Feminatywy w j─Özyku polskim - dane

83% Polek popiera wykorzystanie żeńskich nazw stanowisk

Aleksandra Skwarska

Ponad 8 na 10 kobiet badanych przez Pracuj.pl uwa┼╝a, ┼╝e ┼╝e┼äskie nazwy stanowisk powinny by─ç u┼╝ywane powszechnie na r├│wni z m─Öskimi. Ponadto 3/4 z nich oczekuje feminatyw├│w w og┼éoszeniach o prac─Ö, a tak┼╝e chcia┼éoby mie─ç wp┼éyw na nazw─Ö swojego stanowiska. To tylko cz─Ö┼Ť─ç z ustale┼ä badania ÔÇ×J─Özyk ofert pracyÔÇŁ, w kt├│rym wzi─Ö┼éo udzia┼é blisko 18 tysi─Öcy kobiet. Partnerem badania jest Fundacja Sukcesu Pisanego Szmink─ů.
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on linkedin
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on linkedin

J─Özyk ma znaczenie

Feminatywy to ┼╝e┼äskie formy gramatyczne nazw zawod├│w lub funkcji, okre┼Ťlaj─ůce kobiety m.in. pod k─ůtem wykonywanego zawodu, reprezentowanej profesji czy przys┼éuguj─ůcego tytu┼éu. Jak wiele innych kwestii zwi─ůzanych z ┼╝ywym wykorzystaniem i ewolucj─ů j─Özyka, feminatywy r├│wnie┼╝ bywaj─ů przedmiotem o┼╝ywionych dyskusji czy r├│┼╝nic opinii w dyrektorskich gabinetach, korytarzach administracji publicznej czy biurach.

Stanowisko Rady J─Özyka Polskiego z 2019 roku m├│wi o d─ů┼╝eniu do symetrii w nazwach jako ÔÇ×maj─ůcym podstawy spo┼éeczneÔÇŁ, a przede wszystkim ÔÇô jako o ÔÇ×prawie, kt├│re nale┼╝y zostawi─ç samym m├│wi─ůcymÔÇŁ. Maj─ůc to na uwadze, zesp├│┼é Pracuj.pl postanowi┼é zapyta─ç o opini─Ö same kobiety ÔÇô czyli osoby, kt├│rych dyskusje o feminatywach dotycz─ů szczeg├│lnie mocno. W przeprowadzonym badaniu dotycz─ůcym ┼╝e┼äskich nazw stanowisk wzi─Ö┼éo udzia┼é blisko 18 tysi─Öcy respondentek. Partnerem projektu jest Fundacja Sukcesu Pisanego Szmink─ů. Tekst stanowi pierwsz─ů cz─Ö┼Ť─ç serii po┼Ťwi─Öconej badaniom ÔÇô w kolejnym materiale przyjrzymy si─Ö odpowiedziom udzielanym w analogicznym badaniu przez m─Ö┼╝czyzn oraz osoby niebinarne.

Feminatywy - Wyniki badań

Feminatywy w codziennej pracy

Wyniki najnowszego badania Pracuj.pl stanowi─ů wyra┼║ny sygna┼é, ┼╝e w opinii kobiet feminatywy w miejscu pracy pe┼éni─ů wa┼╝n─ů rol─Ö i powinny by─ç uwzgl─Ödniane przez pracodawc├│w. Zdecydowana wi─Ökszo┼Ť─ç respondentek, bo a┼╝ 83% uwa┼╝a, ┼╝e ┼╝e┼äskie nazwy stanowisk (takie jak np. programistka, prawniczka, psycholo┼╝ka, ekspertka) powinny by─ç u┼╝ywane powszechnie, na r├│wni z m─Öskimi. Przewa┼╝aj─ůca cz─Ö┼Ť─ç z nich twierdzi r├│wnie┼╝, ┼╝e ┼╝e┼äskie nazwy stanowisk s─ů wa┼╝ne i okre┼Ťlaj─ů funkcj─Ö zawodow─ů na tych samych zasadach, co przyj─Öte powszechnie m─Öskie odpowiedniki.

