Feminatywy w j臋zyku polskim - dane

83% Polek popiera wykorzystanie 偶e艅skich nazw stanowisk

Aleksandra Skwarska

Ponad 8 na 10 kobiet badanych przez Pracuj.pl uwa偶a, 偶e 偶e艅skie nazwy stanowisk powinny by膰 u偶ywane powszechnie na r贸wni z m臋skimi. Ponadto 3/4 z nich oczekuje feminatyw贸w w og艂oszeniach o prac臋, a tak偶e chcia艂oby mie膰 wp艂yw na nazw臋 swojego stanowiska. To tylko cz臋艣膰 z ustale艅 badania 鈥濲臋zyk ofert pracy鈥, w kt贸rym wzi臋艂o udzia艂 blisko 18 tysi臋cy kobiet. Partnerem badania jest Fundacja Sukcesu Pisanego Szmink膮.
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on linkedin
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on linkedin

J臋zyk ma znaczenie

Feminatywy to 偶e艅skie formy gramatyczne nazw zawod贸w lub funkcji, okre艣laj膮ce kobiety m.in. pod k膮tem wykonywanego zawodu, reprezentowanej profesji czy przys艂uguj膮cego tytu艂u. Jak wiele innych kwestii zwi膮zanych z 偶ywym wykorzystaniem i ewolucj膮 j臋zyka, feminatywy r贸wnie偶 bywaj膮 przedmiotem o偶ywionych dyskusji czy r贸偶nic opinii w dyrektorskich gabinetach, korytarzach administracji publicznej czy biurach.

Stanowisko Rady J臋zyka Polskiego z 2019 roku m贸wi o d膮偶eniu do symetrii w nazwach jako 鈥瀖aj膮cym podstawy spo艂eczne鈥, a przede wszystkim 鈥 jako o 鈥瀙rawie, kt贸re nale偶y zostawi膰 samym m贸wi膮cym鈥. Maj膮c to na uwadze, zesp贸艂 Pracuj.pl postanowi艂 zapyta膰 o opini臋 same kobiety 鈥 czyli osoby, kt贸rych dyskusje o feminatywach dotycz膮 szczeg贸lnie mocno. W przeprowadzonym badaniu dotycz膮cym 偶e艅skich nazw stanowisk wzi臋艂o udzia艂 blisko 18 tysi臋cy respondentek. Partnerem projektu jest Fundacja Sukcesu Pisanego Szmink膮. Tekst stanowi pierwsz膮 cz臋艣膰 serii po艣wi臋conej badaniom 鈥 w kolejnym materiale przyjrzymy si臋 odpowiedziom udzielanym w analogicznym badaniu przez m臋偶czyzn oraz osoby niebinarne.

Feminatywy - Wyniki bada艅

Feminatywy w codziennej pracy

Wyniki najnowszego badania Pracuj.pl stanowi膮 wyra藕ny sygna艂, 偶e w opinii kobiet feminatywy w miejscu pracy pe艂ni膮 wa偶n膮 rol臋 i powinny by膰 uwzgl臋dniane przez pracodawc贸w. Zdecydowana wi臋kszo艣膰 respondentek, bo a偶 83% uwa偶a, 偶e 偶e艅skie nazwy stanowisk (takie jak np. programistka, prawniczka, psycholo偶ka, ekspertka) powinny by膰 u偶ywane powszechnie, na r贸wni z m臋skimi. Przewa偶aj膮ca cz臋艣膰 z nich twierdzi r贸wnie偶, 偶e 偶e艅skie nazwy stanowisk s膮 wa偶ne i okre艣laj膮 funkcj臋 zawodow膮 na tych samych zasadach, co przyj臋te powszechnie m臋skie odpowiedniki.

Warto zauwa偶y膰, 偶e wed艂ug deklaracji respondentek nie tylko popieraj膮 one wprowadzanie do 偶ycia zawodowego feminatyw贸w, ale tak偶e staraj膮 si臋 wykorzystywa膰 te formy j臋zykowe w zawodowej codzienno艣ci, stosuj膮c je do opisu stanowisk innych pa艅. O ile bowiem mniej ni偶 co czwarta badana kobieta deklaruje, 偶e zawsze u偶ywa 偶e艅skich nazw stanowisk (23%), o tyle ju偶 ponad po艂owa (55,5%) robi to cz臋sto. Co interesuj膮ce, zaledwie niewielki odsetek respondentek (2,5%) deklaruje, 偶e nigdy nie stosuje feminatyw贸w w 偶yciu codziennym.

