Ch艂odnik doskona艂y na upa艂y

Anna Ruszczak

Lato przywita艂o nas tropikalnie. Trzeba du偶o pi膰, a co je艣膰? Gdy z nieba leje si臋 偶ar, z pewno艣ci膮 sprawdzi si臋 orze藕wiaj膮cy i syc膮cy ch艂odnik. Sprawd藕 przepisy Anny Ruszczak.
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on linkedin
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on linkedin

Zdecydowanie bardziej lubi臋 gor膮co ni偶 zimno. Upa艂y bywaj膮 m臋cz膮ce, ale przy odpowiednim zestawie w lod贸wce i znalezionym na strychu kultowym wiatraczkiem 鈥瀂efir鈥, da si臋 przetrwa膰. O poranku koktajl z malin lub truskawek z jogurtem, kefirem lub ma艣lank膮 i dodatkiem 艣wie偶ych zi贸艂. W ci膮gu dnia litry zimnej wody lekko gazowanej z owocami, kt贸re s膮 akurat pod r臋k膮, kilkoma plasterkami limonki, li艣膰mi 艣wie偶ej mi臋ty z ogrodu i temperatura cia艂a wraca do normy. Ale co艣 te偶 trzeba je艣膰.

U mnie niepodzielnie rz膮dzi ch艂odnik, a gdy chwilowo ch艂odnika brak, po prostu m艂ode ziemniaki z koperkiem i zsiad艂ym mlekiem. Gdy upa艂 zel偶eje, wieczorow膮 por膮 si臋gam do mojego domowego mini-warzywniaka po 艣wie偶膮 rukol臋, dorzucam pachn膮ce s艂o艅cem soczyste pomidory, s贸l, pieprz, oliw臋, odrobin臋 octu winnego i 艣wie偶y starty parmezan. Je艣li g艂贸d bardziej doskwiera, wrzucam do garnka str膮czki zielonej fasolki, na patelni臋 z roztopionym mas艂em kilka kurek, pokrojony z膮bek czosnku, ga艂膮zk臋 艣wie偶ego rozmarynu, chlust bia艂ego wina, kr贸tka redukcja i gotowe.

Ch艂odnik by艂 jednym z niewielu da艅 w moim 偶elaznym zestawie kulinarnym obok jajecznicy i sernika na zimno w czasach, gdy jeszcze nie wiedzia艂am, 偶e potrafi臋 gotowa膰, a te偶 jako艣 nie ci膮gn臋艂o mnie specjalnie wtedy do 鈥瀔rainy gar贸w鈥. W domu specjalnej tradycji ch艂odnikowej nie by艂o. Nawet nie pami臋tam, kiedy zapa艂a艂am do niego gor膮cym uczuciem. A przecie偶 botwinkowy ch艂odnik to nieod艂膮czny element polskiej kuchni.

Hiszpanie maj膮 gazpacho, Hindusi 鈥 rajt臋, Bu艂garzy 鈥 tarator, Rosjanie 鈥 okroszk臋, Francuzi 鈥 vichyssoise, a my 鈥 ch艂odnik. Przyw臋drowa艂 do nas z Litwy. O „cho艂od藕cu litewskim” pisa艂 Mickiewicz w „Panu Tadeuszu”. Tadeusz po powrocie do domu zosta艂 przywitany w艂a艣nie t膮 potraw膮, kt贸ra cz臋sto go艣ci艂a na szlacheckich sto艂ach: 鈥濸odano w kolei w贸dk臋, zaczem wszyscy siedli i cho艂odziec litewski milczkiem 偶wawo jedli.鈥 (Ksi臋ga III, wers 706-707). Za czas贸w dynastii Jagiello艅skiej, kuchnia staropolska zacz臋艂a przenika膰 na Litw臋, litewska za艣 do Korony. W polskich ksi膮偶kach kucharskich jeszcze dzisiaj spotykamy okre艣lenie 鈥瀙o litewsku鈥.

Kolberg, opisuj膮c Litw臋, wspomina艂 鈥(…) opr贸cz pokarm贸w u偶ywanych og贸lnie przez wszystkie europejskie ludy, s膮 jeszcze i w艂a艣ciwe tej tylko stronie przyrz膮dy kuchenne, maj膮ce sw膮 wzi臋to艣膰 nie tylko pod w艂o艣cia艅sk膮, ale i pod szlacheck膮 strzech膮. Potrawy te s膮 nast臋pne: 1. ch艂odnik, robi膮cy si臋 zwykle z drobno pokrajanych burak贸w (…) i kawa艂k贸w wrzuconego do zupy lodu.鈥 (Dzie艂a wszystkie, Litwa, Oskar Kolberg, 1960 r., s. 40-41). O ch艂odniku pisze Wincentyna Zawadzka w Kucharce litewskiej, kt贸rej pierwsze wydanie ukaza艂o si臋 ju偶 w XIX wieku. Autorka opisuje r贸偶nego rodzaju ch艂odniki, w tym tak偶e przyrz膮dzany po litewsku, z bo膰winki lub buraczk贸w (Kucharka Litewska, s. 33-34).

