cele

Cele nie s膮 od tego, by je realizowa膰

Martyna Kraus

Jak dzi艣, gdy tylu ludzi na skutek pandemii straci艂o prac臋, zlecenia, kontrakty, my艣le膰 o przysz艂o艣ci? Jak planowa膰 i wyznacza膰 cele? Jak 鈥瀞pada膰 na cztery 艂apy鈥? Opowiada coachini i edukatorka Magdalena Cho艂yst.

Funkcjonujemy obecnie w rzeczywisto艣ci, w kt贸rej ci臋偶ko jest planowa膰.

T臋 rzeczywisto艣膰 mo偶na opisa膰 przy pomocy akronimu VUCA (volatility, uncertainty, complexity, ambiguity), czyli cechuje j膮: zmienno艣膰, niepewno艣膰, z艂o偶ono艣膰 i niejednoznaczno艣膰. Koncepcja VUCA powsta艂a po zimnej wojnie, w wojsku ameryka艅skim. S艂u偶y艂a do opisywania cech pewnej rzeczywisto艣ci, og贸lnych warunk贸w i sytuacji, w kt贸rych bardzo ci臋偶ko by艂o zarz膮dza膰 r贸偶nymi procesami i planowa膰 w spos贸b jeden do jeden. Z kontekstu wojskowego wysz艂a po ataku na World Trade Center, gdy nagle okaza艂o si臋, 偶e nie byli艣my w stanie przewidzie膰 tak fatalnego i straszliwego wydarzenia, kt贸re mia艂o wp艂yw na spo艂eczne, ekonomiczne i polityczne decyzje ca艂ego 艣wiata w kolejnych dekadach. Te zmiany obserwujemy ju偶 od d艂ugiego czasu. R贸wnie偶 okre艣lenie 鈥瀗owa normalno艣膰鈥 powsta艂o wiele lat temu i wymy艣lili je makroekonomi艣ci do opisania tej samej rzeczywisto艣ci, kt贸ra kryje si臋 pod akronimem VUCA.

Co to oznacza dla nas w praktyce?

Pokazuje, 偶e pandemia jest jedynie katalizatorem, kt贸ry pozwoli艂 nam wszystkim dostrzec i u艣wiadomi膰 sobie to, 偶e w bardzo szybko zmieniaj膮cym si臋, nieustannie przyspieszaj膮cym 艣wiecie funkcjonujemy ju偶 od dawna.

Czyli uczucie niepewno艣ci by艂o, jest i b臋dzie?

W pewnym sensie tak. Przyspieszenie powoduje, 偶e mamy coraz mniej narz臋dzi do przewidywania przysz艂o艣ci. S膮 oczywi艣cie rzesze futurolog贸w i trendsetter贸w, kt贸rzy obserwuj膮 zmiany i mechanizmy zmian, ale rzeczywisto艣膰 zmienia si臋 tak szybko, 偶e jest bardzo trudno mierzalna i procesy mierzenia, kt贸re dzia艂a艂y jeszcze 10, 15 lat temu dzi艣 ju偶 nie dzia艂aj膮.

To znaczy, 偶e planowanie jest bez sensu?

To znaczy, 偶e powinni艣my zrobi膰 swoist膮 aktualizacj臋 system贸w zwi膮zanych z planowaniem i przewidywaniem. Musimy planowa膰, ale przy pomocy takich narz臋dzi i proces贸w, kt贸re pozwalaj膮 korespondowa膰 z tak膮 rzeczywisto艣ci膮 w jakiej funkcjonujemy. Do tej pory w wi臋kszo艣ci pracowali艣my na starych systemach, kt贸re jedynie dawa艂y nam poczucie, 偶e mo偶emy co艣 kontrolowa膰, co艣 przewidywa膰.

Perspektywa, 偶e nie jeste艣my w stanie przewidywa膰 wydaje si臋 trudna do przyj臋cia.