Wyniki badania nie zaskakuj膮. Z takimi opiniami w 艣rodowisku biznesowym spotykam si臋 od dawna. Brak 偶e艅skich ko艅c贸wek podtrzymuje stereotypy co do r贸l pe艂nionych przez kobiety i m臋偶czyzn oraz nie艣wiadome przekonania, kt贸re w sobie nosimy. Przyk艂adem mo偶e by膰 zaw贸d chirurg czy pilot, kt贸ry w pierwszej kolejno艣ci przywo艂a skojarzenia zwi膮zane z m臋偶czyzn膮. Uwa偶am za zasadne powszechne wprowadzenie feminatyw贸w, bo to daje kobietom r贸wnorz臋dne miejsce w s艂owniku. Tak jak kto艣 kiedy艣 powiedzia艂: Nie ma nas w s艂owniku, to nas nie ma. Powszechne u偶ywanie 偶e艅skich ko艅c贸wek wp艂ynie te偶 na 艣wiadomo艣膰 dziewczynek i wzmocni miejsce kobiet w ka偶dej sferze 偶ycia. Widz臋 natomiast spore wyzwanie w tworzeniu niekt贸rych okre艣le艅 z 偶e艅skimi ko艅c贸wkami, polegaj膮ce na unikni臋ciu trywializacji danego stanowiska czy zawodu.

- m贸wi Olga Kozierowska, dziennikarka biznesowa i Prezeska Fundacji Sukcesu Pisanego Szmink膮.

Wa偶n膮 wskaz贸wk膮 dla pracodawc贸w i rekruter贸w mo偶e by膰 fakt, 偶e zdecydowana wi臋kszo艣膰 respondentek by艂aby zainteresowana posiadaniem wp艂ywu na nazw臋 swojego stanowiska w pracy, np. pod k膮tem wykorzystania w nim s艂贸w odpowiednich dla swojej p艂ci. Deklaruje to ponad 3/4 z nich (76%). Jednocze艣nie analitycy Pracuj.pl zwracaj膮 uwag臋, 偶e w艣r贸d pozosta艂ych badanych tylko 2,5% w og贸le nie chcia艂oby skorzysta膰 z takiej mo偶liwo艣ci, a 21,5% twierdzi, 偶e taki wp艂yw na nazw臋 stanowiska jest im oboj臋tny.

Zawodowo zajmuj臋 projektowaniem inkluzywnych i prostych tre艣ci. Dbam o to, by j臋zyk komunikacji w r贸wnym stopniu uwzgl臋dnia艂 kobiety i m臋偶czyzn. Moje do艣wiadczenie pokazuje, 偶e nie zawsze zdajemy sobie spraw臋 z tego, 偶e to jakich s艂贸w u偶ywamy, wp艂ywa na to jak odbieramy 艣wiat. Na co dzie艅 nie zastanawiamy si臋 nad tym, w jakim stopniu u偶ywany przez nas j臋zyk kszta艂tuje rzeczywisto艣膰. Znane s膮 badania, kt贸re pokazuj膮, 偶e u偶ywanie tylko m臋skich form zawod贸w, zniech臋ca kobiety do aplikowania. Cz臋sto zupe艂nie nie艣wiadomie odrzucaj膮 one niekt贸re z og艂osze艅 o prac臋, uznaj膮c je za skierowane raczej do m臋偶czyzn. Odpowiednie podej艣cie pracodawc贸w, ju偶 na poziomie tytu艂u og艂oszenia, mo偶e pom贸c w stworzeniu bardziej r贸偶norodnego i przyjaznego 艣rodowiska pracy. Jak wida膰 w wynikach naszego badania, dla wielu kobiet ta kwestia nie jest oboj臋tna. Chocia偶 proaktywne d膮偶enie do posiadania 偶e艅skich nazw stanowisk wci膮偶 nale偶y do rzadko艣ci, to coraz wi臋cej organizacji, uczelni wy偶szych czy instytucji zaczyna dawa膰 wyb贸r swoim pracowniczkom.

- komentuje Anna Ho艂dy艅ska, Ekspertka ds. Projektowania Tre艣ci w Grupie Pracuj, pomys艂odawczyni i koordynatorka badania.

