Kobieta w艣r贸d pionier贸w internetu. Kim by艂a bezkompromisowa matematyczka Grace Hopper?

Grace Hopper przez szereg lat s艂u偶y艂a w聽United States Navy, ale w historii 艣wiatowej zapisa艂a si臋 jako ameryka艅ska pionierka informatyki. Poznaj histori臋 kobiety, kt贸ra dokona艂a rzeczy niesamowitych w dziedzinie zdominowanej w贸wczas przez m臋偶czyzn.

Mark I bardziej przypomina艂 mechaniczne maszyny Charlesa Babbage鈥檃 ni偶 komputery we wsp贸艂czesnym znaczeniu tego s艂owa 鈥 wewn膮trz jego stalowej obudowy obracaj膮cy si臋 wa艂 nap臋dowy zasilany przez silnik o mocy czterech koni mechanicznych uruchamia艂 sekwencj臋 przek艂adni i licznik贸w ci膮gn膮c膮 si臋 wzd艂u偶 ca艂ego urz膮dzenia. Kod dla Mark I pisano r臋cznie, o艂贸wkiem, na znormalizowanym papierze kodowym, a potem przenoszono go 鈥 dos艂ownie wybijaj膮c 鈥 na szpule ta艣my szeroko艣ci trzech cali, przypominaj膮ce wst臋gi do pianoli czy karty perforowane do krosna Jacquarda. Umiejscowienie otwor贸w na ta艣mie stosuj膮ce niepowtarzalny kod o艣miobitowy odpowiada艂o cyfrom, procesom i zastosowaniom danych oblicze艅. Chocia偶 Mark I by艂 programowalny w takim sensie, 偶e przyjmowa艂 te rolki podziurkowanej ta艣my, rozr贸偶nienie pomi臋dzy sprz臋tem (hardware) a oprogramowaniem (software) by艂o w贸wczas nieostre, a wr臋cz nie istnia艂o 鈥 ka偶de obliczenie wymaga艂o obr贸cenia prze艂膮cznik贸w i przepi臋cia kabli.

Howard Aiken przedstawi艂 Grace pozosta艂ym cz艂onkom za艂ogi, dw贸m podporucznikom marynarki, kt贸rzy przyjechali na Harvard, kiedy ona by艂a jeszcze w Szkole Kadet贸w. P贸藕niej dowiedzia艂a si臋, 偶e jeden przekupywa艂 drugiego, 偶eby wykr臋ci膰 si臋 od siedzenia ko艂o nowego rekruta 鈥 鈥byli przekonani, 偶e przyje偶d偶a stara siwow艂osa nauczycielka i 偶aden z nich nie chcia艂 zaj膮膰 s膮siedniego biurka鈥. Aiken da艂 jej ksi膮偶k臋 kodow膮, par臋 stron niezrozumia艂ych polece艅 i zadanie: napisa膰 program dla Mark I, kt贸ry wyliczy wsp贸艂czynniki interpolacji dla arcus tangens z dok艂adno艣ci膮 do dwudziestu trzech miejsc po przecinku. 鈥A potem powiedzia艂, 偶e mam na to tydzie艅鈥, opowiada艂a, 鈥tydzie艅 偶eby nauczy膰 si臋, jak programowa膰 t臋 besti臋 i uruchomi膰 program鈥. Zadanie samo w sobie nie by艂o szczeg贸lnie trudne dla Grace 鈥 mia艂a przecie偶 doktorat z matematyki. Ta maszyna by艂a dla niej niezrozumia艂a. Nie mia艂a 偶adnej instrukcji, nie by艂o precedensu, na kt贸rym mog艂aby si臋 oprze膰,聽 poniewa偶聽 Mark聽 I聽 by艂 pierwszym urz膮dzeniem tego rodzaju. Grace potrafi艂a wiele rzeczy, ale brakowa艂o jej przygotowania in偶ynierskiego i nie odr贸偶nia艂a prze艂膮cznik贸w od przeka藕nik贸w. Aiken j膮 sprawdza艂.

