cele

Cele nie s─ů od tego, by je realizowa─ç

Martyna Kraus

Jak dzi┼Ť, gdy tylu ludzi na skutek pandemii straci┼éo prac─Ö, zlecenia, kontrakty, my┼Ťle─ç o przysz┼éo┼Ťci? Jak planowa─ç i wyznacza─ç cele? Jak ÔÇ×spada─ç na cztery ┼éapyÔÇŁ? Opowiada coachini i edukatorka Magdalena Cho┼éyst.

Funkcjonujemy obecnie w rzeczywisto┼Ťci, w kt├│rej ci─Ö┼╝ko jest planowa─ç.

T─Ö rzeczywisto┼Ť─ç mo┼╝na opisa─ç przy pomocy akronimu VUCA (volatility, uncertainty, complexity, ambiguity), czyli cechuje j─ů: zmienno┼Ť─ç, niepewno┼Ť─ç, z┼éo┼╝ono┼Ť─ç i niejednoznaczno┼Ť─ç. Koncepcja VUCA powsta┼éa po zimnej wojnie, w wojsku ameryka┼äskim. S┼éu┼╝y┼éa do opisywania cech pewnej rzeczywisto┼Ťci, og├│lnych warunk├│w i sytuacji, w kt├│rych bardzo ci─Ö┼╝ko by┼éo zarz─ůdza─ç r├│┼╝nymi procesami i planowa─ç w spos├│b jeden do jeden. Z kontekstu wojskowego wysz┼éa po ataku na World Trade Center, gdy nagle okaza┼éo si─Ö, ┼╝e nie byli┼Ťmy w stanie przewidzie─ç tak fatalnego i straszliwego wydarzenia, kt├│re mia┼éo wp┼éyw na spo┼éeczne, ekonomiczne i polityczne decyzje ca┼éego ┼Ťwiata w kolejnych dekadach. Te zmiany obserwujemy ju┼╝ od d┼éugiego czasu. R├│wnie┼╝ okre┼Ťlenie ÔÇ×nowa normalno┼Ť─çÔÇŁ powsta┼éo wiele lat temu i wymy┼Ťlili je makroekonomi┼Ťci do opisania tej samej rzeczywisto┼Ťci, kt├│ra kryje si─Ö pod akronimem VUCA.

Co to oznacza dla nas w praktyce?

Pokazuje, ┼╝e pandemia jest jedynie katalizatorem, kt├│ry pozwoli┼é nam wszystkim dostrzec i u┼Ťwiadomi─ç sobie to, ┼╝e w bardzo szybko zmieniaj─ůcym si─Ö, nieustannie przyspieszaj─ůcym ┼Ťwiecie funkcjonujemy ju┼╝ od dawna.

Czyli uczucie niepewno┼Ťci by┼éo, jest i b─Ödzie?

W pewnym sensie tak. Przyspieszenie powoduje, ┼╝e mamy coraz mniej narz─Ödzi do przewidywania przysz┼éo┼Ťci. S─ů oczywi┼Ťcie rzesze futurolog├│w i trendsetter├│w, kt├│rzy obserwuj─ů zmiany i mechanizmy zmian, ale rzeczywisto┼Ť─ç zmienia si─Ö tak szybko, ┼╝e jest bardzo trudno mierzalna i procesy mierzenia, kt├│re dzia┼éa┼éy jeszcze 10, 15 lat temu dzi┼Ť ju┼╝ nie dzia┼éaj─ů.

To znaczy, ┼╝e planowanie jest bez sensu?

To znaczy, ┼╝e powinni┼Ťmy zrobi─ç swoist─ů aktualizacj─Ö system├│w zwi─ůzanych z planowaniem i przewidywaniem. Musimy planowa─ç, ale przy pomocy takich narz─Ödzi i proces├│w, kt├│re pozwalaj─ů korespondowa─ç z tak─ů rzeczywisto┼Ťci─ů w jakiej funkcjonujemy. Do tej pory w wi─Ökszo┼Ťci pracowali┼Ťmy na starych systemach, kt├│re jedynie dawa┼éy nam poczucie, ┼╝e mo┼╝emy co┼Ť kontrolowa─ç, co┼Ť przewidywa─ç.

Perspektywa, ┼╝e nie jeste┼Ťmy w stanie przewidywa─ç wydaje si─Ö trudna do przyj─Öcia.