J臋zykowo r贸wna rekrutacja

Wed艂ug znacz膮cej cz臋艣ci badaczy j臋zyka oraz ekspert贸w ds. HR feminatywy mog膮 by膰 jednym ze skutecznych narz臋dzi wyr贸wnywania szans p艂ci w 偶yciu zawodowym, cho膰by poprzez kszta艂towanie percepcji ich r贸l w miejscach pracy. Tworzenie r贸wnowagi w mo偶liwo艣ciach rozwoju kariery dla kobiet i m臋偶czyzn w Polsce wci膮偶 jest jednak wyzwaniem. Wykaza艂y to badania Pracuj.pl zorganizowane z okazji Mi臋dzynarodowego Dnia Kobiet. Cho膰 6 na 10 badanych Polek ocenia艂o w贸wczas og贸ln膮 sytuacj臋 zawodow膮 pa艅 jako lepsz膮 ni偶 10 lat temu, tylko 35% zgodzi艂o si臋, 偶e szanse kobiet i m臋偶czyzn na rynku pracy s膮 r贸wne. 聽

W tym kontek艣cie nie dziwi, 偶e wi臋kszo艣膰 respondentek najnowszego badania Pracuj.pl zwraca uwag臋 na wykorzystanie 偶e艅skich nazw stanowisk w og艂oszeniach o prac臋. 78% z nich podkre艣la, 偶e feminatywy powinny pojawia膰 si臋 w ofertach zatrudnienia tak samo cz臋sto, jak ich m臋skie odpowiedniki. Ponadto 68% badanych kobiet oczekuje, 偶e w tytu艂ach og艂osze艅 powinny pojawia膰 si臋 obie wersje nazwy stanowiska. Jak zauwa偶a聽Anna Ho艂dy艅ska, uwzgl臋dnianie 偶e艅skiego nazewnictwa na etapie rekrutacji jest wa偶ne, bo spos贸b zapisu tytu艂u poszukiwanego specjalisty czy specjalistki mo偶e kszta艂towa膰 percepcj臋 os贸b rekrutuj膮cych, jak i samych kandydatek.

Asymetri臋 j臋zyka w nazwach stanowisk naj艂atwiej zauwa偶y膰, gdy poziom czy presti偶 danego stanowiska ro艣nie. Powszechnie u偶ywamy s艂贸w Praktykantka, Asystentka czy Sekretarka. Gdy jednak padaj膮 terminy Prezeska, Cz艂onkini Zarz膮du czy Dyrektorka, raczej cz臋艣膰 z nas sk艂onna b臋dzie przychyli膰 si臋 ku m臋skiej formie. Mimo, 偶e 偶e艅ski odpowiednik nie jest przecie偶 obra藕liwy. Pojawiaj膮 si臋 przedsi臋biorstwa, w kt贸rych polityka wewn臋trzna wymaga, by og艂oszenie o prac臋 uwzgl臋dnia艂o w nazwie stanowiska zar贸wno form臋 偶e艅sk膮, jak i m臋sk膮. Sami jako Grupa Pracuj tak偶e chcemy da膰 pracowniczkom i pracownikom wyb贸r co do formy zapisu stanowiska. Trend ten zauwa偶amy te偶 na przyk艂adzie analizy danych wewn臋trznych Pracuj.pl. Na przestrzeni ostatnich 5 lat na portalu wzros艂a liczba ofert z wykorzystaniem feminatyw贸w. Jest to nadal niewielki udzia艂 wszystkich og艂osze艅, a wi臋c obszar do dalszego rozwoju, kt贸ry aktywnie chcemy monitorowa膰.

- m贸wi Anna Ho艂dy艅ska.
Jak wykazuj膮 analizy Pracuj.pl, w I kwartale 2021 liczba ofert z udzia艂em feminatyw贸w na portalu by艂a wy偶sza o 19% ni偶 w analogicznym okresie 2016. Wci膮偶 jednak stanowi艂y one zdecydowan膮 mniejszo艣膰 ofert 鈥 3,5%. Co interesuj膮ce, zaobserwowany wzrost dotyczy艂 zar贸wno segmentu specjalist贸w, jak i pracownik贸w fizycznych. Liczba ofert z 偶e艅skimi nazwami stanowisk utrzyma艂a si臋 natomiast na podobnym poziomie w segmencie zawod贸w postrzeganych stereotypowo jako kobiece, zazwyczaj zwi膮zane z opiek膮 i o ni偶szym presti偶u spo艂ecznym, w przypadku kt贸rych wykorzystanie feminatyw贸w w rekrutacji jest znacznie bardziej powszechne.

