potencja艂 innowacyjny

Jak r贸偶norodno艣膰 w zespo艂ach naukowych wyzwala potencja艂 innowacyjny?

Opracowanie szczepionek przeciw COVID-19 to bezprecedensowy przyk艂ad tego jak r贸偶norodno艣膰 i otwarto艣膰 na mnogo艣膰 perspektyw w nauce ratuje ludzko艣膰. Organizacje na ca艂ym 艣wiecie walcz膮 o r贸wno艣膰 spo艂eczn膮 w 艣rodowisku akademickim od dziesi臋cioleci. Zrobili艣my wa偶ny krok w stron臋 post臋pu, przed nami jednak d艂uga droga.
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on linkedin
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on linkedin

Kariera naukowa – przywilej

Jeszcze nie tak dawno realizacja kariery naukowej stanowi艂a przywilej, niedost臋pny dla聽znacznej wi臋kszo艣ci spo艂ecze艅stwa, w tym kobiet, ludzi o niskim statusie spo艂eczno-ekonomicznym, o聽mniejszo艣ciach etnicznych lub religijnych nie wspominaj膮c. Cho膰 艣rodowisko naukowe staje si臋 coraz bardziej egalitarne, tempo zmian jest na tyle niskie, 偶e doprowadzenie do stanu, w kt贸rym jego sk艂ad b臋dzie adekwatnie odzwierciedla膰 sk艂ad populacji ludzkiej zajmie dziesi臋ciolecia1.

Statystyczny naukowiec

Poniewa偶 czo艂owe stanowiska w spo艂eczno艣ci akademickiej wci膮偶 w przyt艂aczaj膮cej wi臋kszo艣ci zajmowane s膮 przez osoby reprezentuj膮ce zunifikowane 艣rodowisko spo艂eczne – na dzie艅 dzisiejszy s膮 to biali m臋偶czy藕ni o wysokim lub 艣rednim statusie spo艂eczno-ekonomicznym – spos贸b dzia艂ania nauki wci膮偶 opiera si臋 na znacz膮co zaw臋偶onej perspektywie. Nie mo偶e wi臋c ona s艂u偶y膰 nam wszystkim w聽r贸wnie skuteczny spos贸b. Autorzy artyku艂u na ten temat opublikowanego niedawno w Science zwracaj膮 uwag臋, 偶e utrudniaj膮c wst臋p do 艣rodowiska akademickiego osobom nale偶膮cym do聽mniejszo艣ci i niedostatecznie reprezentowanych grup spo艂ecznych, os艂abiamy nauk臋, redukuj膮c jej wp艂yw na spo艂ecze艅stwo2.

Co daje r贸偶norodno艣膰 i w艂膮czanie?

W艂膮czenie tych grup w dzia艂alno艣膰 naukow膮 jest najszybszym i najbardziej obiecuj膮cym sposobem na rozpocz臋cie eksploracji nowych obszar贸w wiedzy. Rozszerzenie puli zasob贸w ludzkich, z聽kt贸rej pozyskiwa膰 b臋dziemy jednostki najwybitniejsze, najzdolniejsze i co najwa偶niejsze unikalnie nadaj膮ce si臋 do podj臋cia nierozwi膮zanych dot膮d problem贸w, jest kluczowe dla post臋pu2,3. Tak w艂a艣nie sta艂o si臋 oko艂o pi臋膰dziesi膮t lat temu w obszarze bada艅 biomedycznych, kiedy to do kr臋gu naukowc贸w zacz臋艂y do艂膮cza膰 kobiety4. Wielu specjalist贸w twierdzi, 偶e bardziej zr贸偶nicowana kadra naukowa pomog艂aby uchroni膰 ludzko艣膰 przed sytuacj膮, w kt贸rej 艣wiatowe zasoby genetycznych baz danych zbudowane s膮 g艂贸wnie na podstawie bada艅 prowadzonych na bia艂ej populacji, utrudniaj膮c pr贸by identyfikacji biologicznych podstaw wielu wszechobecnych chor贸b5,2.

Sk膮d bierze si臋 sceptycyzm naukowy?

