Chcesz otworzy膰 si臋 na pracownik贸w z niepe艂nosprawno艣ciami? Tych b艂臋d贸w unikaj!

Chcesz otworzy膰 si臋 na pracownik贸w z niepe艂nosprawno艣ciami? Tych b艂臋d贸w unikaj!

Niepe艂nosprawno艣膰 mo偶na postrzega膰 jako jedn膮 z cech pracownika. Jest wiele organizacji, kt贸re s膮 otwarte na zatrudnianie os贸b z niepe艂nosprawno艣ciami, ale jednocze艣nie postrzegaj膮 to jako wyzwanie. I w艂a艣nie o tych wyzwaniach i (nie)dobrych praktykach Olga Kozierowska rozmawia艂a w najnowszym odcinku podcastu Sukces Pisany Szmink膮. Jej go艣膰mi by艂y Ma艂gorzata Szumowska, aktywistka, Dyrektorka Generalna Niewidzialnej Wystawy w Warszawie, Anna 呕贸rawska, Prezeska Zarz膮du Fundacji Kultury Bez Barier i Przemys艂aw 呕ydok, Prezes Fundacji Aktywizacja.

Olga Kozierowska: Mamy w Polsce oko艂o 2 000 000 os贸b z niepe艂nosprawno艣ciami w wieku produkcyjnym, czyli takich, kt贸rzy mog膮 ju偶 p贸j艣膰 do pracy. Czy mo偶emy t臋 grup臋 jako艣膰 scharakteryzowa膰?

Przemys艂aw 呕ydok: Trzymaj膮c si臋 danych dotycz膮cych wieku aktywno艣ci zawodowej, czyli od 18. roku 偶ycia do wieku emerytalnego to jest oko艂o 1 600 000 os贸b. Z tego nieca艂e 600 000 os贸b pracuje, natomiast oko艂o miliona to s膮 osoby, kt贸re s膮 poza rynkiem pracy. S膮 w zdecydowanej wi臋kszo艣ci bierne zawodowo. Os贸b, kt贸re s膮 zarejestrowane w urz臋dach pracy jako bezrobotne czy poszukuj膮ce pracy jest 50 000, wi臋c to praktycznie statystycznie si臋 nie liczy. Dlaczego te osoby s膮 bierne? Dlaczego w og贸le nie szukaj膮 pracy?

Kiedy zobaczy艂em pierwszy raz te dane, by艂em naprawd臋 zdziwiony. Wiemy dobrze, 偶e nie wszystkie osoby z niepe艂nosprawno艣ciami b臋d膮 pracowa膰, bo s膮 osoby w tak trudnej sytuacji psychofizycznej czy mentalnej i maj膮 tak powa偶n膮 niepe艂nosprawno艣膰, 偶e nie s膮 w stanie. Mo偶e kiedy艣, w przysz艂o艣ci, b臋d膮 takie technologie [kt贸re w tym pomog膮], ale to jest raczej nierealne. My艣la艂em wi臋c, 偶e takie osoby to jest wi臋kszo艣膰. Natomiast dane GUSu z BAEL鈥檃 pokazuj膮, 偶e 60% tej grupy z miliona poza rynkiem pracy to osoby o umiarkowanym b膮d藕 lekkim stopniu niepe艂nosprawno艣ci. Nawet przy ca艂ej niedoskona艂o艣ci naszego systemu orzekania, bo to oddzielna bajka i du偶o mogliby艣my o tym rozmawia膰, to wida膰, 偶e to jest grupa, kt贸ra ma potencja艂. 艢rodowisko os贸b z niepe艂nosprawno艣ciami jest trzymane w pewnego rodzaju skansenie cywilizacyjnym z lat 90. I to dotyczy te偶 rynku pracy.

OLGA: Co to oznacza? Kto艣 ich trzyma w skansenie czy oni sami siebie tam trzymaj膮?

Przemys艂aw: Ja bym powiedzia艂 w ten spos贸b 鈥 bezosobowo, 偶e to system trzyma ich w skansenie. Ma艂o kt贸ra grupa spo艂eczna jest tak bardzo obudowana regulacjami, grupami 艣wiadcze艅, r贸偶nymi ustawami, kt贸re reguluj膮 co si臋 op艂aca, co wolno, a czego nie wolno. To jest system, kt贸ry powsta艂 w latach 90. Jego g艂贸wnym determinantem jest to, 偶e mamy dosy膰 du偶e dofinansowania do zatrudniania pracownika z niepe艂nosprawno艣ci膮. To by艂o bardzo istotne z punktu widzenia rynku pracy w latach 90., kiedy by艂o ogromne bezrobocie i przeci臋tny pracodawca nie by艂 zainteresowany zatrudnianiem os贸b z niepe艂nosprawno艣ciami. Dzisiaj mamy zupe艂nie inn膮 sytuacj臋. W Polsce wska藕nik bezrobocia wynosi 5%. Pracodawcy musz膮 te偶 szuka膰 w艣r贸d tych biernych zawodowo, a ta grupa jest zamkni臋ta w my艣leniu: „to s膮 ci od specjalnych pracodawc贸w, chroniony rynek pracy” albo osoby z niepe艂nosprawno艣ciami same siebie te偶 tak postrzegaj膮.

Anna 呕贸rawska: To by艂y te偶 czasy, kiedy nie by艂o tylu mo偶liwo艣ci, 偶eby np. pracowa膰 zdalnie albo z domu. Ta „fizyczno艣膰” sprawi艂a, 偶e ten system powsta艂 jako pewne rozwi膮zanie i propozycja. A teraz, pomimo, 偶e mamy mo偶liwo艣膰 pracy zdalnej i zdalnegowykorzystywania naszych intelektualnych kompetencji, u偶ycia nowych technologii, dalej tkwimy w skansenie.