My艣l臋, 偶e to kwestia nastawienia. Jest w psychologii proces, kt贸ry nazywa si臋 normalizacj膮. Pozwala nam podej艣膰 do pewnych zjawisk, jak do czego艣, co jest cz臋艣ci膮 naszego 偶ycia, pewnym elementem sk艂adowym, kt贸rego nie da si臋 unikn膮膰. Na przyk艂ad: krytyka w 偶yciu tw贸rc贸w i artyst贸w. Arty艣ci zmagaj膮 si臋 z krytyk膮 wewn臋trzn膮 i zewn臋trzn膮. Pracuj膮 w 艣rodowisku, gdzie ocena krytyk贸w, kurator贸w, publiczno艣ci jest norm膮, co sprawia, 偶e tym cz臋艣ciej zmagaj膮 si臋 z krytycznym dialogiem wewn臋trznym. Mog膮 do tego podej艣膰, jak do problemu w swojej pracy, kt贸ry fajnie by艂oby wyeliminowa膰, ale wtedy musieliby zreorganizowa膰 ca艂y rynek, na kt贸rym pracuj膮. Albo w procesie normalizacji, podej艣膰 do krytyki i wewn臋trznej, i zewn臋trznej jako naturalnej cz臋艣ci sk艂adowej swojego zawodu.

Z nieprzewidywalno艣ci膮 jest podobnie. Zaakceptowanie jej jako elementu sk艂adowego dzisiejszej rzeczywisto艣ci sprawia, 偶e skupiamy si臋 na tym, jak sobie mo偶emy z ni膮 tw贸rczo radzi膰. Przestaje by膰 jak膮艣 dramatyczn膮 cz臋艣ci膮 naszej drogi, czym艣, co wywraca nasz 艣wiat do g贸ry nogami i sprawia, 偶e stajemy w miejscu, bo boimy si臋 podejmowa膰 jakiekolwiek decyzje.

Mo偶emy obrazi膰 si臋 na to, 偶e rzeczywisto艣膰 tak funkcjonuje i powiedzie膰: ja teraz nie b臋d臋 robi膰 projekt贸w i okre艣la膰 cel贸w. Ale to ma艂o konstruktywne. Zastanowi艂abym si臋 raczej: skoro tak wygl膮da moja rzeczywisto艣膰, to jak mog臋 planowa膰, jak zarz膮dza膰 sob膮 i swoim czasem, jak organizowa膰 prac臋, okre艣la膰 cele i budowa膰 procesy wok贸艂 nich.

Cz臋sto, gdy my艣limy o pracy artyst贸w, wolnych strzelc贸w w r贸偶nych zawodach, my艣limy o tym bardzo romantycznie. Czy teraz jest taki czas, 偶e tego romantyzmu trzeba si臋 wyzby膰 i podej艣膰 bardziej pragmatycznie?聽

Romantyzm nie wyklucza pragmatyzmu. Pragmatycznie powinno si臋 do pracy podchodzi膰 zawsze. Fajnie jest mie膰 pomys艂y, idee, ale trzeba je umie膰 prze艂o偶y膰 na konkretny projekt i konkretne dzia艂anie. Budowanie 偶ycia zawodowego, finanse, organizacja pracy, zarz膮dzanie sob膮 w czasie, umiej臋tno艣膰 pracy z celami, budowanie strategii, to tak偶e sk艂adowe pracy tw贸rczej.

Niestety w Polsce jest tak, 偶e na 偶adnym etapie edukacji, nikt tego artyst贸w nie uczy. Artystom brakuje podstawowej wiedzy na tematy zwi膮zane z finansami, zarabianiem pieni臋dzy, budowaniem stabilno艣ci finansowej. Brakuje im wiedzy na temat przep艂ywu finans贸w na rynku, tego, gdzie s膮 pieni膮dze, jak zdobywa膰 granty, jak budowa膰 modele biznesowe, oferty, wycenia膰 prac臋. W efekcie wielu artyst贸w nie czuje si臋 komfortowo w rozmowach o pieni膮dzach lub wycenia swoj膮 prac臋 poni偶ej warto艣ci.

Budowanie stabilno艣ci finansowej musi by膰 elementem naszej wizji.

Wizji?

