Kawa na stole w kawiarni

Prowadzisz restauracj臋? Organizujesz imprezy? Zobacz, jak uregulowa膰 stosunki ze stowarzyszeniami tw贸rc贸w

Maria Obara-Piszewska

Organizacje zbiorowego zarz膮dzania prawami autorskimi. Brzmi gro藕nie... Czy jest si臋 czego ba膰? Ureguluj stosunki ze stowarzyszeniami tw贸rc贸w.

Organizujesz imprezy, a mo偶e prowadzisz w艂asn膮 restauracj臋, klub lub hotel?

Je艣li tak, najwy偶szy czas uregulowa膰 stosunki z organizacjami zbiorowego zarz膮dzania prawami autorskimi lub pokrewnymi! Ma艂o kto nie s艂ysza艂 dzi艣 o organizacjach zbiorowego zarz膮dzania prawami autorskimi lub pokrewnymi. S膮 to (ca艂kiem pr臋偶nie dzia艂aj膮ce) stowarzyszenia tw贸rc贸w, artyst贸w lub producent贸w, kt贸re stoj膮 na stra偶y przys艂uguj膮cych im praw. W pewnym uproszczeniu dzia艂alno艣膰 tych organizacji sprowadza si臋 do udzielania zg贸d na korzystanie z utwor贸w (np. dzie艂 literackich, utwor贸w muzycznych, film贸w) lub przedmiot贸w tzw. praw pokrewnych (np. wykona艅 piosenek) oraz pobierania z tego tytu艂u stosownych wynagrodze艅. Tak inkasowane wynagrodzenia (tantiemy) organizacje zbiorowego zarz膮dzania najpierw dziel膮, a nast臋pnie wyp艂acaj膮 podmiotom uprawnionym, w艣r贸d kt贸rych wymieni膰 mo偶na autor贸w ksi膮偶ek, tekst贸w piosenek i muzyki, producent贸w filmowych, aktor贸w, wokalist贸w, tancerzy.

ZAiKS i inni

Po艣r贸d organizacji zbiorowego zarz膮dzania najstarsz膮 i najbardziej znan膮 jest Stowarzyszenie Autor贸w ZAiKS. Za艂o偶one w marcu 1918 r., m. in. przez Antoniego S艂onimskiego, Juliana Tuwima i Jana Brzechw臋. Od lat z powodzeniem chroni prawa zrzeszonych w nim autor贸w. Co istotne, w powszechnym przekonaniu panuje do艣膰 naiwne prze艣wiadczenie o tym, 偶e umowa zawarta z t膮 (najwi臋ksz膮 obecnie) organizacj膮 zbiorowego zarz膮dzania prawami autorskimi wystarczy do zgodnego z prawem, nieograniczonego korzystania z najr贸偶niejszych d贸br polskiej kultury. Nic bardziej mylnego! Bardzo cz臋sto, ze wzgl臋du na charakter prowadzonej dzia艂alno艣ci, zmuszeni jeste艣my uregulowa膰 stosunki (tak偶e) z innymi organizacjami zbiorowego zarz膮dzania, z kt贸rych ka偶da reprezentuje inn膮 kategori臋 podmiot贸w uprawnionych.

Poza Stowarzyszeniem Autor贸w ZAiKS, obecnie dzia艂a, m. in.:

  • Stowarzyszenie Artyst贸w Wykonawc贸w Utwor贸w Muzycznych i S艂owno-Muzycznych SAWP oraz Zwi膮zek Artyst贸w Wykonawc贸w STOART (obie reprezentuj膮 wykonawc贸w utwor贸w muzycznych takich jak wokali艣ci lub instrumentali艣ci),
  • Stowarzyszenie Filmowc贸w Polskich SFP-ZAPA (zrzesza tw贸rc贸w filmowych takich jak re偶yserzy, monta偶y艣ci, autorzy zdj臋膰 oraz producent贸w dzie艂 filmowych),
  • Zwi膮zek Artyst贸w Scen Polskich ZASP (chroni prawa aktor贸w teatralnych i filmowych),
  • Zwi膮zek Producent贸w Audio-Video ZPAV (reprezentuje przede wszystkim wydawc贸w fonograficznych),
  • Zwi膮zek Polskich Artyst贸w Fotografik贸w ZPAF (zrzesza autor贸w fotografii).