B臋d膮c z natury samoukiem, podj臋艂a to wyzwanie. 艢l臋cza艂a nad ksi膮偶k膮 kodow膮 i wypytywa艂a dw贸ch podporucznik贸w, g艂贸wnie dwudziestotrzyletniego Richarda Blocha, 艣wie偶o upieczonego absolwenta Harvardu i speca od matematyki, kt贸ry mia艂 zosta膰 jej najbli偶szym wsp贸艂pracownikiem. Po laboratorium kr臋cili si臋 jeszcze in偶ynierowie IBM, kt贸rzy usuwali usterki 鈥 od nich tak偶e wydobywa艂a wszystkie mo偶liwe informacje. Siedzia艂a do p贸藕nej nocy, usi艂uj膮c pozna膰 budow臋 maszyny przez analizowanie planu i schemat贸w po艂膮cze艅 Mark I. Czasami spa艂a przy biurku. Wiele lat p贸藕niej, kiedy Grace by艂a ju偶 znan膮 postaci膮 w nowej dziedzinie programowania komputer贸w, zawsze dawa艂a najtrudniejsze zadania najm艂odszym i najmniej do艣wiadczonym cz艂onkom zespo艂u. Dosz艂a do wniosku, 偶e oni jeszcze nie wiedz膮, co jest niemo偶liwe.

Podczas pierwszego roku na Harvardzie pracowa艂a bez przerwy i kiedy do zespo艂u do艂膮czali nowi programi艣ci, Grace otrzymywa艂a kolejne stopnie wojskowe. Dzi臋ki tej samej pracowito艣ci i pomys艂owo艣ci, kt贸r膮 wnios艂a do uczenia student贸w, sta艂a si臋 nieocenionym cz艂onkiem zespo艂u. Siwow艂osa nauczycielka z p贸艂nocy stanu Nowy Jork spotka艂a wybitnych matematyk贸w, in偶ynier贸w i praktycznie wszystkich z mikroskopijnego 艣wiata informatyki. 鈥To by艂o fascynuj膮ce鈥, m贸wi艂a, 鈥wyl臋garnia聽 pomys艂贸w,聽 koncepcji,聽 marze艅 i wszystkiego pod s艂o艅cem鈥. Zapotrzebowanie na obliczenia by艂o tak wielkie, 偶e Aiken zaprojektowa艂 drugi komputer, Mark II. Grace r贸wnie偶 si臋 go nauczy艂a.

Podobnie jak do jego maszyn, tak i do samego Aikena brakowa艂o instrukcji obs艂ugi. By艂 wybuchowy, dra偶liwy i przywi膮zywa艂 obsesyjn膮 wag臋 do szczeg贸艂贸w. Dowodzenie zespo艂em pracuj膮cym nad jego w艂asnym wynalazkiem napawa艂o go ogromn膮 dum膮. Chocia偶 Mark I zosta艂 zbudowany przez IBM i schowany w piwnicy presti偶owego uniwersytetu, Aiken zajmowa艂 si臋 nim tak, jakby kierowa艂 plac贸wk膮 marynarki wojennej. Surowo przestrzega艂 dyscypliny. Wszyscy podw艂adni mieli przychodzi膰 do pracy w pe艂nym umundurowaniu i tytu艂owa膰 go 鈥瀔omandorem porucznikiem鈥. Do komputera odnoszono si臋 w rodzaju 偶e艅skim, tak jak do okr臋t贸w marynarki wojennej. Aiken zam臋cza艂 ludzi prac膮 鈥 kiedy dosz艂o do b艂臋du, zdarza艂o mu si臋 鈥瀝ykn膮膰鈥 na winowajc臋. Krytyka by艂a tak gwa艂towna i zagorza艂a, 偶e Grace cz臋sto zajmowa艂a si臋 usuwaniem usterek po godzinach, 偶eby mie膰 cisz臋 i spok贸j. Ale nauczy艂a si臋 postrzega膰 swojego szefa jako rodzaj maszyny. 鈥Jest tak okablowany鈥, powiedzia艂a Blochowi, kt贸ry cz臋sto podpada艂 zwierzchnikowi. 鈥Je偶eli kto艣 zrozumia艂 Aikena i spos贸b, w jaki jest okablowany, to doskonale mu si臋 z nim pracowa艂o. Ja nie mia艂am najmniejszych trudno艣ci. Ale je偶eli kto艣 usi艂owa艂 powiedzie膰 mu, co nale偶y zrobi膰, to B贸g jeden m贸g艂 go uratowa膰鈥. Tak powa偶ne podej艣cie Aikena do hierarchii wojskowej by艂o trudne, ale koniec ko艅c贸w wysz艂o Grace na dobre 鈥 traktowanie w jego Laboratorium Obliczeniowym by艂o w du偶ej mierze wsp贸艂mierne do rangi i zdolno艣ci, nie p艂ci. Mundury i oficjalne tytu艂y przyczynia艂y si臋 do zanikania tradycyjnych r贸l spo艂ecznych, podobnie jak ca艂kowite odizolowanie laboratorium od 艣wiata zewn臋trznego. I chocia偶 Aiken nigdy nie chcia艂 mie膰 kobiety oficera w swoich szeregach, musia艂 pogodzi膰 si臋 z przydzieleniem mu Grace, poniewa偶 trzyma艂 si臋 protoko艂u. A i tak, jak Grace powiedzia艂a Howardowi Aikenowi, potrzebowa艂by w laboratorium kobiety.

