Rozpowszechnianie wizerunku w sieci

PSTRYK! To musisz wiedzieć na temat rozpowszechniania wizerunku w sieci, by nie złamać prawa i chronić własny wizerunek.

dr Aleksandra Bagieńska-Masiota, USWPS

Rozpowszechnianie wizerunku w sieci - co warto wiedzie─ç? Nie ka┼╝demu mo┼╝esz zrobi─ç zdj─Öcie i zamie┼Ťci─ç je w sieci. Nie ka┼╝dy mo┼╝e tobie zrobi─ç zdj─Öcie i zamie┼Ťci─ç je w sieci. O czym trzeba pami─Öta─ç, by nie z┼éama─ç prawa oraz by chroni─ç w┼éasny wizerunek podsumowuje dr Aleksandra Bagie┼äska-Masiota z Uniwersytetu SWPS.
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on linkedin
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on linkedin

W dobie internetu…

… coraz cz─Ö┼Ťciej dochodzi do ┼éamania przepis├│w prawnych zwi─ůzanych z rozpowszechnianiem wizerunku. Aktywni internauci upowszechniaj─ů, modyfikuj─ů i powielaj─ů wizerunki nie tylko znanych os├│b, kt├│rych zdj─Öcia znale┼║li w sieci, ale tak┼╝e wizerunki swoje lub swoich najbli┼╝szych. Brak refleksji w tej mierze skutkowa─ç mo┼╝e sankcjami o charakterze cywilnoprawnym.

Pami─Öta─ç bowiem nale┼╝y, ┼╝e w procesie o ochron─Ö prawa do wizerunku osoba rozpowszechniaj─ůca wizerunek (pozwany) ma obowi─ůzek wykaza─ç, ┼╝e jego dzia┼éanie nie by┼éo bezprawne. Na niej te┼╝ spoczywa ci─Ö┼╝ar dowodu, ┼╝e rozpowszechnianie wizerunku nie wykroczy┼éo poza uzyskany zakres zezwolenia i okre┼Ťlony cel.

1. Wizerunek podlega ochronie prawnej

Ochron─Ö prawn─ů wizerunku przewiduj─ů przepisy prawa autorskiego. Chroni─ů one wizerunek w sytuacji, gdy dosz┼éo do rozpowszechnienia wizerunku z naruszeniem Ustawy o prawie autorskim ( art. 81) i prawach pokrewnych, czyli np. w├│wczas gdy dosz┼éo do rozpowszechnienia wizerunku bez zgody osoby portretowanej. Postanowienia tej ustawy, maj─ů zasadnicze znaczenie dla kwestii ochrony wizerunku w sieci.

Tak┼╝e Kodeks cywilny chroni wizerunek, uznaj─ůc go za  jedno z d├│br osobistych cz┼éowieka. Dobra osobiste to warto┼Ťci o charakterze niemaj─ůtkowym, wi─ů┼╝─ůce si─Ö z osobowo┼Ťci─ů cz┼éowieka i uznane powszechnie w spo┼éecze┼ästwie. Prawo cywilne chroni wizerunek niezale┼╝nie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.

Przepisy chroni─ůce wizerunek znajdziemy tak┼╝e w Kodeksie karnym. Zakazuje on pod gro┼║b─ů kary, podszywania si─Ö pod inn─ů osob─Ö oraz wykorzystywania jej wizerunku lub innych jej danych osobowych w celu wyrz─ůdzenia jej szkody maj─ůtkowej lub osobistej. Jest to tzw. kradzie┼╝ to┼╝samo┼Ťci, opisana w art. 190 a par 2 KK.

Wizerunek chroniony jest tak┼╝e Prawo prasowe oraz Ustaw─Ö o ochronie danych osobowych. Akty te jako zasad─Ö legalno┼Ťci rozpowszechniania wizerunku statuuj─ů zgod─Ö podmiotu, kt├│rego wizerunek ma zosta─ç utrwalony (podobnie zreszt─ů, jak prawo autorskie).