Feminatywy na przyk艂adach

W聽wywiadzie dla Pracuj.pl聽Joanna Wrycza-Bekier, doktor nauk humanistycznych i trenerka biznesu, zauwa偶y艂a 偶e w przypadku 偶e艅skich nazw profesji pojawia si臋 cz臋sto problem podzia艂u na stanowiska presti偶owe i bardziej powszechne. Odzwierciedla si臋 on w tym, 偶e w powszechnym odbiorze m臋skie nazwy uznawane s膮 za bardziej nobilituj膮ce 鈥 a co za tym idzie feminatywy bywaj膮 odrzucane tak偶e przez panie, kt贸re pe艂ni膮 te stanowiska. Jak odnios艂y si臋 do tej kwestii respondentki Pracuj.pl?
Badane kobiety oceni艂y dziewi臋膰 r贸偶nych stanowisk pod k膮tem tego, czy w ich ocenie zastosowanie 偶e艅skiej formy umniejsza ich znaczenie lub sprawia, 偶e mog膮 by膰 odebrane mniej powa偶nie ni偶 w przypadku m臋skiego odpowiednika. Przede wszystkim nale偶y podkre艣li膰, 偶e w przypadku wszystkich funkcji tak膮 opini臋 wyrazi艂a zdecydowana mniejszo艣膰 respondentek. Jednocze艣nie jednak rzeczywi艣cie zaobserwowa膰 mo偶na by艂o, 偶e wyra藕nie najcz臋艣ciej jako mniej presti偶owe lub mniej powa偶nie postrzegane by艂o wskazywane stanowisko Prezeski Zarz膮du (18% wskaza艅). Ponadto blisko co dziesi膮ta badana wskazywa艂a na pozosta艂e pozycje dyrektorskie czy kierownicze jako brzmi膮ce mniej presti偶owo w formie 偶e艅skiej 鈥 cz臋艣ciej, ni偶 na stanowiska ni偶szego szczebla (np. m艂odsza specjalistka, specjalistka, studentka, asystentka).
Ciekawe wnioski przynosi analiza kolejnego pytania. Respondentki mia艂y wyobrazi膰 sobie, 偶e pracuj膮 na jednym z 15 stanowisk. Mia艂y okre艣li膰, jak膮 form臋 nazwy danego stanowiska wybra艂y dla siebie. 聽Odpowiedzi udzielane by艂y na skali od 1 (zdecydowanie forma 偶e艅ska) do 5 (zdecydowanie forma m臋ska). R贸wnie偶 w tym wypadku respondentki odnosi艂y si臋 zdecydowanie przychylniej do feminatyw贸w 鈥 najbardziej 鈥炁糴艅ska” 艣rednia odpowiedzi wynios艂a 1,1 (piosenkarka).

W obliczu przyzwyczaje艅

Jak zauwa偶aj膮 analitycy, ostatnie przytoczone pytanie ujawnia jednak tak偶e wp艂yw codziennego j臋zyka na postrzeganie zawod贸w i przyzwyczajenia, jakie kszta艂tuje. Dostrzec mo偶na wi臋c, 偶e respondentki by艂y nieco mniej sk艂onne wybiera膰 feminatywy w przypadku termin贸w, kt贸re maj膮 w j臋zyku polskim kilka znacze艅. Przyk艂adami s膮 鈥瀞臋dzina鈥 (2,2) 鈥 przez wiele os贸b uwa偶ana za termin zarezerwowany wy艂膮cznie dla 偶ony s臋dziego, oraz 鈥瀙ilotka鈥 (艣rednia 2,1) 鈥 stosowana r贸wnie偶 jako nazwa nakrycia g艂owy. Oba zawody postrzegane s膮 jednak tak偶e jako bardziej 鈥瀖臋skie鈥. Warto podkre艣li膰, 偶e najbardziej 鈥炁糴艅skie鈥 wyniki dotyczy艂y zawod贸w postrzeganych stereotypowo jako kobiece (piosenkarka, bibliotekarka, nauczycielka, sprz膮taczka) 鈥 co dodatkowo podkre艣la rol臋 przyzwyczaje艅 w postrzeganiu zawod贸w.聽