Mia艂a s艂uszno艣膰. Ostatecznie zosta艂a praw膮 r臋k膮 Aikena i wkr贸tce by艂a ca艂kowicie odpowiedzialna za Mark I. Napisa艂a kod, kt贸ry rozwi膮zywa艂 cz臋艣膰 z najtrudniejszych wojennych zada艅 matematycznych, a nawet opracowa艂a podr臋cznik obs艂ugi tego komputera, szczeg贸艂owy pi臋ciusetstronicowy dokument pe艂en schemat贸w obwod贸w i kod贸w operacji. Wraz ze swoim wsp贸艂pracownikiem, Richardem Blochem, opracowa艂a system kodowania i przetwarzania wsadowego, co uczyni艂o z laboratorium najwydajniejsze centrum przetwarzania danych w tamtym czasie. Utrzyma艂a porz膮dek w wyczerpuj膮cym 艣rodowisku wojennym, kt贸re przerasta艂o mo偶liwo艣ci mniej zdolnych oficer贸w. A opr贸cz zasadniczych kwalifikacji Grace, obecno艣膰 kobiety w zespole nios艂a wa偶ne korzy艣ci. Kiedy Mark I mia艂 problemy natury mechanicznej, Grace czasem 鈥wyci膮ga艂a lusterko z torebki, wtyka艂a je przed krzywki i szuka艂a iskier鈥. Pod koniec swojej kariery zawodowej Aiken oceni艂 swoj膮 kole偶ank臋 kr贸tko, przy czym w jego ustach by艂o to najwy偶sze wyr贸偶nienie: 鈥Grace by艂a r贸wnym go艣ciem鈥. Podobnie jak okr臋t podwodny, tak i Mark I przez ca艂膮 dob臋聽 znajdowa艂 si臋 pod opiek膮 pracuj膮cych na o艣miogodzinne zmiany pracownik贸w, a sam komputer podczas wojny dzia艂a艂 przez imponuj膮ce dziewi臋膰dziesi膮t pi臋膰 procent czasu. Zapotrzebowanie na wojenne obliczenia nie ustawa艂o, a pilne pro艣by dociera艂y do Laboratorium Obliczeniowego z wszystkich front贸w konfliktu. Grace, kt贸ra zawsze by艂a nienasycona w zdobywaniu wiedzy i ucz臋szcza艂a na wszystkie mo偶liwe zaj臋cia w Vassar, zabra艂a si臋 do pracy. Nauczy艂a si臋 przek艂ada膰 z艂o偶on膮 oceanografi臋, po艂awianie min, zapalniki zbli偶eniowe i zadania balistyczne na proste, arytmetyczne kroki, wprowadzaj膮c 艣ci艣le kontrolowany porz膮dek do bez艂adnego, gwa艂townego 艣wiata.