2. Poj─Öcie wizerunku ma ustalone znaczenie

Wizerunek definiowany jest jako dostrzegalne, fizyczne cechy cz┼éowieka, tworz─ůce jego wygl─ůd i umo┼╝liwiaj─ůce jego identyfikacj─Ö. Wizerunek mo┼╝e tak┼╝e dotyczy─ç tzw. dodatkowych element├│w okre┼Ťlaj─ůcych cz┼éowieka co do to┼╝samo┼Ťci – zwi─ůzanych np. z wykonywanym zawodem, sposobem ubierania si─Ö, sposobem poruszania si─Ö i kontaktowania z otoczeniem. Tak rozumiany wizerunek podlega ochronie, o ile zosta┼é utrwalony (zapisany) za pomoc─ů: wiernego portretu malarskiego, stylizacji postaci, fotografii, zdj─Öcia reporterskiego, rozpoznawalnej podobizny, utworu audiowizualnego np filmu, reklamy, teledysku; wycinanki sylwetki, karykatury lub maski artystycznej (sztucznie wykreowany wizerunek artysty).

Nie jest wizerunkiem, chronionym przez prawo autorskie, tzw. wizerunek pi┼Ťmienniczy, rozumiany jako mniej lub bardziej wierny opis osoby przedstawiony w formie literackiej; imi─Ö i nazwisko osoby fizycznej; wizerunek miasta lub firmy ÔÇô rozumiany jako pozytywne skojarzenia lub zdj─Öcie oraz tzw. wizerunek audialny (g┼éos cz┼éowieka). Dobra te mog─ů by─ç chronione m.in. za pomoc─ů konstrukcji d├│br osobistych, jako np. dobre imi─Ö osoby fizycznej czy reputacja firmy.

3. Rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej

Co to oznacza w praktyce? Po pierwsze nale┼╝y pyta─ç osoby, kt├│rych wizerunek utrwalamy, czy wyra┼╝aj─ů zgod─Ö si─Ö na jego rozpowszechnienie, czyli publiczne udost─Öpnienie niedookre┼Ťlonej grupie os├│b, np. w reklamie internetowej, w filmie na YouTube. Za publiczne udost─Öpnienie uznaje si─Ö tak┼╝e zamieszczenie na stronie portalu internetowego tzw. g┼é─Öbokiego linku umo┼╝liwiaj─ůcego otwarcie witryny, na kt├│rej znajduj─ů si─Ö wizerunki os├│b. Podobnie o zgod─Ö na rozpowszechnienie wizerunku stara─ç si─Ö musi artysta malarz, kt├│ry wystawia w galerii portret swojego modela oraz imprezowicz, kt├│ry umieszcza na FB zdj─Öcia z imprezy z wizerunkami znajomych. W sytuacji jednak, gdy rzeczony imprezowicz wysy┼éa do znajomego mailem te same zdj─Öcia, do rozpowszechnia nie dochodzi, tym samym nie ma konieczno┼Ťci uzyskania zgody (zg├│d) os├│b kt├│rych wizerunki utrwalono.

4. Zezwolenie na rozpowszechnianie wizerunku nie mo┼╝e budzi─ç w─ůtpliwo┼Ťci

Zezwolenie na rozpowszechnianie wizerunku jest form─ů o┼Ťwiadczenia woli cz┼éowieka maj─ůcego pe┼én─ů zdolno┼Ť─ç do czynno┼Ťci prawnych, tzn. cz┼éowieka pe┼énoletniego (kt├│ry uko┼äczy┼é 18. rok ┼╝ycia ) i nie ubezw┼éasnowolnionego.

Zezwolenie to, mo┼╝e zosta─ç wyra┼╝one przez w zasadzie ka┼╝de  zachowanie ludzkie, kt├│re wyra┼╝a wol─Ö wywo┼éania okre┼Ťlonych skutk├│w prawnych (tu: wyra┼╝enia zgody) w spos├│b dostateczny tzn. wystarczaj─ůcy. O┼Ťwiadczenia woli mog─ů przybiera─ç r├│┼╝n─ů form─Ö np. w Sejmie podczas g┼éosowania form─ů o┼Ťwiadczenia woli jest podniesienie r─Öki, w innych sytuacjach kiwni─Öcie g┼éow─ů etc. O┼Ťwiadczenie takie musi by─ç nadto: wolne od przymusu fizycznego, zrozumia┼ée dla odbiorcy oraz – co oczywiste – uzewn─Ötrznione.