Brak adekwatnego odzwierciedlenia populacji w przestrzeni badawczej jest tak偶e akceleratorem wyra藕nego sceptycyzmu naukowego, kt贸ry nasili艂 si臋 znacz膮co w ostatnim dziesi臋cioleciu. Nieufno艣膰 spo艂ecze艅stwa wobec nauki skutkuje m.in. niech臋ci膮 do udzia艂u w badaniach klinicznych czy sprzeciwem wobec szczepionek, co znacznie utrudnia post臋p w medycynie6鈥11. Nawet w czasie pandemii COVID-19, mimo wielowymiarowego zagro偶enia wyst臋puj膮cego na niespotykan膮 dot膮d skal臋, zalecenia ekspert贸w s膮 przez spo艂ecze艅stwo niejednokrotnie ignorowane lub odbierane jako nieadekwatne. Kolejnym aktualnym i uderzaj膮cym przyk艂adem negatywnych konsekwencji braku r贸偶norodno艣ci perspektyw jest zbyt niska reprezentacja os贸b z niepe艂nosprawno艣ciami i senior贸w w聽gremiach decyduj膮cych o strategii reagowania kryzysowego, kt贸ra jak oceniaj膮 eksperci, wyra藕nie przyczyni艂a si臋 do pogorszenia ich ju偶 i tak niekorzystnej sytuacji i nieproporcjonalnie zwi臋kszonej 艣miertelno艣ci spowodowanej pandemi膮12. By skutecznie komunikowa膰 si臋 ze spo艂ecze艅stwem, 艣rodowisko naukowe musi zacz膮膰 lepiej je odzwierciedla膰; tylko wtedy b臋dzie w stanie adekwatnie odpowiada膰 na jego potrzeby2.

Nieu艣wiadomione uprzedzenia

Cho膰 zwi臋kszenie r贸偶norodno艣ci jest kluczowym czynnikiem post臋pu w nauce cz臋stokro膰 to聽sami badacze stanowi膮 藕r贸d艂o nieu艣wiadomionych uprzedze艅. Dlatego tak wa偶ne jest podnoszenie 艣wiadomo艣ci problemu w 艣rodowisku akademickim i wdra偶anie systemowych rozwi膮za艅13. W聽o艣rodkach naukowych na szczeblu krajowym i mi臋dzynarodowym z mniejszym lub wi臋kszym sukcesem wdra偶ane s膮 programy pro-r贸wno艣ciowe, coraz wi臋ksze znaczenie zyskuj膮 tak偶e oddolne inicjatywy. Co wa偶ne, 艣wiadomo艣膰 wagi zagadnienia dla post臋pu spo艂ecze艅stwa powoli ro艣nie, a聽wraz聽z聽ni膮 pojawiaj膮 si臋 nowe pomys艂y i rozwi膮zania.

Meyerhoff Scholars Program

Jedn膮 z pierwszych inicjatyw maj膮cych na celu zwi臋kszenie udzia艂u w spo艂eczno艣ci akademickiej student贸w nale偶膮cych do mniejszo艣ci by艂 Meyerhoff Scholars Program (MSP), uruchomiony na Uniwersytecie Maryland w Baltimore County (Stany Zjednoczone) pod koniec lat 80-聽tych14,2. MSP wypracowa艂o rozwi膮zania, kt贸re do dzi艣 uznawane s膮 za modelowy przyk艂ad kompleksowej polityki pro-r贸wno艣ciowej w spo艂eczno艣ci akademickiej, kt贸ra w czasie ich powstawania dopiero zaczyna艂a zdawa膰 sobie spraw臋 z konieczno艣ci zaadresowania problemu wybi贸rczego dost臋pu do zawodu naukowca. Po prawie trzech dekadach funkcjonowania programu jego beneficjenci ko艅cz膮 studia doktoranckie 5,3 razy cz臋艣ciej ni偶 osoby, kt贸re rezygnuj膮c z oferty MSP zdecydowa艂y si臋 podj膮膰 studia na innej uczelni14.