Obliczenia Mark I by艂y nara偶one na wszelkiego rodzaju niepowodzenia: b艂臋dny kod, wadliwe przeka藕niki oraz przestoje w pracy sygnalizowane przez z艂owr贸偶bne brz臋ki, szcz臋kanie i dygotanie. Aby temu zapobiec, zesp贸艂 Aikena cz臋sto pracowa艂 do p贸藕nej nocy. Pewnego wieczoru, we wrze艣niu 1945 roku, przez uchylone okno wlecia艂a du偶a 膰ma, kt贸r膮 przyci膮gn臋艂o 艣wiat艂o maszyny. Nied艂ugo potem Grace znalaz艂a jej truch艂o, zgniecione przez stalow膮 zwor臋 jednego z przeka藕nik贸w. Przyklei艂a je ta艣m膮 do dziennika,聽 z dopiskiem 鈥pierwszy przypadek rzeczywistego robala鈥. W艂a艣nie robal lub pluskwa, czyli angielski bug, to 偶argonowe okre艣lenie pochodz膮ce jeszcze z XIX wieku 鈥 ju偶 Thomas Edison okre艣la艂 tym mianem mechaniczne zak艂贸cenia, 鈥瀖a艂e usterki i utrudnienia鈥 鈥撀 a Grace s艂yn臋艂a w laboratorium z nabazgranych na tablicy ma艂ych robali i potwor贸w, kt贸re ba艂agani艂y w laboratorium: smok wygryza艂 dziury w ta艣mie dziurkowanej a 鈥chochlik mia艂 d艂ugi nos, kt贸rym podnosi艂 wybite k贸艂ka i wpycha艂 w ta艣m臋鈥. Po incydencie z 膰m膮 kupi艂a w mie艣cie pude艂ko plastikowych pluskiew i porozk艂ada艂a je dla 偶artu za komputerem, wywo艂uj膮c tym dwudniow膮 panik臋.

Podczas wojny Laboratorium Obliczeniowe by艂o odizolowane od kilku innych projekt贸w informatycznych na 艣wiecie, a Grace Hopper, zajmuj膮c si臋 codziennymi obliczeniami, nie mia艂a ani cza- su, ani sposobno艣ci, 偶eby dowiedzie膰 si臋, co dzieje si臋 w jej dziedzinie. Jednak przedstawiciele dyscypliny czasem zjawiali si臋 u niej. Grace pracowa艂a na Harvardzie ledwie kilka miesi臋cy, kiedy z wizyt膮 w laboratorium pojawi艂 si臋 fizyk John von Neumann. Von Neumann m贸g艂 si臋 swobodnie porusza膰 鈥 wi臋kszo艣膰 1944 roku sp臋dzi艂 na odwiedzaniu rozmaitych projekt贸w obliczeniowych w Stanach Zjednoczonych, szukaj膮c maszyny na tyle mocnej, 偶eby poradzi艂a sobie ze z艂o偶onym r贸wnaniem r贸偶niczkowym cz膮stkowym. Mark I by艂 pierwszym du偶ym komputerem, na jaki si臋 natkn膮艂, i przez trzy miesi膮ce tamtego lata obozowa艂 w harwardzkiej sali konferencyjnej, gdzie rozpisywa艂 swoje zadanie na tablicy, podczas gdy Richard Bloch ustawia艂 operacje na komputerze. Grace, nadal nowa w laboratorium, ale bieg艂a w r贸wnaniach r贸偶niczkowych, asystowa艂a na ka偶dym etapie.