Wizja to jest podstawa planowania. Znowu, nie tyle jest to romantyczne marzenie, co odpowied藕 na pytanie: o co mi tak naprawd臋 chodzi? Jak chc臋, 偶eby wygl膮da艂o moje 偶ycie, moja droga zawodowa, 艣cie偶ka rozwoju. Wizja pozwala nam nawigowa膰 偶yciem w d艂u偶szej perspektywie, sprawia, 偶e wiemy do czego d膮偶ymy, mamy wyobra偶enie o efekcie ko艅cowym. Gdy na przyk艂ad pracuj臋 z artystami nad wydaniem kolejnej p艂yty i wej艣ciem na rynek zagraniczny, to jest to cz臋sto proces, kt贸ry trwa dwa, trzy lata. Patrzenie na niego z perspektywy wizji motywuje do pracy na bie偶膮co i pozwala szybciej przej艣膰 do porz膮dku dziennego, gdy co艣 nie wychodzi zgodnie z planem.

Przeciwie艅stwem my艣lenia strategicznego, d艂ugofalowego, jest my艣lenie kr贸tkoterminowe. Ludzie, kt贸rzy nie maj膮 wizji podejmuj膮 cz臋sto decyzje, kt贸re maj膮 rozwi膮zywa膰 dora藕ne problemy, przynosi膰 efekt teraz, a to kompletnie nie buduje przysz艂o艣ci w wi臋kszej skali, na przyk艂ad d艂ugofalowej obecno艣ci na rynku kultury.

Oczywi艣cie teraz, podczas pandemii jeste艣my w jakim艣 sensie w trybie przetrwania.

Tak. Musimy czasem organizowa膰 rozwi膮zania tymczasowe, 偶eby poradzi膰 sobie z obecn膮 sytuacj膮, brakiem pracy, brakiem pieni臋dzy, ale to nie b臋dzie trwa艂o wiecznie. We藕my zamkni臋cie rynku koncertowego. Kiedy艣 zaczniemy wraca膰 do tego, jak funkcjonowa艂 przed pandemi膮. Arty艣ci, kt贸rzy my艣l膮 wizj膮 ju偶 przygotowuj膮 si臋 do tego, co b臋dzie, gdy sko艅cz膮 si臋 obostrzenia, b臋d膮 wtedy mieli gotowy plan dzia艂ania i b臋d膮 mogli rusza膰. Ci, kt贸rzy przestali my艣le膰 o tym, jak chc膮 w przysz艂o艣ci robi膰 koncerty, obudz膮 si臋 za jaki艣 czas i dopiero zaczn膮 my艣le膰 o tym, co si臋 dzieje, bo nie wiedz膮, dok膮d zmierzaj膮. Bardzo upraszczam, bo pandemia bardzo zmienia nasze 偶ycie, spos贸b pracy, komunikacji, na pewno zostaniemy w jakim艣 sensie w innej rzeczywisto艣ci. Natomiast, wizja jest bardzo wa偶na, bo pomaga odpowiedzie膰 na pytanie: na czym mi zale偶y? Jak mimo wszystko mog臋, w inny spos贸b ze wzgl臋du na pandemi臋 realizowa膰 to, co jest dla mnie wa偶ne.聽

Mam wizj臋. Teraz cel.

Je艣li nie b臋dziemy potrafili wyznacza膰 cel贸w, trudno nam w og贸le b臋dzie planowa膰 dzia艂ania. Aczkolwiek, pierwszym krokiem powinno by膰 przyjrzenie si臋 temu, jakie mam przekonania na temat cel贸w.

Wielu artyst贸w, ludzi pracuj膮cych kreatywnie, w sektorze kulturalnym nie jest fanami planowania. A to dlatego, 偶e gdy okre艣laj膮 cele, jakiekolwiek by one nie by艂y 鈥 osi膮gni臋cie jakiej艣 pozycji na rynku, zwi臋kszenie zasi臋g贸w w mediach spo艂eczno艣ciowych, znalezienie ciekawego partnera do wsp贸艂pracy 鈥 staj膮 si臋 ich cichym zak艂adnikiem. Nak艂adaj膮 na siebie straszn膮 presj臋 zwi膮zan膮 z realizacj膮 celu, bo albo boj膮 si臋 konfrontacji sami ze sob膮 鈥 偶e oka偶e si臋, 偶e co艣 im nie wyjdzie, 偶e nie b臋d膮 w stanie czego艣 zrobi膰, pope艂ni膮 b艂膮d, ponios膮 pora偶k臋, co艣 si臋 nie uda. Albo 鈥 boj膮 si臋, 偶e teraz kto艣 b臋dzie ich wypytywa艂 i sprawdza艂, jak idzie. I znowu, 偶e wyjdzie, 偶e co艣 si臋 przesuwa, 偶e nie wychodzi. Pojawi si臋 presja i opresja. Ale gdy pytam, kto b臋dzie sprawdza艂? Kto b臋dzie rozlicza艂? No, okazuje si臋, 偶e w sumie nikt.