My┼Ťl─Ö, ┼╝e to kwestia nastawienia. Jest w psychologii proces, kt├│ry nazywa si─Ö normalizacj─ů. Pozwala nam podej┼Ť─ç do pewnych zjawisk, jak do czego┼Ť, co jest cz─Ö┼Ťci─ů naszego ┼╝ycia, pewnym elementem sk┼éadowym, kt├│rego nie da si─Ö unikn─ů─ç. Na przyk┼éad: krytyka w ┼╝yciu tw├│rc├│w i artyst├│w. Arty┼Ťci zmagaj─ů si─Ö z krytyk─ů wewn─Ötrzn─ů i zewn─Ötrzn─ů. Pracuj─ů w ┼Ťrodowisku, gdzie ocena krytyk├│w, kurator├│w, publiczno┼Ťci jest norm─ů, co sprawia, ┼╝e tym cz─Ö┼Ťciej zmagaj─ů si─Ö z krytycznym dialogiem wewn─Ötrznym. Mog─ů do tego podej┼Ť─ç, jak do problemu w swojej pracy, kt├│ry fajnie by┼éoby wyeliminowa─ç, ale wtedy musieliby zreorganizowa─ç ca┼éy rynek, na kt├│rym pracuj─ů. Albo w procesie normalizacji, podej┼Ť─ç do krytyki i wewn─Ötrznej, i zewn─Ötrznej jako naturalnej cz─Ö┼Ťci sk┼éadowej swojego zawodu.

Z nieprzewidywalno┼Ťci─ů jest podobnie. Zaakceptowanie jej jako elementu sk┼éadowego dzisiejszej rzeczywisto┼Ťci sprawia, ┼╝e skupiamy si─Ö na tym, jak sobie mo┼╝emy z ni─ů tw├│rczo radzi─ç. Przestaje by─ç jak─ů┼Ť dramatyczn─ů cz─Ö┼Ťci─ů naszej drogi, czym┼Ť, co wywraca nasz ┼Ťwiat do g├│ry nogami i sprawia, ┼╝e stajemy w miejscu, bo boimy si─Ö podejmowa─ç jakiekolwiek decyzje.

Mo┼╝emy obrazi─ç si─Ö na to, ┼╝e rzeczywisto┼Ť─ç tak funkcjonuje i powiedzie─ç: ja teraz nie b─Öd─Ö robi─ç projekt├│w i okre┼Ťla─ç cel├│w. Ale to ma┼éo konstruktywne. Zastanowi┼éabym si─Ö raczej: skoro tak wygl─ůda moja rzeczywisto┼Ť─ç, to jak mog─Ö planowa─ç, jak zarz─ůdza─ç sob─ů i swoim czasem, jak organizowa─ç prac─Ö, okre┼Ťla─ç cele i budowa─ç procesy wok├│┼é nich.

Cz─Östo, gdy my┼Ťlimy o pracy artyst├│w, wolnych strzelc├│w w r├│┼╝nych zawodach, my┼Ťlimy o tym bardzo romantycznie. Czy teraz jest taki czas, ┼╝e tego romantyzmu trzeba si─Ö wyzby─ç i podej┼Ť─ç bardziej pragmatycznie?┬á

Romantyzm nie wyklucza pragmatyzmu. Pragmatycznie powinno si─Ö do pracy podchodzi─ç zawsze. Fajnie jest mie─ç pomys┼éy, idee, ale trzeba je umie─ç prze┼éo┼╝y─ç na konkretny projekt i konkretne dzia┼éanie. Budowanie ┼╝ycia zawodowego, finanse, organizacja pracy, zarz─ůdzanie sob─ů w czasie, umiej─Ötno┼Ť─ç pracy z celami, budowanie strategii, to tak┼╝e sk┼éadowe pracy tw├│rczej.

Niestety w Polsce jest tak, ┼╝e na ┼╝adnym etapie edukacji, nikt tego artyst├│w nie uczy. Artystom brakuje podstawowej wiedzy na tematy zwi─ůzane z finansami, zarabianiem pieni─Ödzy, budowaniem stabilno┼Ťci finansowej. Brakuje im wiedzy na temat przep┼éywu finans├│w na rynku, tego, gdzie s─ů pieni─ůdze, jak zdobywa─ç granty, jak budowa─ç modele biznesowe, oferty, wycenia─ç prac─Ö. W efekcie wielu artyst├│w nie czuje si─Ö komfortowo w rozmowach o pieni─ůdzach lub wycenia swoj─ů prac─Ö poni┼╝ej warto┼Ťci.

Budowanie stabilno┼Ťci finansowej musi by─ç elementem naszej wizji.