ALBA Network

Innym przyk艂adem naukowej organizacji pro-r贸wno艣ciowej jest ALBA Network, mi臋dzynarodowa inicjatywa zakotwiczona w Federacji Europejskich Towarzystw Neuronauki (FENS), kt贸rej ide膮 jest wspieranie budowy spo艂eczno艣ci akademickiej opartej na r贸偶norodno艣ci jako fundamencie post臋pu. ALBA jest globaln膮 platform膮, wspieran膮 nie tylko przez FENS, ale tak偶e przez International Brain Research Organization (IBRO) oraz ameryka艅skie Society for Neuroscience (SfN). G艂贸wne obszary dzia艂a艅 organizacji to promowanie dobrych praktyk w zakresie przeciwdzia艂ania uprzedzeniom, wyr贸偶nianie wybitnych osi膮gni臋膰 w pracy na rzecz bardziej sprawiedliwego 艣rodowiska akademickiego oraz zapewnienie mentoringu niedostatecznie reprezentowanym grupom15. 鈥艁膮czymy si艂y, by zwi臋ksza膰 r贸偶norodno艣膰 (red. w艣r贸d naukowc贸w) i zapewni膰 r贸wno艣膰 w rozwi膮zywaniu problem贸w, jakie stawia przed nami nauka. Sie膰 ALBA dzia艂a na poziomie globalnym, tworz膮c i聽integruj膮c inicjatywy na rzecz wielorako艣ci w naukach o m贸zgu pod jednym parasolem. Nasz膮 ambicj膮 jest stworzenie sieci, kt贸ra zapewni wszystkim naukowcom zajmuj膮cym si臋 m贸zgiem r贸wne szanse rozwoju 鈥- m贸wi prof. Carmen Sandi, przewodnicz膮ca i za艂o偶ycielka ALBA Network16. Wa偶nym osi膮gni臋ciem ALBA by艂o og艂oszenie Deklaracji na rzecz R贸wno艣ci i Integracji (2021) zawieraj膮cej gotowe rozwi膮zania, kt贸re zar贸wno jednostki jak i organizacje mog膮 podj膮膰 w celu promowania idei egalitarnej nauki15. Jak dot膮d dokument zosta艂 podpisany przez ponad 200 wiod膮cych organizacji naukowych z聽ca艂ego 艣wiata.

Oddolne inicjatywy

Wa偶n膮 rol臋 w zwi臋kszaniu spo艂ecznej 艣wiadomo艣ci problemu odgrywaj膮 tak偶e oddolne inicjatywy. G艂o艣nym przyk艂adem takiej aktywno艣ci jest kampania #BlackInNeuro zainicjowana przez聽Angeline Duke, doktorantk臋 czwartego roku na Uniwersytecie Kalifornijskim w Irvine w okresie nasilaj膮cego si臋 sprzeciwu wobec przemocy na tle rasowym w Stanach Zjednoczonych17. Za pomoc膮 zaledwie jednego tweeta zainspirowa艂a ona spo艂eczno艣膰 naukow膮 do zorganizowania #BlackInNeuroWeek, wydarzenia, kt贸re zjednoczy艂o 艣rodowisko akademickie do wyra偶enia silnego poparcia dla Afroamerykan贸w w neuronauce. Na dzie艅 dzisiejszy inicjatywa zgromadzi艂a ponad 20 tys. obserwuj膮cych na Twitterze.

Korzy艣ci z r贸偶norodno艣ci

Wybitnym przyk艂adem korzy艣ci wynikaj膮cych ze zwi臋kszonego udzia艂u niedostatecznie reprezentowanych grup spo艂ecznych w nauce jest powstanie szczepionek przeciw COVID-19. Po raz pierwszy w historii ludzko艣ci opracowano nie jedn膮, ale siedem r贸偶nych szczepionek przeciwko nieznanej dot膮d chorobie, w czasie kr贸tszym ni偶 rok. Warto zauwa偶y膰, 偶e wypracowanie efektywnych rozwi膮za艅 w tej dziedzinie zajmowa艂o jak dot膮d zwykle d艂u偶ej ni偶 dekad臋18. To bezprecedensowe osi膮gni臋cie jest wynikiem tytanicznego wysi艂ku naukowc贸w z ca艂ego 艣wiata, a wiod膮cymi badaczami s膮 w tym przypadku kobiety oraz ludzie z typowo niedoreprezentowanych grup etnicznych19. To聽w艂a艣nie r贸偶norodno艣膰 w艣r贸d naukowc贸w doprowadzi艂a do wypracowania lepszych, bardziej kreatywnych rozwi膮za艅. Obecno艣膰 r贸偶nych p艂ci, grup etnicznych, orientacji seksualnych i kultur zapewni艂a wielorako艣膰 perspektyw, kt贸re przyspieszy艂y badania.

