Sukces To JA

Work-life balast? Czy harmonia mi臋dzy 偶yciem prywatnym a zawodowym jest dzi艣 mo偶liwa?

Ewa Jarczewska-Gerc, Uniwersytet SWPS

Im wi臋cej si臋 pracuje, tym wi臋cej si臋 produkuje. To logiczne. Bo skoro w danej jednostce czasu mo偶na wyprodukowa膰 X produkt贸w, to gdy wyd艂u偶y si臋 czas dwukrotnie powstanie dwa razy X produkt贸w. Tyle matematyka. I niby powinno si臋 zgadza膰, a jednak nie dzia艂a. Dlaczego tak si臋 dzieje? Wyja艣nia dr Ewa Jarczewska-Gerc, psycholog z Uniwersytetu SWPS.
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on linkedin
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on linkedin

W latach 70. w Stanach Zjednoczonych pracodawcy i pracownicy dzia艂贸w personalnych zauwa偶yli masowy spadek produktywno艣ci, kreatywno艣ci i wydajno艣ci pracownik贸w. Ciekawostk膮 by艂 fakt, 偶e 贸w spadek nast臋powa艂 mimo zwi臋kszania ilo艣ci czasu po艣wi臋canego na prac臋 zawodow膮. Dosz艂o zatem do paradoksu – im ludzie wi臋cej pracowali, tym s艂absze efekty uzyskiwa艂 pracodawca i tym mniej by艂 zadowolony. Co wi臋cej, po jakim艣 czasie do spadku produktywno艣ci i kreatywno艣ci do艂膮czy艂y jeszcze inne zjawiska. Pracownicy zacz臋li najpierw do艣wiadcza膰 problem贸w emocjonalnych, a zaraz potem chorowa膰, w szczeg贸lno艣ci na choroby zwi膮zane z uk艂adem krwiono艣nym – zwi臋kszy艂a si臋 wi臋c wysoko艣膰 absencji w pracy. Wzr贸s艂 tak偶e poziom rotacji – ludzie zacz臋li odchodzi膰, gdy偶 pracuj膮c tak intensywnie, szybko do艣wiadczali wypalenia zawodowego, a ich satysfakcja z pracy by艂a coraz mniejsza.

Dzisiaj ju偶 wiemy, 偶e za te zjawiska odpowiada brak harmonii mi臋dzy 偶yciem zawodowym i prywatnym.

艁atwo powiedzie膰, ale zrobi膰 te偶 mo偶na

Tak powsta艂a idea work-life balance, kt贸ra zak艂ada, 偶e podstaw膮 wydajno艣ci, tw贸rczo艣ci i produktywno艣ci w sferze zawodowej jest zachowanie r贸wnowagi mi臋dzy ilo艣ci膮 obowi膮zk贸w s艂u偶bowych a aktywno艣ci膮 pozazawodow膮. Harmonia i zr贸wnowa偶enie aktywno艣ci w obu sferach jest czynnikiem warunkuj膮cym zdrowie emocjonalne, kt贸re z kolei stanowi podstaw臋 dla sprawnego funkcjonowania cz艂owieka zar贸wno w pracy, jak i w domu.

Jednak 艂atwo powiedzie膰, trudniej zrobi膰… Wymaga to wielu rozwi膮za艅, nie tylko zmiany postawy 偶yciowej pracownika, ale r贸wnie偶 zmiany systemowej. Wygrywaj膮 firmy, kt贸re takie dzia艂ania podejmuj膮, a tam, gdzie ich brak, negatywne skutki odczuwaj膮 nie tylko pracownicy, ale tak偶e obiektywne wska藕niki funkcjonowania firmy.

Dzisiaj pracodawca dysponuje ju偶 co najmniej kilkoma formalnymi narz臋dziami, kt贸re pozwalaj膮 zapewni膰 pracownikom wi臋ksz膮 elastyczno艣膰 w zarz膮dzaniu swoim czasem s艂u偶bowym i prywatnym.

Po pierwsze, mo偶e zaproponowa膰 niestandardowe formy organizacji i czasu pracy. Wielu pracodawc贸w wyra偶a zgod臋 na prac臋 w domu – np. kobietom, kt贸re wracaj膮 z urlopu macierzy艅skiego. Dzi臋ki temu nie wychodz膮 z domu na osiem godzin, nie wiedz膮c, co w tym czasie dzieje si臋 z ich dzieckiem, mog膮 kontynuowa膰 karmienie piersi膮, a przede wszystkim maj膮 poczucie kontroli nad sytuacj膮, co pozytywnie wp艂ywa na ich i tak szczeg贸lnie nara偶ony w tym okresie na liczne perturbacje stan emocjonalny.