Cho─ç prawo autorskie nie przewiduje ┼╝adnej szczeg├│lnej formy dla wa┼╝no┼Ťci dokonania tej czynno┼Ťci prawnej, to w literaturze wskazuje si─Ö, ┼╝e decyzja o rozpowszechnianiu wizerunku winna by─ç zwi─ůzana z pe┼én─ů ┼Ťwiadomo┼Ťci─ů portretowanego co do przysz┼éej formy przedstawienia jego wizerunku, miejsca i czasu publikacji, zestawienia z innymi wizerunkami, towarzysz─ůcego komentarza lub reklamowego wykorzystania wizerunku. Oznacza to, ┼╝e nale┼╝y powiedzie─ç osobie, od kt├│rej chcemy uzyska─ç zgod─Ö na rozpowszechnianie wizerunku o tym np. gdzie b─Ödzie on opublikowany

Zezwolenie na rozpowszechnienie winno by─ç dawane najp├│┼║niej przed samym aktem rozpowszechnienia. Mo┼╝na je cofn─ů─ç, jednak z regu┼éy najp├│┼║niej do czasu upublicznienia wizerunku.

5. Rodzice wyra┼╝aj─ů zgod─Ö na rozpowszechnienie wizerunku swoich dzieci, kt├│re nie uko┼äczy┼éy 13 roku ┼╝ycia

Dzieci kt├│re nie uko┼äczy┼éy 13. roku ┼╝ycia nie maj─ů zdolno┼Ťci do czynno┼Ťci prawnych, w zwi─ůzku z tym nie mog─ů sk┼éada─ç wa┼╝nych o┼Ťwiadcze┼ä woli. Co oznacza, ┼╝e zgoda na rozpowszechnianie wizerunku dokonana przez dziecko samodzielnie, jest niewa┼╝na.

Zgod─Ö wyra┼╝aj─ů wi─Öc rodzice (lub opiekunowie prawni), przy czym Kodeks rodzinny i opieku┼äczy stanowi, ┼╝e wystarczaj─ůca jest zgoda jednego rodzica (przy za┼éo┼╝eniu ┼╝e obydwu przys┼éuguje w┼éadza rodzicielska). Je┼Ťli jednak rodzice,  kt├│rym w┼éadza przys┼éuguje wsp├│lnie, nie mog─ů doj┼Ť─ç do porozumienia w sprawie rozpowszechniania wizerunku dziecka, mog─ů prosi─ç s─ůd rodzinny o rozstrzygni─Öcie tej sprawy. Analogiczne zasady stosuje si─Ö w przypadku os├│b ubezw┼éasnowolnionych ca┼ékowicie.

6. Kiedy ma┼éoletni (14-17) mog─ů samodzielnie wyra┼╝a─ç zgod─Ö na rozpowszechnienie swojego wizerunku

Osoby, kt├│re uko┼äczy┼éy trzyna┼Ťcie lat maj─ů ograniczon─ů zdolno┼Ť─ç do czynno┼Ťci prawnych. Osoby te mog─ů samodzielnie wyrazi─ç zgod─Ö na rozpowszechnianie swojego wizerunku, o ile uznamy, ┼╝e zgoda taka jest elementem umowy powszechnie zawieranej w drobnych bie┼╝─ůcych sprawach ┼╝ycia codziennego. Wydaje si─Ö, ┼╝e z uwagi na powszechno┼Ť─ç w dost─Öpie do internetu, umowy zwi─ůzane z tzw. politykami prywatno┼Ťci portali internetowych, uznane by─ç mog─ů za umowy powszechnie zawierane w drobnych sprawach ┼╝ycia codziennego.