Zr贸偶nicowanie uczestnik贸w bada艅

Co wi臋cej, znacz膮cej poprawie uleg艂o tak偶e zr贸偶nicowanie demograficzne w艣r贸d uczestnik贸w bada艅 klinicznych testuj膮cych skuteczno艣膰 szczepionek przeciw COVID-19 opracowanych przez firmy Pfizer/BioNTech i Moderna. Cho膰 poczyniono w tym zakresie znacz膮ce post臋py, warto doda膰, 偶e聽ze聽wzgl臋du na kompozycj臋 spo艂ecze艅stwa w Stanach Zjednoczonych, gdzie realizowane by艂y badania, powinien by艂 w nich wzi膮膰 udzia艂 jeszcze wy偶szy odsetek Afroamerykan贸w, os贸b pochodzenia azjatyckiego, a tak偶e przedstawicieli innych mniejszo艣ci etnicznych, dotkni臋tych przez pandemi臋 w聽nieproporcjonalny spos贸b20,21. Pierwotnie w badaniach klinicznych dotycz膮cych odpowiedzi na szczepionk臋 zabrak艂o r贸wnie偶 reprezentacji os贸b w ci膮偶y i karmi膮cych piersi膮, 3-krotnie bardziej nara偶onych na korzystanie z intensywnej opieki oraz liczne powik艂ania zdrowotne w wyniku infekcji SARS-CoV-222. W tym przypadku jednak badacze z dw贸ch akademickich o艣rodk贸w medycznych w聽Stanach Zjednoczonych szybko uzupe艂nili luk臋, opracowuj膮c raporty, z kt贸rych jasno wynika, 偶e聽szczepionki mRNA przeciw COVID-19 nie tylko generuj膮 siln膮 odporno艣膰 u os贸b w ci膮偶y, ale tak偶e, 偶e jest ona przekazywana niemowl臋tom23.

Prosty wniosek

Prze艂omowe osi膮gni臋cie opracowania i produkcji szczepionek, kt贸re wkr贸tce pozwol膮 艣wiatu powr贸ci膰 na dawne tory, w tak kr贸tkim czasie jest niezaprzeczalnym przyk艂adem, jak r贸偶norodne do艣wiadczenia i perspektywy wyzwalaj膮 potencja艂 innowacji24. Prosty wniosek jest taki, 偶e wszyscy odnosimy korzy艣ci, gdy nauka staje si臋 bardziej inkluzywna. Wdra偶anie rozwi膮za艅 pro-r贸wno艣ciowych i post臋p id膮 r臋ka w r臋k臋.

Tekst zosta艂 stworzony przez Women in Science at Nencki (WISaN). To organizacja non-profit dzia艂aj膮ca na rzecz r贸wno艣ci i聽wspieraj膮ca kobiety nauki. Zosta艂a za艂o偶ona przez grup臋 m艂odych badaczek z Instytutu Biologii Do艣wiadczalnej im.聽M.聽Nenckiego Polskiej Akademii Nauk, aby walczy膰 o r贸wnorz臋dn膮 obecno艣膰 kobiet i mniejszo艣ci w聽nauce jako jeden z kluczowych czynnik贸w post臋pu spo艂eczno-gospodarczego. Mimo zmian zachodz膮cych w 艣rodowisku akademickim na prze艂omie ostatnich lat, istnieje szereg dziedzin, w kt贸rych naukowczynie stanowi膮 znikomy procent badaczy, a mo偶liwo艣膰 realizacji przez nie kariery zawodowej pozostaje mocno ograniczona. Wed艂ug raportu UNESCO udzia艂 kobiet w nauce wynosi zaledwie 30% (UNESCO Institute for Statistics (UIS), Women in Science, Fact Sheet No. 55, June 2019. FS/2019/SCI/55).

