Dlaczego recykling odzie偶y jest potrzebny?

Kulisy 艣wiata mody. Ciemne strony globalnego biznesu wartego miliardy

dr Piotr Szaradowski, SWPS

Historia mody to nie tylko zmiany kanon贸w pi臋kna, styl贸w i kroj贸w. To tak偶e szereg zmian spo艂ecznych. Tych pozytywnych i tych negatywnych, kt贸re prowadzi艂y do rozkwitu nowoczesnego spo艂ecze艅stwa, ale i niewolniczej pracy 藕le op艂acanych robotnik贸w. To, co by艂o rzeczywisto艣ci膮 XIX-wiecznej Europy, wci膮偶 dzieje si臋 w krajach azjatyckich. O drugiej, mniej znanej stronie mody 鈥 opowiada聽dr Piotr Szaradowski, wyk艂adowca聽na specjalno艣ci fashion design w聽pozna艅skiej聽School of Form Uniwersytetu SWPS.

Historia mody to historia zmian form ubior贸w i聽omawianie panuj膮cych w聽danym czasie styl贸w. Przynajmniej tak najcz臋艣ciej pokazuj膮 j膮 nam podr臋czniki. Mo偶na si臋 z聽nich r贸wnie偶 dowiedzie膰 o聽tym, gdzie nabywano najnowsze kreacje, a聽tak偶e sk膮d czerpano wiedz臋 na temat tego, co jest najmodniejsze. Uk艂ada si臋 to w聽kolorow膮, atrakcyjn膮 opowie艣膰, cz臋sto budz膮c膮 t臋sknot臋 za minionymi czasami. Jednak nie jest to pe艂ny obraz mody. Za tym abstrakcyjnym przecie偶 poj臋ciem stoj膮 konkretne rzeczy: bluzki, sp贸dnice, suknie i聽ca艂a reszta innych element贸w garderoby. 呕eby pojawi艂y si臋 one na rynku i聽by艂y dost臋pne dla klientek i聽klient贸w, trzeba je najpierw stworzy膰.

Wi臋cej, szybciej, taniej

W 1769 roku szkocki wynalazca, James Watt (1736-1819), opatentowa艂 swoje pomys艂y usprawniaj膮ce dzia艂anie maszyny parowej, co pozwoli艂o na szerokie zastosowanie jej tak偶e w przemy艣le tekstylnym. Szczeg贸lne znaczenie mia艂a dla nowych 艣rodk贸w transportu 鈥 kolei oraz 偶eglugi (statki parowe). Dzi臋ki temu towary mog艂y by膰 przewo偶one szybciej i taniej. Istotny dla zmian zachodz膮cych w modzie okaza艂 si臋 tak偶e wynalazek Josepha Marie Jacquarda (1752-1834) 鈥 krosno, kt贸re pozwoli艂o na 艂atwiejsze, i co za tym idzie, ta艅sze tkanie skomplikowanych wzor贸w. Wytwarzaj膮c ta艅sze tkaniny, producenci mogli oferowa膰 je w ni偶szych cenach i przez to dost臋p do nich wyra藕nie si臋 zwi臋ksza艂.

Kolejnym, ogromnym krokiem naprz贸d by艂o pojawianie si臋 por臋cznej, mo偶liwej do stosowania w domowych warunkach, maszyny do szycia. Pr贸by jej wynalezienie obserwowa膰 mo偶emy ju偶 w ko艅cu XVIII wieku, lecz dopiero modele stworzone przez Isaaca Merritta Singera (1811-1875) zdoby艂y rynek i tym samym zapisa艂y si臋 na kartach historii mody. Nie bez znaczenia by艂 r贸wnie intensywny proces rozwoju prasy 鈥 ilo艣膰 tytu艂贸w, w tym r贸wnie偶 po艣wi臋conych modzie, ros艂a w zastraszaj膮cym tempie. Dzi臋ki temu wiadomo by艂o, co szy膰, by by膰 modn膮.
Jedn膮 z najistotniejszych zmian w historii mody (odczuwaln膮 nawet dzi艣), by艂o pojawienie si臋 dom贸w towarowych 鈥 kwintesencji XIX-wiecznego handlu. Dzia艂a艂y one jak dobrze naoliwiona maszyna, w oparciu o nowoczesn膮 hierarchi臋.