Co wi臋cej, je艣li masz w sobie, na poziomie racjonalnym, narz臋dzia zwi膮zane z elementem zmiany, decyzyjno艣ci, to wiesz, 偶e to ty wyznaczasz cel i 偶e to jest tw贸j cel. A wi臋c 鈥 masz prawo go zmienia膰, masz prawo do tego, 偶eby on ewoluowa艂. Nie tylko pod wp艂ywem twojej pracy, ale tak偶e pod wp艂ywem zmieniaj膮cych si臋 okoliczno艣ci.

Czym wi臋c jest cel?

To jest narz臋dzie, kt贸re tak naprawd臋 dopiero pozwala zobaczy膰, jaka w og贸le jest 艣cie偶ka realizacji projektu. Gdy okre艣lisz cel, mo偶e zacz膮膰 robi膰 research, czyli zbiera膰 wszystkie dane, sprawdza膰, jakich potrzebujesz narz臋dzi, zasob贸w, ile to b臋dzie kosztowa膰, ile potrzebujesz czasu. Zdarza si臋, 偶e po researchu, w procesie ewaluacji, decydujesz, 偶e na przyk艂ad projekt zrobisz w przysz艂ym roku, nie zrobisz go w og贸le albo b臋dziesz musia艂 zmieni膰 jego struktur臋. Takie decyzje s膮 norm膮.

A je艣li jednak zostaj臋 przy celu?聽

To zaczynasz planowa膰 jego realizacj臋: tworzy膰 prototyp dzia艂ania, analizowa膰 zasoby, ryzyko, szkicowa膰 o艣 czasu realizacji, tzw. timeline, budowa膰 zesp贸艂, planowa膰 procesy towarzysz膮ce. Je艣li tego nie zrobisz, cel pozostanie abstrakcyjnym bytem na papierze, bo nie b臋dziesz go mie膰 jak monitorowa膰, ewaluowa膰, mierzy膰, sprawdza膰, czy robisz progres.

Czy nowe technologie to nowe systemy, kt贸re mog膮 nam w planowaniu nam pom贸c?聽

Zarz膮dzanie projektami, planowanie przez aplikacje bardzo si臋 sprawdza, ale to nie s膮 nowe systemy. Istniej膮 od dawna. Do najlepszych z nich nale偶膮 te stworzone na bazie metodologii Davida Allena o nazwie 鈥濭etting Things Done鈥 (doprowadzenie rzeczy do ko艅ca), czyli Trello lub Asana. Wci膮偶 jednak za ma艂o ludzi z nich korzysta.

Bardzo cz臋sto, bardzo du偶o informacji, proces贸w decyzyjnych, spraw trzymamy w g艂owie. Pracujemy zdalnie, na r贸偶nych komunikatorach, mamy mn贸stwo bod藕c贸w. Nasz m贸zg nie jest w stanie tego wszystkiego ud藕wign膮膰. Powoduje to, 偶e bardzo szybko si臋 wypalamy, tracimy energi臋, jeste艣my potwornie zm臋czeni. Aplikacje pomagaj膮 przechowywa膰 informacje poza naszym m贸zgiem, a wi臋c odci膮偶aj膮 go i s膮 dostosowane do szybkich zmian i aktualizacji.

Z tego wszystkiego, co m贸wisz powstaje przewodnik: 鈥濲ak w niepewnej przysz艂o艣ci spada膰 na cztery 艂apy?鈥

A najwa偶niejszymi jego elementami s膮 narz臋dzia zwi膮zane z ewaluacj膮 i refleksj膮, czyli systematyczne zatrzymywanie si臋 na drodze do celu i realizacji plan贸w i sprawdzanie czy kierunek nadal jest aktualny.