Z ch臋ci膮 podam przyk艂ad mojej przyjaci贸艂ki. Jest kobiet膮 g艂uch膮, kt贸ra rozwija si臋 w IT. „Rozwija si臋” bior臋 w cudzys艂贸w, bo ona bardzo by chcia艂a si臋 rozwija膰, ale ci膮gle nie mo偶e znale藕膰 pracy w miejscu, kt贸re pozwoli艂oby jej na ten rozw贸j. Owszem – po wielu znojach otrzyma艂a prac臋 w zagranicznej firmie technologicznej i przesz艂a okres przygotowawczy. By艂o bardzo du偶o szkole艅, inwestycji w pracownika, 偶eby mog艂a si臋 na tym stanowisku znale藕膰, a p贸藕niej omijano j膮 szerokim 艂ukiem, nie wierz膮c w jej potencja艂 鈥 鈥瀊o g艂ucha鈥, 鈥瀊o nie mo偶e si臋 komunikowa膰鈥濃 A zaznaczam, 偶e komunikuje si臋 po angielsku, tylko korzysta z nowoczesnych technologii. Je艣li wszystkie spotkania odbywaj膮 si臋 na Zoomie, to korzysta z transkrypcji, a w j臋zyku angielskim transkrypcja dzia艂a o wiele lepiej ni偶 w polskim. Nad膮偶a i mo偶e dostawa膰 ambitne zadania, ale ich nie dostaje, wi臋c szuka nowej pracy ju偶 chyba 2 lata. Nie mo偶e znale藕膰, wi臋c zacz臋艂a ukrywa膰 to, 偶e nie s艂yszy. I tylko wtedy ktokolwiek oddzwania czy odpisuje. Ale p贸藕niej, gdy musi ju偶 powiedzie膰, 偶e jest osob膮 g艂uch膮, Telefon znowu milknie.

Przemys艂aw: Dlatego my jako NGO rekomendujemy partnerski model dzia艂a艅 w tym obszarze dla biznesu. Trzeba sobie te偶 powiedzie膰 jedn膮 rzecz. Je偶eli na przyk艂ad biznes mia艂by szuka膰 jakiego艣 partnera, kt贸ry m贸g艂by ca艂y ten proces pom贸c mu zbudowa膰 i potem przeprowadzi膰, to jakie s膮 to instytucje w Polsce? Pierwsze instytucje, o kt贸rych si臋 my艣li to s膮 Powiatowe Urz臋dy Pracy. Od razu chc臋 powiedzie膰, 偶e wszystkie 350-ile艣-tam Powiatowych Urz臋d贸w Pracy w Polsce rocznie wprowadza oko艂o 3 000 os贸b z niepe艂nosprawno艣ciami na rynek pracy. Jedna Fundacja Aktywizacja wprowadza ponad 1 000. A my mamy niedu偶膮 sie膰 – kilkana艣cie podmiot贸w. Chodzi mi o to, 偶e g艂贸wnym realnym partnerem s膮 organizacje pozarz膮dowe, kt贸re ju偶 przesz艂y etap rozwoju ma艂ych dzia艂a艅 na rzecz tego 艣rodowiska. Znamy wyzwania i mamy konkretne do艣wiadczenia.

Ma艂gorzata Szumowska: Ten skansen – to jest sedno tego wszystkiego. On niesie ze sob膮 bardzo du偶o r贸偶nych element贸w, np. wsparcie rentowe, pu艂apk臋 rentow膮, zakleszczenie si臋 pomi臋dzy tym, co otrzymuj臋 i co jest mi przypisane. Niekt贸rzy pracodawcy uwielbiaj膮 wykorzystywa膰 pu艂apki rentowe na zasadzie: „Ja ci臋 zatrudni臋 za t臋 minimaln膮 i nie przekroczysz 艣wiadczenia, wi臋c wszyscy b臋d膮 zadowoleni”. My艣l臋, 偶e to te偶 jest ogromny problem.

Kolejna rzecz, kt贸r膮 te偶 tu zaadresuje to kwestia edukacji. Mamy 2024 rok, a mam wra偶enie, 偶e w dalszym ci膮gu szkolnictwo specjalne kuleje. Nie chodzi o kameralne plac贸wki, a takie molochy na 200-300 os贸b, kt贸re s膮 鈥瀙rzechowalniami os贸b鈥 cz臋sto o skrajnie r贸偶nych potrzebach. I one maj膮 si臋 艣wietnie, bo np. w takim molochu mamy dzieciaki, kt贸re s膮 na w贸zku i zosta艂y do tej szko艂y przypisane, bo szko艂a w ich rejonie nie jest dost臋pna architektonicznie. Mamy tam te偶 dzieciaki w spektrum – r贸偶nie funkcjonuj膮ce, a dla niekt贸rych pobyt w takim miejscu jest koszmarem. Mamy ADHD-owc贸w, mamy osoby z bardzo silnymi sprz臋偶eniami i niepe艂nosprawno艣ci膮 intelektualn膮, zaburzeniami psychicznymi. W jaki spos贸b mamy m贸wi膰 o podmiotowo艣ci w takim miejscu? Jak mamy rozwija膰 ten potencja艂? Tu powinna by膰 skierowana uwaga naszego pa艅stwa. Aby zadba膰 o to, 偶eby rozwija膰 ten potencja艂. Mamy przecie偶 posuch臋 na rynku pracy i potrzebujemy specjalist贸w. Musimy o to zadba膰 ju偶 od ma艂ego, 偶eby rozwija膰 dzieci jak najbardziej.