Ani Grace, ani Richard nie znali zastosowania rozwi膮zywanego zadania 鈥 ciekawi艂o ich tylko jako interesuj膮ce wyzwanie matematyczne. A von Neumann by艂 ekscentryczn膮 postaci膮 鈥 ten gadatliwy w臋gierski teoretyk by艂 w贸wczas r贸wnie znany co jego kolega z Princeton, Albert Einstein. Kiedy Bloch i von Neumann pracowali nad zadaniem, biegali w t臋 i z powrotem pomi臋dzy sal膮 konferencyjn膮 a komputerem. Fizyk wykrzykiwa艂 liczby, jak tylko Mark I je z siebie wypluwa艂, 鈥w dziewi臋膰dziesi臋ciu dziewi臋ciu przypadkach na sto鈥, jak z podziwem zauwa偶y艂a Grace, 鈥z najwy偶sz膮 dok艂adno艣ci膮 鈥 co艣 niezwyk艂ego鈥. Po trzech miesi膮cach von Neumann zabra艂 te wyniki z powrotem do po艂o偶onego na pustyni miasteczka Los Alamos w stanie Nowy Meksyk, gdzie konsultowa艂 projekt Manhattan. R贸wnanie r贸偶niczkowe cz膮stkowe okaza艂o si臋 matematycznym modelem przebiegu implozji bomby atomowej. Dop贸ki bomby nie spad艂y na Nagasaki oraz Hiroszim臋, Grace nie wiedzia艂a, co dok艂adnie pomog艂a wyliczy膰.

Grace 聽nie 聽zawsze 聽mia艂a 聽czas 聽zastanowi膰 聽si臋, 聽dok膮d 聽trafiaj膮 wyniki oblicze艅 i jakim celom s艂u偶膮. Obliczenia stale nap艂ywa艂y,聽 a niekt贸re 鈥 jak to wykonane dla von Neumanna 鈥 by艂y niemal聽 niewyobra偶alnie z艂o偶one. Aby oszcz臋dzi膰 na czasie przetwarzania, Grace i Richard wymy艣lili sk艂adni臋 kodowania oraz obej艣cia, kt贸re po艂o偶y艂y podwaliny pod spos贸b w jaki do dzi艣 pisze si臋 kod. Ju偶聽 w 1944 roku Grace zda艂a sobie spraw臋, 偶e dzi臋ki wielokrotnemu wykorzystywaniu skrawk贸w kodu, kt贸re zacz臋to nazywa膰 podprogramami, nie musi pisa膰 kodu od zera w ka偶dym nowym zadaniu. W czasie wojny robiono to nieoficjalnie 鈥 osoby koduj膮ce, czyli programi艣ci z zespo艂u, dzieli艂y si臋 swoimi notatnikami, kopiuj膮c odr臋cznie odpowiednie fragmenty. W ko艅cu zwyczaj ten zosta艂 sformalizowany i przysz艂e komputery konstruowano ju偶 z bibliotekami podprogram贸w, co pozwoli艂o nawet pocz膮tkuj膮cym programistom korzysta膰 z uporz膮dkowanych w pakiety sekwencji instrukcji. Kiedy kod Grace stawa艂 si臋 trudny do zrozumienia, opatrywa艂a ona kod g艂贸wny uwagami, opisuj膮c kontekst i dodaj膮c r贸wnania, dzi臋ki czemu p贸藕niej kolegom by艂o 艂atwiej zrozumie膰 jej prac臋. Taki system opisywania kodu przyj膮艂 si臋 w艣r贸d programist贸w i nadal jest powszechnym sposobem post臋powania 鈥 dobry kod zawsze jest udokumentowany.