Wizji?

Wizja to jest podstawa planowania. Znowu, nie tyle jest to romantyczne marzenie, co odpowied┼║ na pytanie: o co mi tak naprawd─Ö chodzi? Jak chc─Ö, ┼╝eby wygl─ůda┼éo moje ┼╝ycie, moja droga zawodowa, ┼Ťcie┼╝ka rozwoju. Wizja pozwala nam nawigowa─ç ┼╝yciem w d┼éu┼╝szej perspektywie, sprawia, ┼╝e wiemy do czego d─ů┼╝ymy, mamy wyobra┼╝enie o efekcie ko┼äcowym. Gdy na przyk┼éad pracuj─Ö z artystami nad wydaniem kolejnej p┼éyty i wej┼Ťciem na rynek zagraniczny, to jest to cz─Östo proces, kt├│ry trwa dwa, trzy lata. Patrzenie na niego z perspektywy wizji motywuje do pracy na bie┼╝─ůco i pozwala szybciej przej┼Ť─ç do porz─ůdku dziennego, gdy co┼Ť nie wychodzi zgodnie z planem.

Przeciwie┼ästwem my┼Ťlenia strategicznego, d┼éugofalowego, jest my┼Ťlenie kr├│tkoterminowe. Ludzie, kt├│rzy nie maj─ů wizji podejmuj─ů cz─Östo decyzje, kt├│re maj─ů rozwi─ůzywa─ç dora┼║ne problemy, przynosi─ç efekt teraz, a to kompletnie nie buduje przysz┼éo┼Ťci w wi─Ökszej skali, na przyk┼éad d┼éugofalowej obecno┼Ťci na rynku kultury.

Oczywi┼Ťcie teraz, podczas pandemii jeste┼Ťmy w jakim┼Ť sensie w trybie przetrwania.

Tak. Musimy czasem organizowa─ç rozwi─ůzania tymczasowe, ┼╝eby poradzi─ç sobie z obecn─ů sytuacj─ů, brakiem pracy, brakiem pieni─Ödzy, ale to nie b─Ödzie trwa┼éo wiecznie. We┼║my zamkni─Öcie rynku koncertowego. Kiedy┼Ť zaczniemy wraca─ç do tego, jak funkcjonowa┼é przed pandemi─ů. Arty┼Ťci, kt├│rzy my┼Ťl─ů wizj─ů ju┼╝ przygotowuj─ů si─Ö do tego, co b─Ödzie, gdy sko┼äcz─ů si─Ö obostrzenia, b─Öd─ů wtedy mieli gotowy plan dzia┼éania i b─Öd─ů mogli rusza─ç. Ci, kt├│rzy przestali my┼Ťle─ç o tym, jak chc─ů w przysz┼éo┼Ťci robi─ç koncerty, obudz─ů si─Ö za jaki┼Ť czas i dopiero zaczn─ů my┼Ťle─ç o tym, co si─Ö dzieje, bo nie wiedz─ů, dok─ůd zmierzaj─ů. Bardzo upraszczam, bo pandemia bardzo zmienia nasze ┼╝ycie, spos├│b pracy, komunikacji, na pewno zostaniemy w jakim┼Ť sensie w innej rzeczywisto┼Ťci. Natomiast, wizja jest bardzo wa┼╝na, bo pomaga odpowiedzie─ç na pytanie: na czym mi zale┼╝y? Jak mimo wszystko mog─Ö, w inny spos├│b ze wzgl─Ödu na pandemi─Ö realizowa─ç to, co jest dla mnie wa┼╝ne.┬á

Mam wizj─Ö. Teraz cel.

Je┼Ťli nie b─Ödziemy potrafili wyznacza─ç cel├│w, trudno nam w og├│le b─Ödzie planowa─ç dzia┼éania. Aczkolwiek, pierwszym krokiem powinno by─ç przyjrzenie si─Ö temu, jakie mam przekonania na temat cel├│w.