Warto zauwa┼╝y─ç, ┼╝e wed┼éug deklaracji respondentek nie tylko popieraj─ů one wprowadzanie do ┼╝ycia zawodowego feminatyw├│w, ale tak┼╝e staraj─ů si─Ö wykorzystywa─ç te formy j─Özykowe w zawodowej codzienno┼Ťci, stosuj─ůc je do opisu stanowisk innych pa┼ä. O ile bowiem mniej ni┼╝ co czwarta badana kobieta deklaruje, ┼╝e zawsze u┼╝ywa ┼╝e┼äskich nazw stanowisk (23%), o tyle ju┼╝ ponad po┼éowa (55,5%) robi to cz─Östo. Co interesuj─ůce, zaledwie niewielki odsetek respondentek (2,5%) deklaruje, ┼╝e nigdy nie stosuje feminatyw├│w w ┼╝yciu codziennym.

Wyniki badania nie zaskakuj─ů. Z takimi opiniami w ┼Ťrodowisku biznesowym spotykam si─Ö od dawna. Brak ┼╝e┼äskich ko┼äc├│wek podtrzymuje stereotypy co do r├│l pe┼énionych przez kobiety i m─Ö┼╝czyzn oraz nie┼Ťwiadome przekonania, kt├│re w sobie nosimy. Przyk┼éadem mo┼╝e by─ç zaw├│d chirurg czy pilot, kt├│ry w pierwszej kolejno┼Ťci przywo┼éa skojarzenia zwi─ůzane z m─Ö┼╝czyzn─ů. Uwa┼╝am za zasadne powszechne wprowadzenie feminatyw├│w, bo to daje kobietom r├│wnorz─Ödne miejsce w s┼éowniku. Tak jak kto┼Ť kiedy┼Ť powiedzia┼é: Nie ma nas w s┼éowniku, to nas nie ma. Powszechne u┼╝ywanie ┼╝e┼äskich ko┼äc├│wek wp┼éynie te┼╝ na ┼Ťwiadomo┼Ť─ç dziewczynek i wzmocni miejsce kobiet w ka┼╝dej sferze ┼╝ycia. Widz─Ö natomiast spore wyzwanie w tworzeniu niekt├│rych okre┼Ťle┼ä z ┼╝e┼äskimi ko┼äc├│wkami, polegaj─ůce na unikni─Öciu trywializacji danego stanowiska czy zawodu.

- m├│wi Olga Kozierowska, dziennikarka biznesowa i Prezeska Fundacji Sukcesu Pisanego Szmink─ů.

Wa┼╝n─ů wskaz├│wk─ů dla pracodawc├│w i rekruter├│w mo┼╝e by─ç fakt, ┼╝e zdecydowana wi─Ökszo┼Ť─ç respondentek by┼éaby zainteresowana posiadaniem wp┼éywu na nazw─Ö swojego stanowiska w pracy, np. pod k─ůtem wykorzystania w nim s┼é├│w odpowiednich dla swojej p┼éci. Deklaruje to ponad 3/4 z nich (76%). Jednocze┼Ťnie analitycy Pracuj.pl zwracaj─ů uwag─Ö, ┼╝e w┼Ťr├│d pozosta┼éych badanych tylko 2,5% w og├│le nie chcia┼éoby skorzysta─ç z takiej mo┼╝liwo┼Ťci, a 21,5% twierdzi, ┼╝e taki wp┼éyw na nazw─Ö stanowiska jest im oboj─Ötny.