W艂a艣nie takie dzia艂ania, kt贸re upraszcza艂y i zwi臋ksza艂y przyst臋pno艣膰 sztuki programowania komputer贸w, stanowi艂y wizyt贸wk臋 Grace. Jeszcze przed wojn膮, kiedy prowadzi艂a zaj臋cia w Vassar, kaza艂a studentom pisa膰 eseje o zadaniach matematycznych, poniewa偶 nie ma sensu uczy膰 si臋 matematyki, je偶eli nie potrafi si臋 przekaza膰 jej znaczenia komu艣 innemu. Kiedy wr贸ci艂a do 艣wiata cywilnego i podj臋艂a prac臋 w pierwszej komercyjnej firmie informatycznej, nadal stosowa艂a tak膮 logik臋聽 dzia艂ania.聽 Najtrwalszy wk艂ad Grace w nowo powsta艂膮 dziedzin臋 programowania polega艂 na jej demokratyzacji 鈥 d膮偶y艂a do takich post臋p贸w programistycznych, kt贸re radykalnie zmieni膮 spos贸b, w jaki ludzie komunikuj膮 si臋 z komputerami. Z jej pomoc膮 nie b臋d膮 potrzebowali zaawansowanych termin贸w matematycznych, ani nawet zer i jedynek. Wystarcz膮 im tylko s艂owa.

***

Fragment pochodzi z ksi膮偶ki Claire L. Evans pt. „Pionierki Internetu”聽

Najnowsza historia pe艂na jest opowie艣ci o m臋偶czyznach wizjonerach pracuj膮cych w gara偶u nad wynalazkami, kt贸re zmieni艂y oblicze 艣wiata. Rzadko jednak pami臋ta si臋 o kobietach wizjonerkach, kt贸re od zawsze by艂y pionierkami w dziedzinie nowych technologii: od wiktoria艅skiej arystokratki Ady Lovelace, autorki pierwszego programu komputerowego, do zainspirowanych cyberpunkiem programistek webowych w latach 90. XX wieku.

Claire L. Evans w pasjonuj膮cy spos贸b opowiada o kobietach, dzi臋ki kt贸rym mo偶emy dzi艣 korzysta膰 z Internetu, przywracaj膮c nale偶ne im miejsce w historii. Poznajemy mi臋dzy innymi Grace Hopper, bezkompromisow膮 matematyczk臋, kt贸ra po drugiej wojnie 艣wiatowej zdemokratyzowa艂a programowanie, wprowadzaj膮c j臋zyk programowania niezale偶ny od architektury komputera, Stacy Horn, kt贸ra w latach 80. ze swojego mieszkania w Nowym Jorku zarz膮dza艂a pierwsz膮 na 艣wiecie sieci膮 spo艂eczno艣ciow膮, czy Elizabeth 鈥濲ake鈥 Feinler, kt贸ra sprawi艂a, 偶e Internet sta艂 si臋 czym艣 wi臋cej ni偶 zbiorem adres贸w IP.

Napisana z ogromnym poczuciem humoru ksi膮偶ka Evans nie tylko odkrywa przed nami nieznane dot膮d kobiece oblicze historii Internetu, lecz tak偶e przedstawia swoje bohaterki jako wz贸r kompetentnych, nieust臋pliwych i niezale偶nych kobiet na miar臋 XXI wieku.

O Autorce:

CLAIRE L. EVANS wsp贸艂pracuje z takimi tytu艂ami jak 鈥濾ice鈥, 鈥濼he Guardian鈥, 鈥濿ired鈥 i 鈥濧eon鈥, jest tak偶e za艂o偶ycielk膮 i redaktork膮 鈥濼erraform鈥 鈥 nale偶膮cego do 鈥濾ice鈥 dzia艂u po艣wi臋conego science fiction. By艂a redaktork膮 witryny technologicznej 鈥濾ice Motherboard鈥, wsp贸艂pracowa艂a z 鈥濭rantland鈥 i pisa艂a dla 鈥濶ational Geographic鈥 bloga Universe po艣wi臋conego kulturze popularnej i nauce. 艢piewa w popowej grupie Yacht i mieszka w Los Angeles.

 

Na tej stronie wykorzystujemy cookies. Uzyskujemy do nich dost臋p w celach analitycznych oraz w celu zapewnienia prawid艂owego dzia艂ania strony. Je偶eli nie wyra偶asz na to zgody, mo偶esz zmieni膰 ustawienia w swojej przegl膮darce. Zobacz wi臋cej w Polityce Prywatno艣ci.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close