Wielu artyst├│w, ludzi pracuj─ůcych kreatywnie, w sektorze kulturalnym nie jest fanami planowania. A to dlatego, ┼╝e gdy okre┼Ťlaj─ů cele, jakiekolwiek by one nie by┼éy ÔÇô osi─ůgni─Öcie jakiej┼Ť pozycji na rynku, zwi─Ökszenie zasi─Ög├│w w mediach spo┼éeczno┼Ťciowych, znalezienie ciekawego partnera do wsp├│┼épracy ÔÇô staj─ů si─Ö ich cichym zak┼éadnikiem. Nak┼éadaj─ů na siebie straszn─ů presj─Ö zwi─ůzan─ů z realizacj─ů celu, bo albo boj─ů si─Ö konfrontacji sami ze sob─ů ÔÇô ┼╝e oka┼╝e si─Ö, ┼╝e co┼Ť im nie wyjdzie, ┼╝e nie b─Öd─ů w stanie czego┼Ť zrobi─ç, pope┼éni─ů b┼é─ůd, ponios─ů pora┼╝k─Ö, co┼Ť si─Ö nie uda. Albo ÔÇô boj─ů si─Ö, ┼╝e teraz kto┼Ť b─Ödzie ich wypytywa┼é i sprawdza┼é, jak idzie. I znowu, ┼╝e wyjdzie, ┼╝e co┼Ť si─Ö przesuwa, ┼╝e nie wychodzi. Pojawi si─Ö presja i opresja. Ale gdy pytam, kto b─Ödzie sprawdza┼é? Kto b─Ödzie rozlicza┼é? No, okazuje si─Ö, ┼╝e w sumie nikt.

Co wi─Öcej, je┼Ťli masz w sobie, na poziomie racjonalnym, narz─Ödzia zwi─ůzane z elementem zmiany, decyzyjno┼Ťci, to wiesz, ┼╝e to ty wyznaczasz cel i ┼╝e to jest tw├│j cel. A wi─Öc ÔÇô masz prawo go zmienia─ç, masz prawo do tego, ┼╝eby on ewoluowa┼é. Nie tylko pod wp┼éywem twojej pracy, ale tak┼╝e pod wp┼éywem zmieniaj─ůcych si─Ö okoliczno┼Ťci.

Czym wi─Öc jest cel?

To jest narz─Ödzie, kt├│re tak naprawd─Ö dopiero pozwala zobaczy─ç, jaka w og├│le jest ┼Ťcie┼╝ka realizacji projektu. Gdy okre┼Ťlisz cel, mo┼╝e zacz─ů─ç robi─ç research, czyli zbiera─ç wszystkie dane, sprawdza─ç, jakich potrzebujesz narz─Ödzi, zasob├│w, ile to b─Ödzie kosztowa─ç, ile potrzebujesz czasu. Zdarza si─Ö, ┼╝e po researchu, w procesie ewaluacji, decydujesz, ┼╝e na przyk┼éad projekt zrobisz w przysz┼éym roku, nie zrobisz go w og├│le albo b─Ödziesz musia┼é zmieni─ç jego struktur─Ö. Takie decyzje s─ů norm─ů.

A je┼Ťli jednak zostaj─Ö przy celu?┬á

To zaczynasz planowa─ç jego realizacj─Ö: tworzy─ç prototyp dzia┼éania, analizowa─ç zasoby, ryzyko, szkicowa─ç o┼Ť czasu realizacji, tzw. timeline, budowa─ç zesp├│┼é, planowa─ç procesy towarzysz─ůce. Je┼Ťli tego nie zrobisz, cel pozostanie abstrakcyjnym bytem na papierze, bo nie b─Ödziesz go mie─ç jak monitorowa─ç, ewaluowa─ç, mierzy─ç, sprawdza─ç, czy robisz progres.

Czy nowe technologie to nowe systemy, kt├│re mog─ů nam w planowaniu nam pom├│c?┬á

Zarz─ůdzanie projektami, planowanie przez aplikacje bardzo si─Ö sprawdza, ale to nie s─ů nowe systemy. Istniej─ů od dawna. Do najlepszych z nich nale┼╝─ů te stworzone na bazie metodologii Davida Allena o nazwie ÔÇ×Getting Things DoneÔÇŁ (doprowadzenie rzeczy do ko┼äca), czyli Trello lub Asana. Wci─ů┼╝ jednak za ma┼éo ludzi z nich korzysta.

Bardzo cz─Östo, bardzo du┼╝o informacji, proces├│w decyzyjnych, spraw trzymamy w g┼éowie. Pracujemy zdalnie, na r├│┼╝nych komunikatorach, mamy mn├│stwo bod┼║c├│w. Nasz m├│zg nie jest w stanie tego wszystkiego ud┼║wign─ů─ç. Powoduje to, ┼╝e bardzo szybko si─Ö wypalamy, tracimy energi─Ö, jeste┼Ťmy potwornie zm─Öczeni. Aplikacje pomagaj─ů przechowywa─ç informacje poza naszym m├│zgiem, a wi─Öc odci─ů┼╝aj─ů go i s─ů dostosowane do szybkich zmian i aktualizacji.