Zawodowo zajmuj─Ö projektowaniem inkluzywnych i prostych tre┼Ťci. Dbam o to, by j─Özyk komunikacji w r├│wnym stopniu uwzgl─Ödnia┼é kobiety i m─Ö┼╝czyzn. Moje do┼Ťwiadczenie pokazuje, ┼╝e nie zawsze zdajemy sobie spraw─Ö z tego, ┼╝e to jakich s┼é├│w u┼╝ywamy, wp┼éywa na to jak odbieramy ┼Ťwiat. Na co dzie┼ä nie zastanawiamy si─Ö nad tym, w jakim stopniu u┼╝ywany przez nas j─Özyk kszta┼étuje rzeczywisto┼Ť─ç. Znane s─ů badania, kt├│re pokazuj─ů, ┼╝e u┼╝ywanie tylko m─Öskich form zawod├│w, zniech─Öca kobiety do aplikowania. Cz─Östo zupe┼énie nie┼Ťwiadomie odrzucaj─ů one niekt├│re z og┼éosze┼ä o prac─Ö, uznaj─ůc je za skierowane raczej do m─Ö┼╝czyzn. Odpowiednie podej┼Ťcie pracodawc├│w, ju┼╝ na poziomie tytu┼éu og┼éoszenia, mo┼╝e pom├│c w stworzeniu bardziej r├│┼╝norodnego i przyjaznego ┼Ťrodowiska pracy. Jak wida─ç w wynikach naszego badania, dla wielu kobiet ta kwestia nie jest oboj─Ötna. Chocia┼╝ proaktywne d─ů┼╝enie do posiadania ┼╝e┼äskich nazw stanowisk wci─ů┼╝ nale┼╝y do rzadko┼Ťci, to coraz wi─Öcej organizacji, uczelni wy┼╝szych czy instytucji zaczyna dawa─ç wyb├│r swoim pracowniczkom.

- komentuje Anna Ho┼édy┼äska, Ekspertka ds. Projektowania Tre┼Ťci w Grupie Pracuj, pomys┼éodawczyni i koordynatorka badania.

J─Özykowo r├│wna rekrutacja

Wed┼éug znacz─ůcej cz─Ö┼Ťci badaczy j─Özyka oraz ekspert├│w ds. HR feminatywy mog─ů by─ç jednym ze skutecznych narz─Ödzi wyr├│wnywania szans p┼éci w ┼╝yciu zawodowym, cho─çby poprzez kszta┼étowanie percepcji ich r├│l w miejscach pracy. Tworzenie r├│wnowagi w mo┼╝liwo┼Ťciach rozwoju kariery dla kobiet i m─Ö┼╝czyzn w Polsce wci─ů┼╝ jest jednak wyzwaniem. Wykaza┼éy to badania Pracuj.pl zorganizowane z okazji Mi─Ödzynarodowego Dnia Kobiet. Cho─ç 6 na 10 badanych Polek ocenia┼éo w├│wczas og├│ln─ů sytuacj─Ö zawodow─ů pa┼ä jako lepsz─ů ni┼╝ 10 lat temu, tylko 35% zgodzi┼éo si─Ö, ┼╝e szanse kobiet i m─Ö┼╝czyzn na rynku pracy s─ů r├│wne. ┬á

W tym kontek┼Ťcie nie dziwi, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç respondentek najnowszego badania Pracuj.pl zwraca uwag─Ö na wykorzystanie ┼╝e┼äskich nazw stanowisk w og┼éoszeniach o prac─Ö. 78% z nich podkre┼Ťla, ┼╝e feminatywy powinny pojawia─ç si─Ö w ofertach zatrudnienia tak samo cz─Östo, jak ich m─Öskie odpowiedniki. Ponadto 68% badanych kobiet oczekuje, ┼╝e w tytu┼éach og┼éosze┼ä powinny pojawia─ç si─Ö obie wersje nazwy stanowiska. Jak zauwa┼╝a┬áAnna Ho┼édy┼äska, uwzgl─Ödnianie ┼╝e┼äskiego nazewnictwa na etapie rekrutacji jest wa┼╝ne, bo spos├│b zapisu tytu┼éu poszukiwanego specjalisty czy specjalistki mo┼╝e kszta┼étowa─ç percepcj─Ö os├│b rekrutuj─ůcych, jak i samych kandydatek.

