Ludzie zadowoleni z ┼╝ycia

Przekle┼ästwo oceniania, czyli jak zepsu─ç ka┼╝d─ů relacj─Ö

Iwo Konopek

Wszystko, co warto wiedzie─ç na temat oceny i oceniania powiedzia┼éa ju┼╝ dawno temu Kora, ┼Ťpiewaj─ůc: Nie oceniaj mnie. Ani dobrze, ani ┼║le. Po prostu b─ůd┼║ÔÇŽ Sedno m─ůdro┼Ťci tego fragmentu piosenki kryje si─Ö w tym, ┼╝e nie da si─Ö tego zrobi─ç jednocze┼Ťnie. Albo oceniasz, albo jeste┼Ť w kontakcie.

Paradoks polega na tym, ┼╝e to koszmarne narz─Ödzie komunikacji jest nam dzi┼Ť tak powszechne, ┼╝e mo┼╝na je us┼éysze─ç w ka┼╝dej wypowiedzi, cz─Östo niemal w ka┼╝dym zdaniu. Oceniamy wszystko, na co spojrzymy. Czego pos┼éuchamy i o czym akurat pomy┼Ťlimy. Troch─Ö tak, jakby┼Ťmy byli jurorami naszego ┼╝ycia, kt├│rzy maj─ů za zadanie oceni─ç w nim ka┼╝dy element.

Ocena istnia┼éa zawsze i wcale nie my j─ů wymy┼Ťlili┼Ťmy. Kiedy kot buszuje w ┼Ťmietniku, to nieustannie ocenia, co z tych skarb├│w nadaje si─Ö do zjedzenia, a czego lepiej nie dotyka─ç. Nawet kwiatek w doniczce na oknie uparcie nachyla si─Ö do szyby, bo ocenia kierunek, z kt├│rego p┼éynie wi─Öcej s┼éo┼äca. Lecz pomimo tego, ┼╝e ca┼éa przyroda o┼╝ywiona dokonuje oceny, to tylko cz┼éowiek robi z niej narz─Ödzie opresji, wytykania b┼é─Öd├│w lub sprawiania przykro┼Ťci innemu cz┼éowiekowi.

Dawno temu, kiedy ┼╝ycie cz┼éowieka by┼éo nieustannie nara┼╝one na niebezpiecze┼ästwa ocena by┼éa nam szalenie potrzebna. Wr├│g, przyjaciel, bezpiecznie, niebezpiecznie. Tylko dzi─Öki szybkiej i trafnej ocenie mogli┼Ťmy prze┼╝y─ç. Lecz dzi┼Ť, ocenianie innych jest jak ┼Ťlepa kiszka. Co prawda mamy j─ů w asortymencie, jednak jest to nam zupe┼énie niepotrzebne.

Kiedy dokonujesz oceny drugiego cz┼éowieka, to przestajesz by─ç z nim w kontakcie. Jest tak dlatego, ┼╝e ocena nigdy nie jest partnerska. Oceniaj─ů nauczyciele, jurorzy i s─Ödziowie, kt├│rzy nie s─ů nam r├│wni. Dlatego zawsze, kiedy s┼éysz─Ö ocen─Ö, wyobra┼╝am sobie, ┼╝e nadawca staje na sto┼éku, ┼╝eby by─ç wy┼╝ej i da─ç sobie prawo do oceny.

  • Jeste┼Ť taki m─ůdry
  • Zachowa┼ée┼Ť si─Ö nieodpowiedzialnie
  • Tw├│j styl zarz─ůdzania jest kiepskiÔÇŽ
  • Jeste┼Ť wyj─ůtkowa i wspania┼éaÔÇŽ

Tak, tak, zarówno ocena krytyczna, jak i pochwalna każe nadawcy zrezygnować z pozycji partnera na rzecz sędziego. A kto z nas lubi słuchać wyroku sędziów?

ÔÇ×Oskar┼╝ony jest winny pope┼énionego czynuÔÇŁ oraz ÔÇ×jest pani pi─Ökn─ů kobiet─ůÔÇŁ to tak samo zbudowane zdania.

Ocena robi nam po prostu wyrw─Ö w relacji. Oddala, zamiast zbli┼╝a─ç, a przez form─Ö dogmatu, kt├│ra sugeruje, ┼╝e co┼Ť po prostu istnieje, jest po prostu nieprawd─ů. Przykleja drugiej osobie etykiet─Ö, co kojarzy mi si─Ö ze straganem na bazarze. ÔÇ×Te jab┼éka s─ů s┼éodkie (wszystkie, co do jednego), a te cytryny s─ů bardzo kwa┼Ťne (r├│wnie┼╝ wszystkie)ÔÇŁ. Ocenianie owoc├│w na bazarze jest uzasadnione z dw├│ch powod├│w. Po pierwsze jab┼éka i cytryny nie wezm─ů tego do siebie. Po drugie, prawdopodobnie faktycznie wszystkie maj─ů podobny smak.

I to jest w┼éa┼Ťnie moje rozwi─ůzanie na potrzeb─Ö i nawyk oceniania. Pozwalam sobie na ocenianie wszystkiego i dbam o to, ┼╝eby nie ocenia─ç nikogo. Oceniam zjawiska, przedmioty, pogod─Ö i potrawy, kt├│re jem. A tak┼╝e efekty pracy zespo┼éu czy wyniki sprzeda┼╝y. Natomiast rezygnuj─Ö z oceny cz┼éowieka, niezale┼╝nie czy to moja ┼╝ona, kolega, pracownik czy klient. Nie oznacza to jednak, ┼╝e milcz─Ö, zakrywaj─ůc sobie usta, ┼╝eby nie wypad┼éo z nich ┼╝adne s┼éowo. Po prostu udzielam informacji zwrotnej z pozycji JA.

Zamiast powiedzie─ç: ÔÇ×Jeste┼Ť niepowa┼╝na z tymi zakupamiÔÇŁ, m├│wi─Ö: ÔÇ×martwi─Ö si─Ö o nasz bud┼╝et domowyÔÇŁ.

Zamiast: ÔÇ×napisa┼ée┼Ť ten raport na kolanieÔÇŁ, powiem: ÔÇ×jestem niezadowolony z twojego raportu. Brakuje mi w nim tego i tegoÔÇŁ.

Wreszcie zamiast: ÔÇ×doskona┼éa robotaÔÇŁ, wol─Ö u┼╝y─ç: ÔÇ×jestem dumny, ┼╝e mog─Ö z wami pracowa─çÔÇŁ.

Na koniec najtrudniejsze wyzwanie. Rezygnacja z oceny cz┼éowieka to pi─Ökny gest w kierunku relacji. B─ůd┼║my zatem konsekwentni, rezygnuj─ůc tak┼╝e z oceny samego siebie.

Zamiast: ÔÇ×jestemÔÇŽÔÇŁ wybierz: ÔÇ×czuj─ÖÔÇŽkiedyÔÇŽÔÇŁ.

Krzysztof Nawelski

O autorze

Krzysztof Nawelski – specjalizuje si─Ö w problematyce innowacji biznesowych, spo┼éecznych oraz technologicznych. Jest entuzjast─ů i metodykiem zwinnych metod projektowania skoncentrowanych na cz┼éowieku (human-centered design). Jest facylitatorem i moderatorem pracy zespo┼é├│w w podej┼Ťciu: design thinking, outcome- driven innovation, lean startup, agile, scrum, UX.