Inn膮 form膮 s膮 elastyczne godziny pracy. Wiele os贸b woli rozpocz膮膰 prac臋 wcze艣niej, ni偶 jest to przyj臋te w organizacji i w zwi膮zku z tym te偶 szybciej wyj艣膰, aby m贸c sp臋dzi膰 wi臋cej czasu z dzie膰mi albo po prostu odpoczywa膰 czy realizowa膰 swoje hobby.

Aby zach臋ci膰 pracownik贸w do budowania harmonii mi臋dzy 偶yciem prywatnym a zawodowym, pracodawcy mog膮 te偶 pomaga膰 w opiece nad dzie膰mi lub wsp贸艂ma艂偶onkiem, a tak偶e nad starzej膮cymi si臋 rodzicami. Przyk艂adami s膮 przyzak艂adowe przedszkola lub 偶艂obki, organizacja wyjazd贸w dla dzieci (np. kolonie, wyjazdy edukacyjne) albo wsp贸艂finansowanie rehabilitacji ma艂偶onka po wypadku.

Czy to ju偶 jest k艂opot?

Oczywi艣cie poza dzia艂aniami formalnymi, inicjowanymi przez naszego pracodawc臋, niezwykle istotne jest to, co sami robimy, aby t臋 r贸wnowag臋 utrzyma膰. Jak rozpozna膰, 偶e mamy z tym jakikolwiek k艂opot?

Symptomy s膮 bardzo jasne i pr臋dzej czy p贸藕niej dadz膮 o sobie zna膰 – ale ignorowane prowadz膮 do wypalenia zawodowego, a w p贸藕niejszym okresie nawet do depresji. Pojawiaj膮 si臋 one przede wszystkim w sferze emocji – ci膮g艂e napi臋cie, rozdra偶nienie, z艂o艣膰 czy frustracja. Poczucie ci膮g艂ego przem臋czenia, problemy z koncentracj膮, brak przyjemno艣ci w dzia艂aniach, kt贸re dotychczas cieszy艂y i motywowa艂y, niech臋膰 do pracy i wsp贸艂pracownik贸w, silny dystans emocjonalny do bli偶szych i dalszych znajomych. Do tego dochodz膮 objawy fizyczne, takie jak b贸le g艂owy, silne napi臋cie mi臋艣niowe, b贸le karku, kr臋gos艂upa, problemy z jedzeniem (brak apetytu lub jego nadmiar), problemy ze snem. Je艣li powy偶sze objawy utrzymuj膮 si臋 przez d艂ugi czas, za艂amuje si臋 odporno艣膰.

Zaczynamy chorowa膰, infekcje trwaj膮 d艂ugo, coraz trudniej nam doleczy膰 zwyk艂e przezi臋bienie lub gryp臋. To w艂a艣nie sygna艂, 偶e co艣 musimy zmieni膰, 偶e nadszed艂 czas, aby podj膮膰 dzia艂anie przywracaj膮ce homeostaz臋, harmoni臋. Nie jest to jednak wcale takie proste. Poczucie ko艂owrotka ma t臋 niew膮tpliw膮 wad臋, 偶e trudno z niego wyskoczy膰, ci膮gle biegn膮c. Ale zdecydowanie lepiej jest podj膮膰 wysi艂ek i zatrzyma膰 machin臋, ni偶 czeka膰 na zrz膮dzenie losu w postaci choroby czy rozpadu rodziny. Od czego zatem zacz膮膰?

Wyskocz z ko艂owrotka

Aby to zrobi膰, we藕 kilka dni wolnego. Ale nie po to, aby z ca艂膮 rodzin膮 wyjecha膰 na wakacje, zajmuj膮c si臋 kolejnymi zadaniami (tym razem rodzinnymi), tylko po to, aby sp臋dzi膰 troch臋 czasu sama ze sob膮.

Zastan贸w si臋, jakie s膮 przyczyny przeci膮偶enia, gdzie s膮 punkty do zmiany, co mo偶na zrobi膰, aby zmieni膰 obecn膮 sytuacj臋? Mo偶e to brak asertywno艣ci sprawia, 偶e siedzisz po godzinach, pomagaj膮c wszystkim naoko艂o? Mo偶e co艣 nie dzia艂a w obszarze delegowania zada艅? Nie wszystko musisz robi膰 sama, szczeg贸lnie je艣li masz do tego dedykowanych pracownik贸w. A mo偶e chcesz udowodni膰 otoczeniu, 偶e kto jak nie ty podo艂a wszelkim obowi膮zkom zawodowym, a potem z u艣miechem na ustach zrobi zakupy, przygotuje kolacj臋, odrobi z dzie膰mi lekcje i jeszcze zabawi m臋偶a rozmow膮, aby przypadkiem nie poczu艂 si臋 zaniedbany?