Asymetri─Ö j─Özyka w nazwach stanowisk naj┼éatwiej zauwa┼╝y─ç, gdy poziom czy presti┼╝ danego stanowiska ro┼Ťnie. Powszechnie u┼╝ywamy s┼é├│w Praktykantka, Asystentka czy Sekretarka. Gdy jednak padaj─ů terminy Prezeska, Cz┼éonkini Zarz─ůdu czy Dyrektorka, raczej cz─Ö┼Ť─ç z nas sk┼éonna b─Ödzie przychyli─ç si─Ö ku m─Öskiej formie. Mimo, ┼╝e ┼╝e┼äski odpowiednik nie jest przecie┼╝ obra┼║liwy. Pojawiaj─ů si─Ö przedsi─Öbiorstwa, w kt├│rych polityka wewn─Ötrzna wymaga, by og┼éoszenie o prac─Ö uwzgl─Ödnia┼éo w nazwie stanowiska zar├│wno form─Ö ┼╝e┼äsk─ů, jak i m─Ösk─ů. Sami jako Grupa Pracuj tak┼╝e chcemy da─ç pracowniczkom i pracownikom wyb├│r co do formy zapisu stanowiska. Trend ten zauwa┼╝amy te┼╝ na przyk┼éadzie analizy danych wewn─Ötrznych Pracuj.pl. Na przestrzeni ostatnich 5 lat na portalu wzros┼éa liczba ofert z wykorzystaniem feminatyw├│w. Jest to nadal niewielki udzia┼é wszystkich og┼éosze┼ä, a wi─Öc obszar do dalszego rozwoju, kt├│ry aktywnie chcemy monitorowa─ç.

- mówi Anna Hołdyńska.
Jak wykazuj─ů analizy Pracuj.pl, w I kwartale 2021 liczba ofert z udzia┼éem feminatyw├│w na portalu by┼éa wy┼╝sza o 19% ni┼╝ w analogicznym okresie 2016. Wci─ů┼╝ jednak stanowi┼éy one zdecydowan─ů mniejszo┼Ť─ç ofert ÔÇô 3,5%. Co interesuj─ůce, zaobserwowany wzrost dotyczy┼é zar├│wno segmentu specjalist├│w, jak i pracownik├│w fizycznych. Liczba ofert z ┼╝e┼äskimi nazwami stanowisk utrzyma┼éa si─Ö natomiast na podobnym poziomie w segmencie zawod├│w postrzeganych stereotypowo jako kobiece, zazwyczaj zwi─ůzane z opiek─ů i o ni┼╝szym presti┼╝u spo┼éecznym, w przypadku kt├│rych wykorzystanie feminatyw├│w w rekrutacji jest znacznie bardziej powszechne.

Feminatywy na przykładach

W┬áwywiadzie dla Pracuj.pl┬áJoanna Wrycza-Bekier, doktor nauk humanistycznych i trenerka biznesu, zauwa┼╝y┼éa ┼╝e w przypadku ┼╝e┼äskich nazw profesji pojawia si─Ö cz─Östo problem podzia┼éu na stanowiska presti┼╝owe i bardziej powszechne. Odzwierciedla si─Ö on w tym, ┼╝e w powszechnym odbiorze m─Öskie nazwy uznawane s─ů za bardziej nobilituj─ůce ÔÇô a co za tym idzie feminatywy bywaj─ů odrzucane tak┼╝e przez panie, kt├│re pe┼éni─ů te stanowiska. Jak odnios┼éy si─Ö do tej kwestii respondentki Pracuj.pl?
Badane kobiety oceni┼éy dziewi─Ö─ç r├│┼╝nych stanowisk pod k─ůtem tego, czy w ich ocenie zastosowanie ┼╝e┼äskiej formy umniejsza ich znaczenie lub sprawia, ┼╝e mog─ů by─ç odebrane mniej powa┼╝nie ni┼╝ w przypadku m─Öskiego odpowiednika. Przede wszystkim nale┼╝y podkre┼Ťli─ç, ┼╝e w przypadku wszystkich funkcji tak─ů opini─Ö wyrazi┼éa zdecydowana mniejszo┼Ť─ç respondentek. Jednocze┼Ťnie jednak rzeczywi┼Ťcie zaobserwowa─ç mo┼╝na by┼éo, ┼╝e wyra┼║nie najcz─Ö┼Ťciej jako mniej presti┼╝owe lub mniej powa┼╝nie postrzegane by┼éo wskazywane stanowisko Prezeski Zarz─ůdu (18% wskaza┼ä). Ponadto blisko co dziesi─ůta badana wskazywa┼éa na pozosta┼ée pozycje dyrektorskie czy kierownicze jako brzmi─ůce mniej presti┼╝owo w formie ┼╝e┼äskiej ÔÇô cz─Ö┼Ťciej, ni┼╝ na stanowiska ni┼╝szego szczebla (np. m┼éodsza specjalistka, specjalistka, studentka, asystentka).
 