Inna sytuacja dotyczy um├│w wykraczaj─ůcych poza ramy ÔÇ×um├│w powszechnie zawieranych w drobnych bie┼╝─ůcych sprawach ┼╝ycia codziennegoÔÇŁ, czyli np. um├│w zawieranych przez nastoletnich modeli z agencjami reklamowymi, gdzie przedmiotem s─ů tak┼╝e kwestie zwi─ůzane z wizerunkiem. Kodeks cywilny (art. 17) przewiduje, ┼╝e do wa┼╝no┼Ťci czynno┼Ťci prawnej, przez kt├│r─ů osoba ograniczona w zdolno┼Ťci do czynno┼Ťci prawnych zaci─ůga zobowi─ůzanie lub rozporz─ůdza swoim prawem, potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego.

Je┼╝eli uznamy, ┼╝e wy┼╝ej wymieniona umowa ma charakter zobowi─ůzuj─ůcy, gdy┼╝ w nast─Öpstwie jej podpisania powstaj─ů po stronie osoby jej dokonuj─ůcej zobowi─ůzania do okre┼Ťlonego ┼Ťwiadczenia, czyli powi─Ökszaj─ůc─ů si─Ö pasywa tej osoby, w├│wczas konieczna jest zgoda przedstawiciela ustawowego na zawarcie umowy. Zgoda taka mo┼╝e zosta─ç wyra┼╝ona tak┼╝e ex post, poprzez potwierdzenie umowy przez  przedstawiciela ustawowego lub te┼╝ samodzielne po uzyskaniu pe┼énej zdolno┼Ťci do czynno┼Ťci prawnych.


CZYTAJ TAK┼╗E: CO M├ôWI─ä O TOBIE, GDY NIE MA CI─ś W POKOJU? SPRAWD┼╣ JAK ZADBA─ć O SW├ôJ ZAWODOWY WIZERUNEK.


Analogiczne zasady dotycz─ů rozpowszechnia wizerunku os├│b ubezw┼éasnowolnionych cz─Ö┼Ťciowo.

Uzupe┼éniaj─ůc─ů do Kodeksu cywilnego regulacj─Ö zawieraj─ů przepisy Kodeksu rodzinnego i opieku┼äczego. Akt ten reguluje m.in. stosunki mi─Ödzy rodzicami i dzie─çmi oraz kwestie tzw. w┼éadzy rodzicielskiej.

Zgodnie z Art. 95 Kodeksu rodzinnego i opieku┼äczego ÔÇ×dziecko pozostaj─ůce pod w┼éadz─ů rodzicielsk─ů winno rodzicom pos┼éusze┼ästwo, a w sprawach, w kt├│rych mo┼╝e samodzielnie podejmowa─ç decyzje i sk┼éada─ç o┼Ťwiadczenia woli, powinno wys┼éucha─ç opinii i zalece┼ä rodzic├│w formu┼éowanych dla jego dobraÔÇŁ. Z drugiej strony jednak rodzice przed powzi─Öciem decyzji w wa┼╝niejszych sprawach dotycz─ůcych osoby lub maj─ůtku dziecka powinni je wys┼éucha─ç, je┼╝eli rozw├│j umys┼éowy, stan zdrowia i stopie┼ä dojrza┼éo┼Ťci dziecka na to pozwala, oraz uwzgl─Ödni─ç w miar─Ö mo┼╝liwo┼Ťci jego rozs─ůdne ┼╝yczenia.

Tym samym, je┼╝eli ma┼éoletni samodzielnie decyduje o rozpowszechnianiu swojego wizerunku, a rodzice si─Ö temu sprzeciwiaj─ů, winien on spe┼éni─ç pro┼Ťb─Ö lub zalecenia rodzic├│w i zaniecha─ç rozpowszechniania. Za takim rozumieniem terminu ÔÇ×wys┼éucha─çÔÇŁ przemawia tak┼╝e specyfika stosunk├│w rodzic – dziecko, gdzie dziecko do uzyskania swojej pe┼énoletno┼Ťci przebywa pod opiek─ů rodzic├│w.