Z tego wszystkiego, co m├│wisz powstaje przewodnik: ÔÇ×Jak w niepewnej przysz┼éo┼Ťci spada─ç na cztery ┼éapy?ÔÇŁ

A najwa┼╝niejszymi jego elementami s─ů narz─Ödzia zwi─ůzane z ewaluacj─ů i refleksj─ů, czyli systematyczne zatrzymywanie si─Ö na drodze do celu i realizacji plan├│w i sprawdzanie czy kierunek nadal jest aktualny.

Wspomnia┼éam wcze┼Ťniej o prototypowaniu ÔÇô nazywamy tak w Artist in Bloom tworzenie draft├│w plan├│w, wst─Öpnych wersji. Okre┼Ťlenie to zna ┼Ťwietnie ┼Ťwiat designu i start-up├│w. Je┼Ťli kto┼Ť chce np. zorganizowa─ç wystaw─Ö, zrobienie prototypu planu i krok├│w milowych pozwala lepiej oceni─ç, czy zamierzenia s─ů realistyczne. Wst─Öpny plan tworzymy, nie aby go realizowa─ç, ale aby oceni─ç, czy cel, na kt├│ry si─Ö chcemy porwa─ç jest dobrze oszacowany.

Je┼Ťli w czasie ewaluacji wezm─Ö wszystko, co w naszej kulturze nazywamy b┼é─Ödem i pora┼╝k─ů i zamiast zamiata─ç to pod dywan, przyjrz─Ö si─Ö, co nast─Öpnym razem mog┼éabym zrobi─ç inaczej ÔÇô co doczyta─ç, sprawdzi─ç, czego si─Ö douczy─ç ÔÇô b┼é─ůd stanie si─Ö przestrzeni─ů rozwoju. Trudno to zrobi─ç, bo rzeczy, kt├│re nie posz┼éy zgodnie z planem prze┼╝ywamy, woleliby┼Ťmy o nich jak najszybciej zapomnie─ç. Ale ostatecznie to wa┼╝na cz─Ö┼Ť─ç procesu.

Zaczynam rozumie─ç, ┼╝eÔÇŽ

ÔÇŽ ┼╝e realizacja celu jeden do jeden nie istnieje. Realizacja celu zak┼éada zmian─Ö, nieustann─ů aktualizacj─Ö i organiczne dopasowywanie si─Ö do zmieniaj─ůcych si─Ö okoliczno┼Ťci.

Rozwini─Öte procesy wok├│┼é projektowania doj┼Ťcia do celu oraz procesy ewaluacji s─ů tak wa┼╝ne, w┼éa┼Ťnie dlatego, ┼╝e pokazuj─ů, ┼╝e w tym wszystkim my te┼╝ si─Ö zmieniamy, zmieniaj─ů si─Ö nasze warto┼Ťci, ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ludzie, z kt├│rymi pracujemy, otoczenie. Cele nie s─ů od tego, ┼╝eby je realizowa─ç jeden do jeden, ale po to, ┼╝eby pom├│c nam lepiej planowa─ç, porz─ůdkowa─ç ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, informacje, spos├│b dzia┼éania.

W takim podej┼Ťciu pandemia jest jedynie kolejn─ů zmian─ů.

W naszej firmie okaza┼éa si─Ö papierkiem lakmusowym. Pokaza┼éa co dzia┼éa, a co nie, kto jest zaadaptowany do rzeczywisto┼Ťci, a kto nie, jakie struktury dzia┼éaj─ů, a jakie nie. Papierek lakmusowy, kt├│ry pokaza┼é tak naprawd─Ö co nie dzia┼éa┼éo ju┼╝ wcze┼Ťniej.

Go┼Ťciem rozmowy by┼éa Magdalena Cho┼éyst – certyfikowana coachini, edukatorka, za┼éo┼╝ycielka pracowni Artist in Bloom oraz podr├│┼╝uj─ůcej pop-up school dedykowanej artystom oraz pracownikom kultury. Zajmuje si─Ö wsparciem tw├│rc├│w w rozwoju kompetencji zawodowych, profesjonalizacj─ů ┼Ťrodowisk tw├│rczych, a tak┼╝e projektowaniem narz─Ödzi pracy, proces├│w rozwojowych i edukacyjnych dla podmiot├│w kultury.

Wywiad poprowadzi┼éa Martyna Kraus – dziennikarka i autorka podcastu Kole┼╝anki.