Nawiasem m贸wi膮c, to w nich kszta艂towa艂a si臋 znana nam tak dobrze kultura korporacyjna. Po艣rodku tego wszystkiego stali klienci. To ich wybory i decyzje by艂y najwa偶niejsze. Robiono wi臋c niemal wszystko, by zyska膰 ich przychylno艣膰 (wyprzeda偶e, promocje itd.). W ko艅cu XIX wieku pierwsze domy towarowe wprowadzi艂y wyj膮tkow膮 nowo艣膰: sprzeda偶 wysy艂kow膮. Tak moda wydosta艂a si臋 poza wielkie centra. Nawet ludzie na prowincji teoretycznie mieli dost臋p do najnowszych trend贸w, co znamionowa艂o realn膮 demokratyzacj臋 mody. W ten spos贸b odmalowany zosta艂 przyjemny i satysfakcjonuj膮cy obrazek.

Za kulisami 艣wiata mody

Je艣li mowa o mieszka艅cach prowincji w kontek艣cie mody i zmianach zachodz膮cych w przemy艣le tekstylnym, to prawd膮 jest r贸wnie偶 to, 偶e bardzo wielu spo艣r贸d nich migrowa艂o w kierunku du偶ych miast, by tam znale藕膰 zatrudnienie. Coraz liczniej stosowane maszyny, owszem, zredukowa艂y liczb臋 pracownik贸w, lecz ich nie wyeliminowa艂y. Zw艂aszcza przy pracach nie wymagaj膮cych wysokich kwalifikacji. Dlatego te偶 艂atwo by艂o zast膮pi膰 jednego pracownika drugim. Dawa艂o to pracodawcom olbrzymi膮 przewag臋. Pracowano tak, jak dotychczas pracowa艂o si臋 na roli: od 艣witu do zmierzchu. Dodatkowo panowa艂y z艂e warunki. Brak dobrego o艣wietlenia, brak dba艂o艣ci o poziom ha艂asu czy jakiekolwiek inne znane nam dzi艣 normy, czyni艂 prac臋 w fabrykach niezwykle uci膮偶liw膮. Nie by艂o wyj膮tk贸w i ulgowej taryfy dla kobiet, cz臋sto r贸wnie偶 i dzieci. Praca by艂a bardzo 藕le wynagradzana, bez jakichkolwiek urlop贸w czy dni chorobowych.

Zrodzony w XIX wieku ruch robotniczy, czasem poprzez walk臋 wr臋cz, doprowadzi艂 do zmian. 呕膮dany postulat o艣miogodzinnego dnia pracy tylko w kilku wyj膮tkach zosta艂 wprowadzony w 偶ycie przed rokiem 1900. Tej historii jednak, w przeciwie艅stwie do opowie艣ci o poszerzaniu si臋 grona odbiorc贸w mody, pr贸偶no szuka膰 w podr臋cznikach do nauki historii mody. Tak naprawd臋 za艣 s膮 to dwie strony tego samego medalu. Znakomicie uj膮艂 to nie historyk, a pisarz, W艂adys艂aw Reymont (1867-1925), tworz膮c powie艣膰 Ziemia obiecana, w kt贸rej przedstawi艂 fabrykanck膮 艁贸d藕 ko艅ca XIX wieku. Jej przes艂anie jest aktualne do dzi艣.

Dramat, kt贸ry znamy z kart historii, niestety wci膮偶 ma miejsce w wielu azjatyckich krajach. Dzieje si臋 tak za spraw膮 gigant贸w przenosz膮cych swoj膮 produkcj臋 do mniej rozwini臋tych kraj贸w, by w ten spos贸b obni偶a膰 swoje koszty i maksymalizowa膰 zyski. W cyniczny spos贸b sk艂adaj膮 oni zam贸wienia u podwykonawc贸w, by nie martwi膰 si臋 o wypracowane na zachodzie prawa i przywileje pracownika. Za 艂adnym, kolorowym i szeroko dost臋pnym produktem stoi niemal niewolnicza praca innych ludzi. Historia mody tym razem nie mo偶e tego przemilcze膰.

***

O autorze:

dr Piotr Szaradowski 鈥 wyk艂adowca na specjalno艣ci fashion design w pozna艅skiej School of Form. Doktor nauk humanistycznych. Kurator wystaw i wsp贸艂autor scenariuszy wystaw po艣wi臋conych modzie XX wieku. Autor ksi膮偶ki 鈥濬rancja elegancja. Z historii haute couture鈥 (2016). Opiekuje si臋 kolekcj膮 ubior贸w

 

Na tej stronie wykorzystujemy cookies. Uzyskujemy do nich dost臋p w celach analitycznych oraz w celu zapewnienia prawid艂owego dzia艂ania strony. Je偶eli nie wyra偶asz na to zgody, mo偶esz zmieni膰 ustawienia w swojej przegl膮darce. Zobacz wi臋cej w Polityce Prywatno艣ci.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close