7. Brak konieczno┼Ťci uzyskania zgody na rozpowszechnianie wizerunku w sytuacji zap┼éaty za pozowanie

Pierwszy wyj─ůtek od zasady konieczno┼Ťci uzyskania zgody na rozpowszechnienie wizerunku, dotyczy sytuacji zap┼éaty modelowi wynagrodzenia za pozowanie przy braku sprzeciwu na rozpowszechnianie. Oznacza to, ┼╝e w sytuacji kiedy model otrzyma┼é wynagrodzenie z tytu┼éu utrwalenia swojego wizerunku, domniemywa si─Ö udzielenia zgody na jego wykorzystanie (rozpowszechnienie). Sprzeciw winien by─ç wyra┼╝ony w spos├│b jasny i niebudz─ůcy w─ůtpliwo┼Ťci najp├│┼║niej w momencie przyj─Öcia zap┼éaty.

Nale┼╝y zwr├│ci─ç uwag─Ö, ┼╝e zapis ten przenosi, w razie sporu, ci─Ö┼╝ar wykazania nie udzielenia zgody na rozpowszechnienie wizerunku (lub na okre┼Ťlony spos├│b jego wykorzystania), mimo otrzymania zap┼éaty przez modela.

8. Brak konieczno┼Ťci uzyskania zgody na rozpowszechnianie w sytuacji utrwalenia wizerunku os├│b powszechnie znanych w zwi─ůzku z pe┼énieniem funkcji publicznych

Drugi wyj─ůtek od zasady konieczno┼Ťci uzyskania zgody na rozpowszechnienie, dotyczy utrwalania wizerunku os├│b powszechnie znanych w zwi─ůzku z pe┼énieniem funkcji publicznych, w szczeg├│lno┼Ťci politycznych, spo┼éecznych, zawodowych. Ratio legis tego przepisu le┼╝y w umo┼╝liwieniu mediom rozpowszechniania informacji o wydarzeniach politycznych, gospodarczych, kulturalnych, sportowych, co w praktyce wy┼é─ůcza mo┼╝liwo┼Ť─ç wykorzystywania bez zgody zainteresowanego z jego wizerunku m.in. na poczt├│wkach, w kalendarzach, czy w dzia┼éalno┼Ťci reklamowej.

Najwi─Öcej kontrowersji przy interpretacji tego wyj─ůtku budzi i sformu┼éowanie ÔÇ×osoba powszechnie znanaÔÇŁ. Orzecznictwo i doktryna prawa autorskiego wypracowa┼éy w tej mierze pewne zasady. Po pierwsze: bycie znanym ÔÇ×powszechnieÔÇŁ oznacza sytuacj─Ö, kiedy wiedza o istnieniu danej osoby obiektywnie istnieje w przestrzeni publicznej. Sytuacja ta dotyczy przede wszystkim aktor├│w, piosenkarzy, polityk├│w, os├│b prowadz─ůcych dzia┼éalno┼Ť─ç gospodarcz─ů lub spo┼éeczn─ů, w pewnych okoliczno┼Ťciach tak┼╝e zwyk┼éego cz┼éowieka, je┼Ťli b─Ödzie sprawc─ů okre┼Ťlonego zdarzenia, a jego dzia┼éania zostan─ů odpowiednio nag┼éo┼Ťnione. W orzecznictwie wskazuje si─Ö tak┼╝e, ┼╝e przes┼éank─Ö ÔÇ×powszechno┼ŤciÔÇŁ nale┼╝y odnosi─ç od kr─Ögu odbiorc├│w, do kt├│rego adresuje si─Ö rozpowszechniany wizerunek. Tym samym wyr├│┼╝ni─ç mo┼╝emy osoby wzgl─Ödnie (na okre┼Ťlonym terenie, dla okre┼Ťlonego kr─Ögu os├│b np. burmistrz Pobiedzisk, znany lokalny dzia┼éacz sportowy) i bezwzgl─Ödnie powszechnie znane (Prezydent RP).

Rozpowszechnienie wizerunku wy┼╝ej wymienionych os├│b musi by─ç zwi─ůzane z pe┼énion─ů przez dan─ů osob─Ö funkcj─ů. Eliminuje to utrwalanie wizerunku w sytuacji prywatnej (np. podczas wakacji, pobytu w szpitalu, zabawy na prywatnej imprezie).

