Grafika pokazuj膮ca umys艂 (Canva Pro)

Niewykorzystane talenty pi臋knych umys艂贸w

Patrycja Olchowska

Osoby nieneurotypowe to nie tylko Raymond Babbitt z filmu 鈥濺ain man鈥 czy bohater kampanii spo艂ecznej, wa偶nej bo jednej z pierwszych, z Bartkiem Top膮, to ca艂e spektrum 鈥瀙i臋knych umys艂贸w鈥, kt贸rych talenty i niezwyk艂e osobowo艣ci wci膮偶 czekaj膮 na odkrycie, a specyficzne umiej臋tno艣ci na m膮dre zarz膮dzanie przez odwa偶nych lider贸w.

Jak to wygl膮da obecnie?

W USA ju偶 1 na 44 dzieci ma zdiagnozowany autyzm. Dla por贸wnania w 2000 roku diagnoz臋 tak膮 otrzyma艂o 1 na 150 dzieci (dane wed艂ug Centers for Disease Control and Prevention)[1]. W Azji i pa艅stwach europejskich sytuacja wygl膮da podobnie. Coraz cz臋艣ciej m贸wi si臋 o tak zwanej 鈥瀍pidemii autyzmu鈥. Ile nauka wie o autyzmie? Wci膮偶 za ma艂o. Ile spo艂ecze艅stwo wie o osobach autystycznych? Zdecydowanie za ma艂o. Ilu pracodawc贸w wie, jak wykorzysta膰 niew膮tpliwe talenty os贸b nieneurotypowych? Niewielu. A szkoda, bo ich wyniki w wybranych dziedzinach s膮 zdecydowanie wy偶sze ni偶 os贸b neurotypowych i potwierdzaj膮 to do艣wiadczenia zar贸wno pracodawc贸w zatrudniaj膮cych takie osoby, jak r贸wnie偶 badania naukowe.

Wyobra藕 sobie鈥

Poniedzia艂ek 6.30. Ju偶 samo s艂owo poniedzia艂ek u os贸b neurotypowych budzi niech臋膰. Wyobra藕 sobie, 偶e wstajesz rano i idziesz do kuchni. Zapalasz 艣wiat艂o – pali w oczy, mo偶e jednak lepiej lampka. Parzysz kaw臋, ale jej aromat nie przypomina 艣wie偶o palonej kawy we w艂oskiej restauracji, ale m贸wi膮c kolokwialnie 鈥 艣mierdzi. Na stole le偶y kanapka, ale wiesz, 偶e jej nie zjesz, bo nie lubisz faktury chleba. W艂膮czasz komputer, ale ci膮gle s艂yszysz d藕wi臋k tykaj膮cych wskaz贸wek zegara. Gdyby w pokoju lata艂a mucha s艂ysza艂by艣 te偶 t臋 much臋. Tw贸j wsp贸艂domownik w艂膮cza radio. Lubisz muzyk臋 z radia, ale tylko wtedy kiedy sam j膮 w艂膮czysz. Po prostu irytuj膮 ci臋 d藕wi臋ki, nad kt贸rymi nie panujesz. Nag艂y d藕wi臋k ci臋 dra偶ni. I jeszcze ta kosiarka za oknem. Radio, zegar, kosiarka. Du偶o bod藕c贸w. Na stole le偶y mn贸stwo przedmiot贸w 鈥 zn贸w kto艣 je zostawi艂. Czemu ten o艂贸wek jest niezatemperowany, czemu okulary nie s膮 w szufladzie, czy ta kartka nie powinna by膰 w segregatorze? Wszystko ci臋 rozprasza, ale kiedy si臋 z tym uporasz zag艂臋biasz si臋 w 艣wiat twojej pracy, kt贸ra by膰 mo偶e jest twoj膮 fiksacj膮, w kt贸rej jeste艣 najlepszy i wszyscy o tym wiedz膮.

Nigdy nie my艣la艂e艣, 偶e tak mo偶e wygl膮da膰 tw贸j poranek?