Pomy艣l o sobie. Mo偶e mia艂a艣 jakie艣 marzenia, kt贸re przegra艂y z obowi膮zkami? Teraz w艂a艣nie jest moment na zmian臋. Nie po to, by od tych obowi膮zk贸w uciec – wr臋cz przeciwnie, aby mie膰 zasoby emocjonalne i energetyczne i dalej sobie z nimi radzi膰.

Dzia艂ania naprawcze

Zaplanuj dzia艂anie. Gdy ju偶 zdiagnozujesz, gdzie le偶y 藕r贸d艂o dysharmonii, pomy艣l nad dzia艂aniami naprawczymi. Dobry plan to oko艂o 70 proc. sukcesu, wi臋c naprawd臋 warto przemy艣le膰 nadchodz膮c膮 zmian臋. Skorzystaj z tak zwanych symulacji mentalnych procesu. Du偶o si臋 m贸wi o mo偶liwo艣ci wykorzystywania wyobra偶e艅 do osi膮gania cel贸w i budowania jako艣ci 偶ycia, jednak w tym obszarze funkcjonuje tak偶e sporo mit贸w i nieprawdziwych – a co gorsza, czasem szkodliwych przekona艅. Badania prowadzone przez ameryka艅sk膮 psycholog zdrowia Shelley Taylor, a tak偶e badania w艂asne autorki tekstu pokaza艂y, 偶e wyobra偶enia s膮 skuteczne tylko wtedy, gdy obrazuj膮 proces zmiany, czyli kolejne kroki zmierzaj膮ce do osi膮gni臋cia celu. Wyobra偶anie sobie samego wyniku – efektu, czyli ju偶 osi膮gni臋tego rezultatu pozytywnej zmiany, dzia艂a demotywuj膮co i tak naprawd臋 bardzo cz臋sto przynosi skutki odwrotne.

Na przyk艂ad – studenci, kt贸rzy wyobra偶ali sobie, 偶e dostan膮 z egzaminu ocen臋 bardzo dobr膮, obni偶ali swoje wyniki i wypadali na egzaminie s艂abiej ni偶 grupa kontrolna, a wi臋c osoby, kt贸re uczy艂y si臋 tak jak zwykle (bez korzystania z wyobra偶e艅). Dla odmiany – studenci, kt贸rzy wyobra偶ali sobie 偶mudny proces przygotowa艅 do egzaminu, a wi臋c odwiedziny w bibliotece, czytanie literatury, robienie notatek, powtarzanie materia艂u czy rezygnowanie z wyj艣cia na imprez臋 w zamian za siedzenie nad ksi膮偶kami, wypadli na egzaminie zdecydowanie lepiej ni偶 pozosta艂e dwie grupy (wyobra偶aj膮ca pozytywny wynik i kontrolna). Zatem zaplanuj swoj膮 zmian臋. Mo偶esz j膮 nawet rozrysowa膰. Naszkicuj map臋 i powie艣 j膮 naprzeciwko 艂贸偶ka. Ka偶dego ranka, gdy b臋dziesz wstawa膰, przypomnisz sobie, dlaczego, po co i dok膮d zmierzasz.

Po prostu: Zr贸b to!

Zacznij dzia艂a膰. Nie m贸w, 偶e 鈥瀊臋d臋 biega膰”, 鈥瀊臋d臋 wychodzi膰 wcze艣niej z pracy”, 鈥瀊臋d臋 odmawia膰 dodatkowych zlece艅”. Po prostu dzisiaj id藕 pobiega膰. Dzisiaj wyjd藕 wcze艣niej z pracy i zabierz dziecko na lody. Dzi艣 powiedz swojej bliskiej wsp贸艂pracownicy, 偶e jest ci przykro, ale nie mo偶esz jej pom贸c w przygotowaniu prezentacji, bo sama masz nadmiar obowi膮zk贸w. Bardzo cz臋sto nie umiemy odmawia膰, bo chcemy by膰 lubiani przez wszystkich.

Po pierwsze: nigdy nie b臋dziemy lubiani przez wszystkich – to jest po prostu niemo偶liwe. Po drugie: ludzie szanuj膮 tych, kt贸rzy potrafi膮 stawia膰 granice wp艂ywom z zewn膮trz. Postaw granice – bez agresji, z艂o艣ci, frustracji czy poni偶ania osoby prosz膮cej nas o pomoc. I zaplanuj to na konkretny termin, najlepiej dzi艣, cho膰 pewne zmiany s膮 procesem wymagaj膮cym czasu. Wa偶ne, by trzyma膰 si臋 planu i nie odk艂ada膰 wiecznie na jutro, przysz艂y tydzie艅 czy rok, bowiem tych 鈥瀓utr贸w” jest ograniczona liczba.