9. Brak konieczno┼Ťci uzyskania zgody na rozpowszechnianie w sytuacji utrwalania wizerunku osoby stanowi─ůcej jedynie fragment wi─Ökszej ca┼éo┼Ťci

Trzeci wyj─ůtek od zasady konieczno┼Ťci uzyskania zgody na rozpowszechnienie, dotyczy utrwalania wizerunku osoby stanowi─ůcej jedynie fragment, szczeg├│┼é ca┼éo┼Ťci tj. zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza. Ratio legis tego przepisu le┼╝y w umo┼╝liwieniu mediom wykonywania funkcji sprawozdawczej, informacyjnej lub dokumentacyjnej.

Dla ustalenia, czy wizerunek stanowi jedynie fragment wi─Ökszej ca┼éo┼Ťci pos┼éu┼╝y─ç si─Ö mo┼╝na wypracowanym przez niemieck─ů doktryn─Ö testem eliminacji. Zgodnie z nim, wizerunek odgrywa rol─Ö podrz─Ödn─ů w├│wczas, kiedy jego wyeliminowanie lub te┼╝ zamiana nie wp┼éywa na warto┼Ť─ç uj─Öcia danej ca┼éo┼Ťci.

Poza zakresem wyj─ůtku znajduje si─Ö rozpowszechnianie wizerunk├│w ÔÇ×skadrowanychÔÇŁ, jak i wizerunk├│w wkomponowanych w wi─Öksz─ů ca┼éo┼Ť─ç, lecz stworzonych w warunkach naruszenia  prawa do prywatno┼Ťci np. na zamkni─Ötej imprezie.

10. Jak broni─ç si─Ö w sytuacji naruszenia prawa do wizerunku?

Prawo do wizerunku wygasa wraz ze ┼Ťmierci─ů osoby portretowanej. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych stanowi jednak, ┼╝e roszcze┼ä z tytu┼éu naruszenia prawa do wizerunku dochodzi─ç mog─ů tak┼╝e spadkobiercy w okresie do 20 lat od ┼Ťmierci osoby portretowanej (art. 83 u. pr.aut.). S─ů to m.in. roszczenia: o zaniechanie dzia┼éa┼ä gro┼╝─ůcych naruszeniem, o zaniechanie dzia┼éa┼ä naruszaj─ůcych prawo, o dokonanie przez naruszyciela czynno┼Ťci niezb─Ödnych do usuni─Öcia skutk├│w naruszenia np. poprzez z┼éo┼╝enie o┼Ťwiadczenia w prasie, wyra┼╝enie ubolewania lub  przeprosiny. W przypadku tych roszcze┼ä, niezb─Ödne jest dok┼éadne okre┼Ťlenie dzia┼éa┼ä, kt├│re powinny by─ç zakazane. A tak┼╝e wskazanie czynno┼Ťci, kt├│re pozwany powinien podj─ů─ç w celu usuni─Öcia skutk├│w naruszenia.

Na zasadach og├│lnych (art. 415 Kodeks cywilny) mo┼╝na r├│wnie┼╝ domaga─ç si─Ö zap┼éaty odszkodowania z tytu┼éu poniesionej szkody maj─ůtkowej, czyli uszczerbku w prawach maj─ůtkowych, kt├│rych poszkodowany (osoba portretowana) dozna┼é wbrew swej woli. W przypadku gdyby uprawniony nie otrzyma┼é zap┼éaty za wykorzystanie swojego wizerunku, mo┼╝liwe jest tak┼╝e dochodzenie rekompensaty utraconych korzy┼Ťci.

***

O autorce:

dr Aleksandra Bagieńska-Masiota, Szkoła Prawa, Uniwersytet SWPS Poznań

Zarejestruj si─Ö aby otrzyma─ç newsletter

 

Na tej stronie wykorzystujemy cookies. Uzyskujemy do nich dost─Öp w celach analitycznych oraz w celu zapewnienia prawid┼éowego dzia┼éania strony. Je┼╝eli nie wyra┼╝asz na to zgody, mo┼╝esz zmieni─ç ustawienia w swojej przegl─ůdarce. Zobacz wi─Öcej w Polityce Prywatno┼Ťci.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close