Ciekawe wnioski przynosi analiza kolejnego pytania. Respondentki mia┼éy wyobrazi─ç sobie, ┼╝e pracuj─ů na jednym z 15 stanowisk. Mia┼éy okre┼Ťli─ç, jak─ů form─Ö nazwy danego stanowiska wybra┼éy dla siebie. ┬áOdpowiedzi udzielane by┼éy na skali od 1 (zdecydowanie forma ┼╝e┼äska) do 5 (zdecydowanie forma m─Öska). R├│wnie┼╝ w tym wypadku respondentki odnosi┼éy si─Ö zdecydowanie przychylniej do feminatyw├│w ÔÇô najbardziej ÔÇ×┼╝e┼äska” ┼Ťrednia odpowiedzi wynios┼éa 1,1 (piosenkarka), najmniej ÔÇô 2,2 (s─Ödzina).

W obliczu przyzwyczajeń

Jak zauwa┼╝aj─ů analitycy, ostatnie przytoczone pytanie ujawnia jednak tak┼╝e wp┼éyw codziennego j─Özyka na postrzeganie zawod├│w i przyzwyczajenia, jakie kszta┼étuje. Dostrzec mo┼╝na wi─Öc, ┼╝e respondentki by┼éy nieco mniej sk┼éonne wybiera─ç feminatywy w przypadku termin├│w, kt├│re maj─ů w j─Özyku polskim kilka znacze┼ä. Przyk┼éadami s─ů ÔÇ×s─ÖdzinaÔÇŁ (2,2) ÔÇô przez wiele os├│b uwa┼╝ana za termin zarezerwowany wy┼é─ůcznie dla ┼╝ony s─Ödziego, oraz ÔÇ×pilotkaÔÇŁ (┼Ťrednia 2,1) ÔÇô stosowana r├│wnie┼╝ jako nazwa nakrycia g┼éowy. Oba zawody postrzegane s─ů jednak tak┼╝e jako bardziej ÔÇ×m─ÖskieÔÇŁ. Warto podkre┼Ťli─ç, ┼╝e najbardziej ÔÇ×┼╝e┼äskieÔÇŁ wyniki dotyczy┼éy zawod├│w postrzeganych stereotypowo jako kobiece (piosenkarka, bibliotekarka, nauczycielka, sprz─ůtaczka) ÔÇô co dodatkowo podkre┼Ťla rol─Ö przyzwyczaje┼ä w postrzeganiu zawod├│w.┬á

Wprowadzanie feminatyw├│w wi─ů┼╝e si─Ö nieuchronnie z przyzwyczajaniem si─Ö do nowych form nazewnictwa przez odbiorc├│w, co dla cz─Ö┼Ťci pracodawc├│w i pracownik├│w jest wyzwaniem. Pokazuj─ů to wyniki badania Pracuj.pl ÔÇô mimo pozytywnego stosunku pa┼ä do ┼╝e┼äskich nazw stanowisk blisko co trzecia respondentka (30%) uwa┼╝a, ┼╝e nie pasuj─ů one do wszystkich zawod├│w. Blisko co pi─ůta (19%) z kolei dodaje, ┼╝e u┼╝ycie ┼╝e┼äskiej nazwy stanowiska niepotrzebnie okre┼Ťla aspekt p┼éci, kt├│ry nie powinien by─ç istotny w przypadku pracy.┬á