Przepis na t臋 wyj膮tkow膮 zup臋 znajdziemy r贸wnie偶 w wielu innych ksi膮偶kach kucharskich, na przyk艂ad u Maryi Ochorowicz-Monatowej w jej kultowej Uniwersalnej ksi膮偶ce kucharskiej z pocz膮tku XX wieku lub w Poradniku Gospodyni Wiejskiej z 1954 roku oraz w ksi膮偶ce pt. Sekret kucharski, czyli co jadano w Soplicowie H. Szymanderskiej.

Na moim stole goszcz膮 na zmian臋 ch艂odnik litewski i nieco bardziej pikantne gazpacho. S膮 szybkie i naprawd臋 proste, a jak smakuj膮 i 鈥 ch艂odz膮!

Jak przygotowa膰 pyszny ch艂odnik?

Ch艂odnik litewski

P臋czek botwiny lub ma艂ych buraczk贸w z li艣膰mi
3 opakowania zsiad艂ego mleka po 500 g
1 艣mietana krem贸wka 200 g
1 butelka zakwasu buraczanego Krakus 330 ml
1 du偶y og贸rek w膮偶
P臋czek grubego szczypioru
艁y偶ka bia艂ego cukru
艢wie偶o zmielona s贸l morska
艢wie偶o zmielony pieprz
Sok z cytryny
Jajka

Buraczki umy膰, odci膮膰, obra膰 i pokroi膰 na 艣redniej grubo艣ci plasterki. Po oberwaniu li艣ci, 艂odygi pokroi膰 na ok. centymetrowe kawa艂ki. Wrzuci膰 wszystko na osolony wrz膮tek z dodatkiem odrobiny soku z cytryny, ugotowa膰 al dente, odcedzi膰, ostudzi膰. Zsiad艂e mleko, 艣mietan臋, zakwas buraczany zmiksowa膰 z cukrem, sol膮 i pieprzem (wedle uznania) na aksamitn膮 mas臋. Doda膰 ostudzon膮 botwin臋 i buraczki, startego na tarce z grubymi oczkami og贸rka, pokrojony szczypior. Wstawi膰 na 2-3 godziny do lod贸wki. Podawa膰 z jajkiem ugotowanym na twardo.

Gazpacho

6 du偶ych dojrza艂ych malinowych pomidor贸w
1 du偶a cebula
4 z膮bki czosnku
3 艣rednie og贸rki gruntowe lub 1 du偶y og贸rek-w膮偶
1 du偶a 偶贸艂ta i 1 du偶a czerwona papryka
1/2 ma艂ej papryki habanero
1 dojrza艂e awokado
Oliwa, s贸l morska, 艣wie偶o mielony kolorowy pieprz.

Pomidory sparzy膰, obra膰, pozby膰 si臋 gniazd nasiennych, pokroi膰, najlepiej na sitku nad naczyniem, sok doda膰 do pokrojonych pomidor贸w. Reszt臋 sk艂adnik贸w drobno pokroi膰, doda膰 mi膮偶sz awokado. Zmiksowa膰 razem z oliw膮, sol膮 i pieprzem. Wstawi膰 na 2-3 godziny do lod贸wki. Przed podaniem mo偶na doda膰 gruby szczypior lub/i 艣wie偶e li艣cie mi臋ty.

Anna Ruszczak
autorka bloga 鈥濶a moim stole鈥
www.annaewamarianamoimstole.pl
https://www.facebook.com/annaewamarianamoimstole
https://www.pinterest.com/annaewamaria/na-moim-stole/

Zarejestruj si臋 aby otrzyma膰 newsletter

 

Na tej stronie wykorzystujemy cookies. Uzyskujemy do nich dost臋p w celach analitycznych oraz w celu zapewnienia prawid艂owego dzia艂ania strony. Je偶eli nie wyra偶asz na to zgody, mo偶esz zmieni膰 ustawienia w swojej przegl膮darce. Zobacz wi臋cej w Polityce Prywatno艣ci.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close