╝asz na to zgody, mo┼╝esz zmieni─ç ustawienia w swojej przegl─ůdarce. Zobacz wi─Öcej w Polityce Prywatno┼Ťci.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close