┼╗e┼äskie ko┼äc├│wki i nazwy zawod├│w wci─ů┼╝ wzbudzaj─ů sprzeciw u wielu z tych, kt├│rzy zapominaj─ů, ┼╝e s─ů to ca┼ékowicie normalne i poprawne formy j─Özykowe. Wystarczy si─Ögn─ů─ç po jak─ůkolwiek gazet─Ö z czas├│w przedwojennych, by zobaczy─ç, ┼╝e na tej drukarskiej ┼é─ůce kwit┼éy wspania┼ée i kolorowe profesorki, magistry czy ┼Ťwiadkinie. Szkoda, ┼╝e te formy by┼éy powoli wymazywane z j─Özyka, zw┼éaszcza za czas├│w komunizmu, i ┼╝e teraz, gdy powoli wracaj─ů, wci─ů┼╝ budz─ů nieuzasadnione oburzenie. Wed┼éug ankiety 76% kobiet chce mie─ç wp┼éyw na nazw─Ö swojego stanowiska. Pozw├│lmy im na to - je┼Ťli pracujemy z kobiet─ů, kt├│ra na wizyt├│wkach, plakietkach na drzwiach czy w dyskusjach zawodowych chce by─ç naukowczyni─ů, psycholo┼╝k─ů, pilotk─ů, to ma do tego pe┼éne prawo.

- komentuje Janina B─ůk, znana statystyczka i blogerka.
Jednocze┼Ťnie mniej, ni┼╝ co dziesi─ůta respondentka uwa┼╝a, ┼╝e powinni┼Ťmy pozosta─ç przy ÔÇ×m─ÖskichÔÇŁ formach nazw zawod├│w, a u┼╝ywanie feminatyw├│w to niepotrzebne udziwnienie. J─Özyk polski nie uwzgl─Ödnia “neutralnych” nazw zawod├│w – cz─Ö┼Ť─ç odbiorc├│w za takowe uwa┼╝a m─Öskie. Jednak, jak wykaza┼éy badania, du┼╝a cz─Ö┼Ť─ç respondentek chcia┼éaby by─ç uwzgl─Ödniana na rynku pracy jako kobiety, tak┼╝e na poziomie nazewnictwa stanowisk.

W poszukiwaniu nowych form

Nale┼╝y zwr├│ci─ç uwag─Ö, ┼╝e zjawisko feminatyw├│w, ze wzgl─Ödu na swoje istotne znaczenie, wymaga dalszego pog┼é─Öbienia w innych badaniach i opracowaniach. Zdecydowan─ů wi─Ökszo┼Ť─ç respondentek ankiety Pracuj.pl stanowi┼éy Panie w wieku 20-39 lat (83%) z wy┼╝szym wykszta┼éceniem (82%) i pochodz─ůce z miast (90%), w tym po┼éowa z miast powy┼╝ej 500 000 mieszka┼äc├│w. Jednocze┼Ťnie jednak wyj─ůtkowo du┼╝a pr├│ba badawcza i zaanga┼╝owanie respondentek (17 804 os├│b) czyni z badania wa┼╝ny wk┼éad w dyskusj─Ö o feminatywach, a tak┼╝e wskazuje na ich znaczenie dla du┼╝ego grona kobiet.
Przytaczane na pocz─ůtku tekstu stanowisko Rady J─Özyka Polskiego z 2019 roku podkre┼Ťla┼éo, ┼╝e w polszczy┼║nie potrzebna jest wi─Öksza, mo┼╝liwie pe┼éna symetria nazw osobowych m─Öskich i ┼╝e┼äskich. Wyniki badania Pracuj.pl pokazuj─ů, jak istotny wp┼éyw na pracuj─ůce Polki i percepcj─Ö ich ┼╝ycia zawodowego ma j─Özyk wykorzystywany do opisu karier czy stanowisk. Dlatego tak wa┼╝ne jest, by otwarcie dyskutowa─ç o feminatywach i pracowa─ç nad rozwi─ůzaniami, kt├│re wspieraj─ů ich wykorzystanie w miejscach pracy i w rekrutacji.

Zarejestruj si─Ö aby otrzyma─ç newsletter

 

Na tej stronie wykorzystujemy cookies. Uzyskujemy do nich dost─Öp w celach analitycznych oraz w celu zapewnienia prawid┼éowego dzia┼éania strony. Je┼╝eli nie wyra┼╝asz na to zgody, mo┼╝esz zmieni─ç ustawienia w swojej przegl─ůdarce. Zobacz wi─Öcej w Polityce Prywatno┼Ťci.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close