Przypisy:

  1. Women, Minorities, and Persons with Disabilities in Science and Engineering: 2019 | NSF – National Science Foundation. https://ncses.nsf.gov/pubs/nsf19304/.
  2. Tilghman, S. et al. Concrete steps to diversify the scientific workforce. Science 372, 133鈥135 (2021).
  3. Science benefits from diversity. Nature 558, 5鈥5 (2018).
  4. Stone, J., Pinn, V. W., Rudick, J., Lawrence, M. & Carlyn, M. Evaluation of the first 10 years of the Office of Research on Women鈥檚 Health at the National Institutes of Health: selected findings. J Womens Health (Larchmt) 15, 234鈥247 (2006).
  5. Need, A. C., Kasperaviciute, D., Cirulli, E. T. & Goldstein, D. B. A genome-wide genetic signature of Jewish ancestry perfectly separates individuals with and without full Jewish ancestry in a large random sample of European Americans. Genome Biol 10, R7 (2009).
  6. Dub茅, E. et al. Vaccine hesitancy: an overview. Hum Vaccin Immunother 9, 1763鈥1773 (2013).
  7. Dror, A. A. et al. Vaccine hesitancy: the next challenge in the fight against COVID-19. Eur J Epidemiol 35, (2020).
  8. McAteer, J., Yildirim, I. & Chahroudi, A. The VACCINES Act: Deciphering Vaccine Hesitancy in the Time of COVID-19. Clin Infect Dis 71, 703鈥705 (2020).
  9. Puri, N., Coomes, E. A., Haghbayan, H. & Gunaratne, K. Social media and vaccine hesitancy: new updates for the era of COVID-19 and globalized infectious diseases. Hum Vaccin Immunother 16, 2586鈥2593 (2020).
  10. Retsas, S. Clinical trials and the COVID-19 pandemic. Hell J Nucl Med 23, 4鈥5 (2020).
  11. Farmer, B. COVID Vaccine Trials Move at Warp Speed, But Recruiting Black Volunteers Takes Time. Nashville Public Radio, Kaiser Health News https://khn.org/news/covid-vaccine-trials-move-at-warp-speed-but-recruiting-black-volunteers-takes-time/ (2020).
  12. Uldry, M. & Leenknecht, A. M. Impact of COVID-19 on persons with disabilities: European Leaders must act now. (2021).
  13. Dutt, K. How Implicit Bias and Lack of Diversity Undermine Science. Scientific American (2018).
  14. Domingo, M. R. S. et al. Replicating Meyerhoff for inclusive excellence in STEM. Science 364, 335鈥337 (2019).
  15. ALBA Network. ALBA Declaration on Equity and Inclusion. Alba Network http://www.alba.network/declaration.
  16. ALBA Network. Launch of the ALBA Network to work towards diversity and equality in brain research. (2019).
  17. Roberts, N. F. New #BlackInNeuro Campaign Connects Bright Minds From Around The World. Forbes https://www.forbes.com/sites/nicolefisher/2020/07/31/new-blackinneuro-campaign-connects-bright-minds-from-around-the-world/ (2021).
  18. Fauci, A. S. The story behind COVID-19 vaccines. Science 372, 109鈥109 (2021).
  19. UN Women. Women in science are making a difference during the pandemic. https://un-women.medium.com/women-in-science-are-making-a-difference-during-the-pandemic-d3ecc3eb1ca9 (2021).
  20. Artiga, S., Kates, J., Michaud, J. & Hill, L. Racial Diversity within COVID-19 Vaccine Clinical Trials: Key Questions and Answers. KFF (2021).
  21. Flores, L. E. et al. Assessment of the Inclusion of Racial/Ethnic Minority, Female, and Older Individuals in Vaccine Clinical Trials. JAMA Netw Open 4, e2037640 (2021).
  22. Bianchi, D. W., Kaeser, L. & Cernich, A. N. Involving Pregnant Individuals in Clinical Research on COVID-19 Vaccines. JAMA 325, (2021).
  23. Gray, K. J. et al. COVID-19 vaccine response in pregnant and lactating women: a cohort study. American Journal of Obstetrics & Gynecology doi:10.1016/j.ajog.2021.03.023.
  24. Page, S. E. The Difference: How the Power of Diversity Creates Better Groups, Firms, Schools, and Societies (New Edition). (Princeton University Press, 2007). doi:10.2307/j.ctt7sp9c.

Zarejestruj si臋 aby otrzyma膰 newsletter

 

Na tej stronie wykorzystujemy cookies. Uzyskujemy do nich dost臋p w celach analitycznych oraz w celu zapewnienia prawid艂owego dzia艂ania strony. Je偶eli nie wyra偶asz na to zgody, mo偶esz zmieni膰 ustawienia w swojej przegl膮darce. Zobacz wi臋cej w Polityce Prywatno艣ci.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close