Nic dziwnego, zapewne jeste艣 osob膮 neurotypow膮, czyli osob膮 spoza spektrum autyzmu. A teraz pomy艣l, 偶e tak mo偶e wygl膮da膰 poranek osoby w spektrum autyzmu, z kt贸rych nawet 90% cierpi na nadwra偶liwo艣膰 sensoryczn膮[2]. Zmys艂y os贸b z zaburzeniami sensoryki pracuj膮 inaczej ni偶 u neurotypowych. Powiem wi臋cej ta osoba mo偶e 偶y膰 obok ciebie i zawsze wydawa艂a ci si臋 dziwna i introwertyczna, wi臋c nie d膮偶y艂e艣 do bli偶szych relacji. 螒峤愊勏屜偮(aut贸s), oznacza 鈥瀞am鈥, ale sam to nie to samo co samotny. Autyzm? Ka偶dy s艂ysza艂, to takie dzieci 偶yj膮ce w swoim 艣wiecie co p贸藕niej zaczynaj膮 m贸wi膰. Autyzm? To tacy ludzie, kt贸rzy s膮 wybitnie zdolni, geniusze. Autyzm? Autyzm, prosz臋 pani, to taka niepe艂nosprawno艣膰 intelektualna. Autyzm? A to te niegrzeczne, niewychowane dzieci. Taka jest nasza (nie)艣wiadomo艣膰鈥

Ju偶 1 na 100 dzieci w Europie ma zdiagnozowane zaburzenia ze spektrum autyzmu. Przy czym nigdy prawdopodobnie nie spotkamy dw贸ch takich samych os贸b autystycznych . Przypadki os贸b autystycznych s膮 skrajnie r贸偶ne 鈥 od os贸b ze skorelowan膮 niepe艂nosprawno艣ci膮 intelektualn膮 po osoby wybitnie zdolne czy okre艣lane mianem geniusz贸w (tzw. sawanci). Wed艂ug WHO 1 na 100 DZIECI, dzi艣 – kiedy diagnostyka w tym zakresie jest na du偶o wy偶szym poziomie ni偶 40 czy 20 lat temu. Wiele os贸b doros艂ych coraz cz臋艣ciej zg艂asza si臋 po diagnoz臋. Wiele os贸b doros艂ych mimo ewidentnego wyst臋powania cech autystycznych wci膮偶 nie ma formalnej diagnozy. To mog膮 by膰 r贸wnie偶 twoi pracownicy.

Czym jest autyzm?

Autyzm to zaburzenie neurorozwojowe (nie choroba), kt贸re polega na innej ni偶 tradycyjna, neurotypowa, 艣cie偶ce poznawczej. Autyzm stwierdza si臋 u os贸b na podstawie tzw. triady autystycznej, do kt贸rej zaliczamy: problemy w komunikacji, stereotypie zachowania, zaburzenia w funkcjonowaniu spo艂ecznym.

  • Zaburzenia komunikacji zazwyczaj objawiaj膮 si臋 p贸藕niejszym rozwojem mowy (opr贸cz zespo艂u Aspergera), mow膮 prost膮, czasami d艂ugo utrzymuj膮cymi si臋 z agramatyzmami.
  • Stereotypie i fiksacje to konieczno艣膰 wykonywania czynno艣ci w 艣ci艣le okre艣lony spos贸b i zainteresowanie jednym konkretnym tematem.
  • Trudno艣ci spo艂eczne to m.in. problem w nawi膮zywaniu i podtrzymywaniu relacji z innymi lud藕mi.

Wskazanym zaburzeniom cz臋sto towarzyszy r贸wnie偶 nadwra偶liwo艣膰 sensoryczna oraz zaburzenia przetwarzania s艂uchowego. Dodatkowo osoby z zespo艂em Aspergera mog膮 godzinami opowiada膰 o temacie, kt贸ry je interesuje. Od 2022 roku Zesp贸艂 Aspergera nie stanowi wed艂ug klasyfikacji WHO oddzielnej jednostki chorobowej i jest klasyfikowany razem z 鈥瀦aburzeniami ze spektrum autyzmu鈥 stanowi膮c jego najl偶ejsz膮 odmian臋.