Podst臋pne pokusy

Podtrzymaj dzia艂anie, przeciwdzia艂aj nawrotom. Natura zmiany jest podst臋pna. Moment, w kt贸rym odzyskujemy poczucie kontroli nad zmian膮, mo偶e wzbudzi膰 w nas b艂臋dne przekonanie, 偶e ju偶 wszystko za nami, 偶e robota wykonana. Takie poczucie sprawia, 偶e zaczynamy sobie troch臋 poluzowywa膰.

A mo偶e jeszcze jedno zlecenie… a mo偶e ta dodatkowa godzina w pracy to nic takiego, przecie偶 mam ju偶 nad tym kontrol臋! Tak w艂a艣nie rzucaj膮cy palenie my艣li o papierosie, gdy uda艂o mu si臋 wytrzyma膰 bez niego par臋 godzin. Niestety, to pu艂apka. Nie dajmy si臋 wci膮gn膮膰 z powrotem do ko艂owrotka. A je艣li si臋 dasz – wyskakuj jak najszybciej, wybacz sobie i wr贸膰 do naszego planu.

Wypu艣膰 powietrze

Wdra偶aj w 偶ycie 鈥瀙ozytywne priorytety”, czyli dbaj o dodatni bilans emocjonalny. Badania psychologiczne pokazuj膮, 偶e poczucie szcz臋艣cia czy wysoka jako艣膰 偶ycia to najcz臋艣ciej wynik w艂asnych wybor贸w, dzia艂a艅 i aktywno艣ci podejmowanych wzgl臋dem samego siebie. Podobnie jak planujemy realizacj臋 cel贸w zawodowych czy nawet drobnych zada艅 codziennego 偶ycia, powinni艣my planowa膰, a potem 艣wiadomie i konsekwentnie realizowa膰 dzia艂ania daj膮ce nam dobr膮 energi臋 i wzbudzaj膮ce pozytywne emocje.

Chcesz si臋 spotka膰 z przyjaci贸艂k膮, ale od miesi膮ca nie masz czasu? Zaplanuj to na dzi艣, wstaw do kalendarza i zr贸b wszystko, aby nie odwo艂a膰 spotkania (鈥瀊o musz臋 sko艅czy膰 projekt”, 鈥瀊o musz臋 ugotowa膰 zup臋”). Lubisz p艂ywa膰, ale jako艣 nie po drodze ci na basen? Wyznacz konkretne dni, kiedy zamierzasz chodzi膰, i dostosuj grafik domowy do swoich wyj艣膰.

R贸b co艣, co sprawi ci przyjemno艣膰, zwr贸ci ch臋膰 do 偶ycia i paradoksalnie – ch臋膰 do pracy. Wpuszczenie powietrza i dystans maj膮 to do siebie, 偶e najcz臋艣ciej nie oddalaj膮 od obowi膮zk贸w, tylko daj膮c poczucie wyboru, sprawiaj膮, 偶e wykonujemy je, do艣wiadczaj膮c pozytywnych, a nie negatywnych emocji.

Balans. Nie balast

Jak pokazuj膮 badania, najcz臋艣ciej i najszybciej wypalaj膮 si臋 entuzja艣ci, czyli ci, kt贸rzy 鈥瀔ochaj膮 sw贸j zaw贸d”, nie mog膮 bez niego 偶y膰. Osoby, kt贸re po prostu lubi膮 to, co robi膮, ale opr贸cz tego lubi膮 mie膰 te偶 czas wolny i robi膰 inne rzeczy, maj膮 wi臋cej dystansu, a ich p艂omie艅 zaanga偶owania jest mo偶e nieco mniejszy, ale d艂u偶ej si臋 tli.

To od nas w znacznej mierze zale偶y, jak b臋dzie wygl膮da艂 nasz work-life balance. I czy b臋dzie balansem, czy niestety balastem.

***

Tekst pochodzi z bloga Srefy Psyche Uniwersytetu SWPS. Sukces Pisany Szmink膮 jest patronem medialnym Strefy Psyche.

Artyku艂 by艂 publikowany w kwietniowym wydaniu 鈥淣ewsweek Psychologia Extra 2/17鈥.

Zarejestruj si臋 aby otrzyma膰 newsletter

 

Na tej stronie wykorzystujemy cookies. Uzyskujemy do nich dost臋p w celach analitycznych oraz w celu zapewnienia prawid艂owego dzia艂ania strony. Je偶eli nie wyra偶asz na to zgody, mo偶esz zmieni膰 ustawienia w swojej przegl膮darce. Zobacz wi臋cej w Polityce Prywatno艣ci.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close