Ikonki social medi贸w na tle ludzi korzystaj膮cych z telefon贸w (Foto. Canva Pro)

Co trzeci nastolatek korzystaj膮cy z Instagrama ma obni偶on膮 samoocen臋 聽

Patrycja Bujarska

Kim stajemy si臋, dorastaj膮c w tle medi贸w spo艂eczno艣ciowych? Czy narz臋dzia, z kt贸rych wi臋kszo艣膰 z nas na co dzie艅 korzysta, maj膮 skutki uboczne? Na te i inne pytania w swoim pierwszym artykule na 艂amach naszego portalu, odpowiada Patrycja Bujarska, studentka psychologii i specjalistka od wp艂ywu medi贸w spo艂eczno艣ciowych na ludzk膮 psychik臋.

鈥濲este艣 艣redni膮 5 os贸b, z kt贸rymi sp臋dzasz najwi臋cej czasu鈥. A co, je艣li na co dzie艅 staramy si臋 by膰 blisko 500 os贸b? Lub 5 000? Kim jest wsp贸艂czesny nastolatek, dorastaj膮cy w艣r贸d medi贸w spo艂eczno艣ciowych, czyli jednym z bardziej r贸偶norodnych 艣rodowisk? Czy mo偶na przewidzie膰 jego przysz艂o艣膰 na podstawie liczby os贸b obserwuj膮cych?

Media spo艂eczno艣ciowe, ze szczeg贸lnym udzia艂em aplikacji Instagram, wtargn臋艂y do codzienno艣ci Polak贸w w 2010 roku. Min臋艂o 12 lat, a temat wp艂ywu aplikacji na u偶ytkownik贸w staje si臋 dzi艣 coraz bardziej popularny. Has艂o 鈥淚nstagram self esteem鈥 (t艂um. Instagram poczucie w艂asnej warto艣ci) wpisane w wyszukiwark臋 Google osi膮ga obecnie liczb臋 ponad 47 milion贸w wynik贸w. [i]

Skala problemu 鈥 czyli dlaczego warto o tym m贸wi膰?

Wed艂ug bada艅 Brytyjskiej fundacji The Royal Society for Public Health z 2017 roku[ii] – organizacji zajmuj膮cej si臋 popraw膮 zdrowia i dobrobytu spo艂ecze艅stwa – Instagram jest jedn膮 z najbardziej szkodliwych dla zdrowia psychicznego platform spo艂eczno艣ciowych. Wyniki wskazuj膮 istotne powi膮zanie mi臋dzy korzystaniem z聽 social medi贸w a depresj膮, odczuwanym l臋kiem, agresj膮, problemami ze snem czy obni偶on膮 samoocen膮.

Aplikacje spo艂eczno艣ciowe bez w膮tpienia wp艂ywaj膮 na wiele obszar贸w naszego 偶ycia, ale poczucie w艂asnej warto艣ci jest t膮 cech膮, kt贸ra w znacznym stopniu wp艂ywa na to, jakimi jeste艣my osobami, jak postrzegamy siebie, otoczenie, jakie jest nasze nastawienie do innych oraz jak wygl膮da nasze 偶ycie.

Okres dorastania – szczeg贸lnie wra偶liwy na ocen臋 czas w 偶yciu nastolatka

Samoocena to pozytywna lub negatywna postawa wobec siebie samego, regulowana g艂贸wnie poprzez por贸wnania spo艂eczne. Na nich w艂a艣nie opiera si臋 funkcjonowanie medi贸w spo艂eczno艣ciowych.

Okres dorastania jest szczeg贸lnie wra偶liwy na ocen臋 otoczenia i to w艂a艣nie wtedy odnotowuje si臋 istotny spadek poziomu samooceny. Dlaczego? Okres dorastania to czas, kiedy na podstawie por贸wna艅 do otoczenia, budujemy w艂asne poczucie to偶samo艣ci. Kim jeste艣my, jacy jeste艣my? I najwa偶niejsze: Jak wypadamy na tle 鈥瀏rupy鈥?

Gdy narzuca nam wyg贸rowane, niemiarodajne oczekiwania, popadamy w stan obni偶onej samooceny. Komentarze i wymagania doros艂ych, ci膮g艂y wy艣cig w艣r贸d r贸wie艣nik贸w, wyidealizowany 艣wiat w social mediach 鈥 to wszystko wp艂ywa na proces kszta艂towania si臋 鈥濲a鈥 nastolatka, determinuj膮c jego przysz艂o艣膰. To od poziomu samooceny mo偶e zale偶e膰, czy m艂oda osoba ma odwag臋, si艂臋, determinacj臋 do realizacji swoich cel贸w i marze艅 oraz czy w sytuacji zagro偶enia b臋dzie potrafi艂a obroni膰 siebie i w艂asne zdanie.

Co trzeci nastolatek przyznaje, 偶e Instagram pogarsza jego samopoczucie

Tak wynika z raportu firmy Facebook, opublikowanego w marcu 2020. [iii]Trudno jednak si臋 temu dziwi膰, skoro m艂ode osoby kreuj膮 swoje 鈥瀓a idealne鈥, por贸wnuj膮c si臋 – zamiast do 5 najbli偶szych znajomych z klasy – do nieprawdopodobnie ogromnej liczby u偶ytkownik贸w aplikacji spo艂eczno艣ciowych. A kim s膮 te osoby? To influencerzy, modelki, gwiazdy i co najwa偶niejsze – z regu艂y osoby du偶o starsze od obserwuj膮cych je nastolatk贸w.