Wprowadzanie feminatyw贸w wi膮偶e si臋 nieuchronnie z przyzwyczajaniem si臋 do nowych form nazewnictwa przez odbiorc贸w, co dla cz臋艣ci pracodawc贸w i pracownik贸w jest wyzwaniem. Pokazuj膮 to wyniki badania Pracuj.pl 鈥 mimo pozytywnego stosunku pa艅 do 偶e艅skich nazw stanowisk blisko co trzecia respondentka (30%) uwa偶a, 偶e nie pasuj膮 one do wszystkich zawod贸w. Blisko co pi膮ta (19%) z kolei dodaje, 偶e u偶ycie 偶e艅skiej nazwy stanowiska niepotrzebnie okre艣la aspekt p艂ci, kt贸ry nie powinien by膰 istotny w przypadku pracy.聽

呕e艅skie ko艅c贸wki i nazwy zawod贸w wci膮偶 wzbudzaj膮 sprzeciw u wielu z tych, kt贸rzy zapominaj膮, 偶e s膮 to ca艂kowicie normalne i poprawne formy j臋zykowe. Wystarczy si臋gn膮膰 po jak膮kolwiek gazet臋 z czas贸w przedwojennych, by zobaczy膰, 偶e na tej drukarskiej 艂膮ce kwit艂y wspania艂e i kolorowe profesorki, magistry czy 艣wiadkinie. Szkoda, 偶e te formy by艂y powoli wymazywane z j臋zyka, zw艂aszcza za czas贸w komunizmu, i 偶e teraz, gdy powoli wracaj膮, wci膮偶 budz膮 nieuzasadnione oburzenie. Wed艂ug ankiety 76% kobiet chce mie膰 wp艂yw na nazw臋 swojego stanowiska. Pozw贸lmy im na to - je艣li pracujemy z kobiet膮, kt贸ra na wizyt贸wkach, plakietkach na drzwiach czy w dyskusjach zawodowych chce by膰 naukowczyni膮, psycholo偶k膮, pilotk膮, to ma do tego pe艂ne prawo.

- komentuje Janina B膮k, znana statystyczka i blogerka.
Jednocze艣nie mniej, ni偶 co dziesi膮ta respondentka uwa偶a, 偶e powinni艣my pozosta膰 przy 鈥瀖臋skich鈥 formach nazw zawod贸w, a u偶ywanie feminatyw贸w to niepotrzebne udziwnienie. J臋zyk polski nie uwzgl臋dnia „neutralnych” nazw zawod贸w – cz臋艣膰 odbiorc贸w za takowe uwa偶a m臋skie. Jednak, jak wykaza艂y badania, du偶a cz臋艣膰 respondentek chcia艂aby by膰 uwzgl臋dniana na rynku pracy jako kobiety, tak偶e na poziomie nazewnictwa stanowisk.

W poszukiwaniu nowych form

Nale偶y zwr贸ci膰 uwag臋, 偶e zjawisko feminatyw贸w, ze wzgl臋du na swoje istotne znaczenie, wymaga dalszego pog艂臋bienia w innych badaniach i opracowaniach. Zdecydowan膮 wi臋kszo艣膰 respondentek ankiety Pracuj.pl stanowi艂y Panie w wieku 20-39 lat (83%) z wy偶szym wykszta艂ceniem (82%) i pochodz膮ce z miast (90%), w tym po艂owa z miast powy偶ej 500 000 mieszka艅c贸w. Jednocze艣nie jednak wyj膮tkowo du偶a pr贸ba badawcza i zaanga偶owanie respondentek (17 804 os贸b) czyni z badania wa偶ny wk艂ad w dyskusj臋 o feminatywach, a tak偶e wskazuje na ich znaczenie dla du偶ego grona kobiet.
Przytaczane na pocz膮tku tekstu stanowisko Rady J臋zyka Polskiego z 2019 roku podkre艣la艂o, 偶e w polszczy藕nie potrzebna jest wi臋ksza, mo偶liwie pe艂na symetria nazw osobowych m臋skich i 偶e艅skich. Wyniki badania Pracuj.pl pokazuj膮, jak istotny wp艂yw na pracuj膮ce Polki i percepcj臋 ich 偶ycia zawodowego ma j臋zyk wykorzystywany do opisu karier czy stanowisk. Dlatego tak wa偶ne jest, by otwarcie dyskutowa膰 o feminatywach i pracowa膰 nad rozwi膮zaniami, kt贸re wspieraj膮 ich wykorzystanie w miejscach pracy i w rekrutacji.

Zarejestruj si臋 aby otrzyma膰 newsletter