Komputer z fake-newsem

Dezinformacja. Czym jest i jak sobie z ni膮 radzi膰?

Aleksandra Moskal

Cho膰 fake news nie podsiada formalnej definicji to powszechnie za tak膮 informacj臋 uznajemy tre艣ci, kt贸re celowo wprowadzaj膮 odbiorc臋 w b艂膮d. Po co? Po to aby szokowa膰, wzbudza膰 kontrowersje czy manipulowa膰 opini膮 publiczn膮鈥

Rozchodz膮 si臋 z pr臋dko艣ci膮 艣wiat艂a

Fake newsy dotycz膮 zazwyczaj konkretnych, polaryzacyjnych sytuacji i zdarze艅. Rozchodz膮 si臋 z pr臋dko艣ci膮 艣wiat艂a – w dobie b艂yskawicznego konsumowania tre艣ci, odbiorcy rzadko weryfikuj膮 przeczytane informacje, cz臋stokro膰 skupiaj膮c si臋 jedynie na nag艂贸wku.

Czym jest deep fake?

S膮 to fa艂szywe tre艣ci, wykreowane za pomoc膮 technologii uczenia maszynowego. Jest to obr贸bka obrazu i d藕wi臋ku, kt贸ra pozwala m.in. na stworzenie dowolnego modelu twarzy i sfabrykowania s艂贸w, kt贸re w rzeczywisto艣ci nigdy nie zosta艂y wypowiedziane.

Czym jest post prawda?

Opisuje rzeczywisto艣膰, w kt贸rej fakty nie maj膮 znaczenia. Karmi si臋 domniemaniami, osobistymi przekonaniami i domys艂ami. Nie ma poparcia w racjonalnych argumentach. Post prawda bazuje na sensacji, ma za zadanie wzbudza膰 kontrowersje. Post prawda nie jest ani uniwersalna ani absolutna, jest to zbi贸r zachowa艅, kt贸re os艂abiaj膮 znaczenie prawdy, a wynikaj膮 z niech臋ci do skonfrontowania si臋 z faktami.

Dezinformacja jest wsz臋dzie

Dezinformacja karmi si臋 ludzkimi l臋kami. Uderza w czu艂e punkty i dotyka spraw trudnych oraz kontrowersyjnych. Warto mie膰 艣wiadomo艣膰, 偶e jest obecna w 偶yciu ka偶dego z nas, obcujemy z ni膮 ka偶dego dnia, korzystaj膮c z Internetu i ogl膮daj膮c telewizj臋.

Co zrobi膰, aby by膰 mniej podatnym na dezinformacj臋?

Przede wszystkim w艂膮cz krytyczne my艣lenie.
Poddaj w w膮tpliwo艣膰 to, co czytasz i ogl膮dasz.
Powiedz: sprawdzam.

Analizuj strony, kt贸re przegl膮dasz.

Odpowiedz sobie na pytania:

  • jakie robi pierwsze wra偶enie?
  • czy wygl膮da profesjonalnie i wzbudza moje zaufanie?
  • kim s膮 autorzy strony? Czy publikuj膮 r贸wnie偶 w innych miejscach?
  • czy znane s膮 藕r贸d艂a finansowania strony?
  • na jakiej domenie jest postawiona strona?

Pytaj: Czytaj膮c artyku艂y informacyjne, w艂膮cz w sobie 鈥瀟ryb nauczyciela鈥

Zwr贸膰 uwag臋, w jaki spos贸b artyku艂 zosta艂 napisany:

  • Czy nag艂贸wek jest powi膮zany z tre艣ci膮, czy to po prostu 鈥瀋lickbait鈥?
  • Czy artyku艂 bazuje na emocjonalnych opiniach i kontrowersjach czy raczej skupia si臋 na faktach?
  • Czy artyku艂 jest napisany poprawnie, czy mo偶e zawiera b艂臋dy j臋zykowe?
  • Czy tekst zawiera stereotypy, si臋ga po uproszczenia?
  • Na bazie jakich 藕r贸de艂 zosta艂 przygotowany tekst? Czy je znasz, czy s膮 wiarygodne?

Konfrontuj

Zaobserwuj, jakie towarzysz膮 ci emocje po przeczytaniu danego tekstu. Artyku艂y informacyjne powinny by膰 rzeczowe i w spokojnym tonie. Unikaj 藕r贸de艂 informacji, kt贸re 藕le na Ciebie wp艂ywaj膮 i wywo艂uj膮 dyskomfort. Pami臋taj, 偶e najwa偶niejsze s膮 fakty.

Por贸wnaj czytany artyku艂 z innymi na ten sam temat. W pierwszej kolejno艣ci sprawdzaj publikacje naukowe i oficjalne portale gazet. Wspieraj media, dziennikarzy, tw贸rc贸w, kt贸rzy dziel膮 si臋 faktami, nie kontrowersyjnymi opiniami.

A gdy trafisz na fake news鈥

鈥eaguj. Zg艂aszaj nieprawdziwe tre艣ci, komentuj i m贸w g艂o艣no o tym, 偶e co艣 jest nieprawd膮. B膮d藕 czujny i ostrzegaj innych. Czasy s膮 trudne, a wojna dezinformacyjna to fakt. Nie tra膰 jednak wiary w dobro, to w ko艅cu przyniesie efekty. Sprawdzone 藕r贸d艂a informacji to podstawa, pami臋taj o tym r贸wnie偶 wtedy, gdy sam tworzysz publikacje.

Bibliografia:

  1. Ines Eisele, Dezinformacja na co dzie艅. Jak rozpozna膰 fake news, dw.com/pl/dezinformacja-na-co-dzie%C5%84-jak-rozpozna%C4%87-fake-news/a-60363381
  2. Marcin Waszak, Postprawda i fake news czy weryfikacja tre艣ci i 藕r贸de艂 informacji?, https://refleksje.amu.edu.pl/wp-content/uploads/2018/07/re_2017_16_12.pdf
  3. Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, Rozpoznawanie nieprawdziwych informacji, gov.pl/web/baza-wiedzy/rozpoznawanie-nieprawdziwych-informacji

 

Na tej stronie wykorzystujemy cookies. Uzyskujemy do nich dost臋p w celach analitycznych oraz w celu zapewnienia prawid艂owego dzia艂ania strony. Je偶eli nie wyra偶asz na to zgody, mo偶esz zmieni膰 ustawienia w swojej przegl膮darce. Zobacz wi臋cej w Polityce Prywatno艣ci.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close