Wspomnia艂am wcze艣niej o prototypowaniu 鈥 nazywamy tak w Artist in Bloom tworzenie draft贸w plan贸w, wst臋pnych wersji. Okre艣lenie to zna 艣wietnie 艣wiat designu i start-up贸w. Je艣li kto艣 chce np. zorganizowa膰 wystaw臋, zrobienie prototypu planu i krok贸w milowych pozwala lepiej oceni膰, czy zamierzenia s膮 realistyczne. Wst臋pny plan tworzymy, nie aby go realizowa膰, ale aby oceni膰, czy cel, na kt贸ry si臋 chcemy porwa膰 jest dobrze oszacowany.

Je艣li w czasie ewaluacji wezm臋 wszystko, co w naszej kulturze nazywamy b艂臋dem i pora偶k膮 i zamiast zamiata膰 to pod dywan, przyjrz臋 si臋, co nast臋pnym razem mog艂abym zrobi膰 inaczej 鈥 co doczyta膰, sprawdzi膰, czego si臋 douczy膰 鈥 b艂膮d stanie si臋 przestrzeni膮 rozwoju. Trudno to zrobi膰, bo rzeczy, kt贸re nie posz艂y zgodnie z planem prze偶ywamy, woleliby艣my o nich jak najszybciej zapomnie膰. Ale ostatecznie to wa偶na cz臋艣膰 procesu.

Zaczynam rozumie膰, 偶e鈥

鈥 偶e realizacja celu jeden do jeden nie istnieje. Realizacja celu zak艂ada zmian臋, nieustann膮 aktualizacj臋 i organiczne dopasowywanie si臋 do zmieniaj膮cych si臋 okoliczno艣ci.

Rozwini臋te procesy wok贸艂 projektowania doj艣cia do celu oraz procesy ewaluacji s膮 tak wa偶ne, w艂a艣nie dlatego, 偶e pokazuj膮, 偶e w tym wszystkim my te偶 si臋 zmieniamy, zmieniaj膮 si臋 nasze warto艣ci, 艣wiadomo艣膰, ludzie, z kt贸rymi pracujemy, otoczenie. Cele nie s膮 od tego, 偶eby je realizowa膰 jeden do jeden, ale po to, 偶eby pom贸c nam lepiej planowa膰, porz膮dkowa膰 艣wiadomo艣膰, informacje, spos贸b dzia艂ania.

W takim podej艣ciu pandemia jest jedynie kolejn膮 zmian膮.

W naszej firmie okaza艂a si臋 papierkiem lakmusowym. Pokaza艂a co dzia艂a, a co nie, kto jest zaadaptowany do rzeczywisto艣ci, a kto nie, jakie struktury dzia艂aj膮, a jakie nie. Papierek lakmusowy, kt贸ry pokaza艂 tak naprawd臋 co nie dzia艂a艂o ju偶 wcze艣niej.

Go艣ciem rozmowy by艂a Magdalena Cho艂yst – certyfikowana coachini, edukatorka, za艂o偶ycielka pracowni Artist in Bloom oraz podr贸偶uj膮cej pop-up school dedykowanej artystom oraz pracownikom kultury. Zajmuje si臋 wsparciem tw贸rc贸w w rozwoju kompetencji zawodowych, profesjonalizacj膮 艣rodowisk tw贸rczych, a tak偶e projektowaniem narz臋dzi pracy, proces贸w rozwojowych i edukacyjnych dla podmiot贸w kultury.

Wywiad poprowadzi艂a Martyna Kraus – dziennikarka i autorka podcastu Kole偶anki.

Zarejestruj si臋 aby otrzyma膰 newsletter

 

Na tej stronie wykorzystujemy cookies. Uzyskujemy do nich dost臋p w celach analitycznych oraz w celu zapewnienia prawid艂owego dzia艂ania strony. Je偶eli nie wyra偶asz na to zgody, mo偶esz zmieni膰 ustawienia w swojej przegl膮darce. Zobacz wi臋cej w Polityce Prywatno艣ci.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close