Upraszczaj膮c, ale definiuj膮c problem w spos贸b obrazowy鈥

Osoba autystyczna mo偶e oddawa膰 si臋 swoim fiksacjom (w tym pracy), raczej lubi wraca膰 do domu t膮 sam膮 tras膮, mo偶e nie rozumie膰 d艂ugich i skomplikowanych zda艅, raczej nie odnajduje si臋 w du偶ych zat艂oczonych i g艂o艣nych miejscach. Ale mo偶e z powodzeniem odnale藕膰 si臋 (w zale偶no艣ci od nasilenia cech) w zawodach wymagaj膮cych dok艂adno艣ci, spostrzegawczo艣ci, procesowo艣ci, umiej臋tno艣ci logicznego my艣lenia, zag艂臋bienia si臋 w dany temat i oddania mu bez reszty cz臋sto osi膮gaj膮c lepsze wyniki ni偶 osoba neurotypowa. Osoby nieneurotypowe z powodzeniem realizuj膮 si臋 w zawodach zwi膮zanych z nowymi technologiami, w bran偶y IT, na stanowiskach analitycznych oraz jako pracownicy naukowi. Cechy autystyczne wykazywali wielcy liderzy jak chocia偶by Bill Gates, Mozart, Thomas Edison.

Dostosowanie miejsc pracy

Pierwsze praktyki w zakresie zatrudniania os贸b autystycznych i dostosowania do ich potrzeb miejsc pracy ma coraz wi臋cej firm i odnosi na tym polu wymierne korzy艣ci dla organizacji. Wystarczy wspomnie膰 o P&G, kt贸re po roku przygotowa艅 zatrudni艂o osoby nieneurotypowe wykorzystuj膮c ich umiej臋tno艣ci logiczne, matematyczne i zdolno艣膰 do rozwi膮zywania problem贸w. Specjalnie do nich dostosowano stanowiska pracy i szybko okaza艂o si臋, 偶e nowi pracownicy mog膮 osi膮ga膰 lepsze wyniki ni偶 osoby neurotypowe na analogicznych stanowiskach.

Osoby nieneurotypowe to nie tylko Raymond Babbitt z filmu 鈥濺ain man鈥 czy bohater kampanii spo艂ecznej, wa偶nej bo jednej z pierwszych, z Bartkiem Top膮, to ca艂e spektrum 鈥瀙i臋knych umys艂贸w鈥, kt贸rych talenty i niezwyk艂e osobowo艣ci wci膮偶 czekaj膮 na odkrycie, a specyficzne umiej臋tno艣ci na m膮dre zarz膮dzanie przez odwa偶nych lider贸w.

Bibliografia

[1] Centers for Disease Control and Prevention, Data & Statistics on Autism Spectrum Disorder,聽 https://www.cdc.gov/ncbddd/autism/data.html, data dost臋pu 10.02.2022.
[2] Y-S. Chang, JP Owen, S.S. Desai, S.S. 聽Hill, A.B. Arnett, J. Harris J i inni, Autism and Sensory Processing Disorders: Shared White Matter Disruption in Sensory Pathways but Divergent Connectivity in Social-Emotional Pathways, 鈥濸LoS ONE鈥 nr 9(7), https://doi.org/10.1371/journal.pone.0103038 , data dost臋pu 10.02.2022.

 

Na tej stronie wykorzystujemy cookies. Uzyskujemy do nich dost臋p w celach analitycznych oraz w celu zapewnienia prawid艂owego dzia艂ania strony. Je偶eli nie wyra偶asz na to zgody, mo偶esz zmieni膰 ustawienia w swojej przegl膮darce. Zobacz wi臋cej w Polityce Prywatno艣ci.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close