DOWIEDZ SI臉 WI臉CEJ:聽U艢CISK D艁ONI TO ZA MA艁O, ZW艁ASZCZA, KIEDY DOJDZIE DO KONFLIKTU 鈥 PRZESTRZEGA MEC. MONIKA WIECZOREK I RADZI, O CO ZADBA膯, KIEDY TWORZYMY FIRM臉!

W granicach prawa

Cho膰 prawo autorskie wydaje si臋 skomplikowane, a ilo艣膰 organizacji zbiorowego zarz膮dzania mo偶e przyprawia膰 o zawr贸t g艂owy, wyb贸r tej (lub tych), z kt贸r膮 (kt贸rymi) nale偶y zawrze膰 stosown膮 umow臋 nie jest – wbrew pozorom – trudny. Wszystko zale偶y od charakteru dzia艂alno艣ci, kt贸r膮 prowadzisz oraz tego, z czyich praw zamierzasz korzysta膰. Je艣li zatem masz restauracj臋 i planujesz umila膰 klientom posi艂ki nastrojow膮 muzyk膮, wszelkich niezb臋dnych zg贸d udzieli ci STOART lub SAWP (w zakresie wykona艅 wokalnych i muzycznych) i ZAiKS (jako reprezentuj膮cy autor贸w muzyki i tekst贸w). Z kolei, je艣li prowadzisz hotel lub pensjonat i oferujesz swoim go艣ciom dost臋p do telewizji, nale偶y zadba膰 dodatkowo o odpowiednia umow臋 ze stowarzyszeniem ZASP, ZPAV i SFP-ZAPA.

Cho膰 w praktyce konieczno艣膰 zawarcia umowy z 鈥瀂AiKSem鈥 niejednokrotnie budzi obawy, to z pewno艣ci膮 jest to strach nieuzasadniony. Op艂aty licencyjne, kt贸re b臋dziesz ponosi膰 nie s膮 zwykle wysokie, a w zamian zyskujesz gwarancj臋, 偶e twoja dzia艂alno艣膰 mie艣ci si臋 w granicach prawa. Obawia膰 nale偶y si臋 raczej w przypadku eksploatacji utwor贸w (artystycznych wykona艅) bez wymaganej do tego zgody. Organizacje zbiorowego zarz膮dzania, kt贸re na bie偶膮co monitoruj膮 korzystanie z praw autorskich lub pokrewnych, wyposa偶one zosta艂y w szereg instrument贸w pozwalaj膮cych im efektywnie dochodzi膰, m. in. odszkodowa艅 i wynagrodze艅 nale偶nych podmiotom, kt贸re reprezentuj膮. Przeciwko osobie, kt贸ra narusza prawa autorskie lub pokrewne mo偶liwe jest r贸wnie偶 post臋powania karne.

Co wa偶ne, zgodnie ze star膮 rzymsk膮 premi膮 鈥瀒gnoranta iuris nocet鈥, brak 艣wiadomo艣ci 艂amania prawa nie zwalnia z odpowiedzialno艣ci za dzia艂anie z nim sprzeczne. Informuj臋 zatem i apeluj臋 鈥 nie b贸jmy si臋 um贸w z organizacjami zbiorowego zarz膮dzania. Nasz strach uzasadniony b臋dzie dopiero wtedy, je艣li skorzystamy z utwor贸w (lub np. artystycznych wykona艅) bez wymaganej do tego zgody!

***

Autork膮 tekstu jest prawniczka Maria Obara-Piszewska.