聽Ta r贸偶nica wieku stwarza kolejne wyzwanie, a w艂a艣ciwie zagro偶enie. Nie bez powodu system edukacji funkcjonuje w taki spos贸b, 偶eby
14-letnia dziewczynka nie chodzi艂a do tej samej szko艂y, co 18-letnia licealistka. Z jakiego艣 powodu system szkolnictwa dzieli uczni贸w na grupy w kategoriach wiekowych. Istotnym czynnikiem podzia艂u jest oczywi艣cie rozw贸j psychiczny i intelektualny. Ale jest co艣 jeszcze. Dorastanie w艣r贸d os贸b b臋d膮cych na podobnym etapie do nas, zapewnia przewidywalno艣膰, poczucie przynale偶no艣ci, og贸lne poczucie bezpiecze艅stwa i tym samym akceptacj臋 siebie.

Co si臋 dzieje, gdy drugie 偶ycie jest online?聽 Nastolatki ogl膮daj膮 codzienne 偶ycie starszych od siebie os贸b, kt贸re b臋d膮c na innym etapie rozwojowym – prezentuj膮 sw贸j spos贸b piel臋gnacji cia艂a, twarzy, diet臋 czy plan treningowy. Nagle si臋 okazuje, 偶e bardzo m艂ode dziewczyny zaczynaj膮 ingerowa膰 we w艂asny wygl膮d, w pogoni za idealn膮 wizj膮, kt贸r膮 widz膮 na co dzie艅 w ekranie telefonu. Wzmacniaczem tego negatywnego efektu jest fakt, 偶e wi臋kszo艣膰 prezentowanych zdj臋膰 jest przerobiona lub prezentowana z u偶yciem upi臋kszaj膮cego filtra.

M贸zg nastolatka to m贸zg w remoncie

Jednym z bardziej zmieniaj膮cych si臋 obszar贸w w m贸zgu nastolatk贸w jest uk艂ad limbiczny. Odpowiada on za emocje i instynktowne reakcje. T艂umaczy zachowania dzieci, kt贸re cz臋sto nie艣wiadomie przekraczaj膮 czyje艣 granice. [iv]Rani膮 s艂owami, podejmuj膮 pochopne decyzje – nie licz膮c si臋 z uczuciami innych. Efektem tych dzia艂a艅 jest zjawisko: cyberbullyingu (cyberprzemocy). Kto艣 powie: 鈥淒zieci zawsze sobie dokucza艂y鈥. Niestety jest spora r贸偶nica nast臋pstw pomi臋dzy ci膮gni臋ciem za warkocz, a rozsy艂aniem krzywdz膮cych informacji w sieci.

Coraz cz臋艣ciej s艂yszy si臋 te偶 o sk艂onno艣ci m艂odych do uzale偶nie艅. Szczeg贸lnie od Internetu i medi贸w spo艂eczno艣ciowych w艂a艣nie. Kontakt z tre艣ciami przedstawiaj膮cymi si臋ganie po alkohol czy substancje psychoaktywne 鈥 a takich w Internecie jest mn贸stwo 鈥 predysponuj膮 m艂odych do pope艂niania ryzykownych zachowa艅. Niedojrza艂y jeszcze m贸zg jest bardzo wra偶liwy na uk艂ad nagrody, a konkretnie dopamin臋, kt贸ra wytwarzana jest podczas wykonywania przyjemnych czynno艣ci. Kr贸tko m贸wi膮c – m艂ode osoby maj膮 problem z kontrolowaniem odczuwania przyjemno艣ci. Poszukuj膮 sytuacji stymuluj膮cych wytwarzanie dopaminy, bo s膮 wyj膮tkowo podatne i wra偶liwe na jej dzia艂anie. Trudno jest im zrezygnowa膰 z sytuacji gwarantuj膮cych doz臋 przyjemno艣ci, nawet wtedy, gdy wi膮偶e si臋 to z niebezpiecze艅stwem. Umiar, umiej臋tno艣膰 kontroli i racjonalnej oceny sytuacji jest u nich nie w pe艂ni jeszcze wykszta艂cona. Pop臋d za dopamin膮 mo偶e objawia膰 si臋 od nadmiernego siedzenia przed telefonem, a偶 do si臋gania po u偶ywki.[v]

Media spo艂eczno艣ciowe s膮 nieko艅cz膮cym si臋 藕r贸d艂em informacji, kt贸re wymagaj膮 selektywnej uwagi i umiej臋tno艣ci oceny ich sensu i prawdziwo艣ci. Ocena konsekwencji w艂asnych dzia艂a艅 i podejmowanie przemy艣lanych decyzji w przypadku m艂odych os贸b s膮 utrudnione. Odpowiada za to mi臋dzy innymi niedojrza艂a jeszcze kora przedczo艂owa. U doros艂ych odpowiada za odr贸偶nianie dobra od z艂a 鈥 i tej umiej臋tno艣ci cz臋sto brakuje nastolatkom. Przyk艂adem mo偶e by膰 tragiczna 艣mier膰 10- letniej dziewczynki, kt贸ra wzi臋艂a udzia艂 w „blackout challenge”. Wyzwanie polega艂o na podduszaniu si臋 do utraty 艣wiadomo艣ci. Czy doros艂a, rozs膮dna osoba wzi臋艂aby udzia艂 w takim 鈥瀢yzwaniu鈥? Podejrzewam, 偶e nie.

Lepiej p贸藕no ni偶 wcale

Na pocz膮tku tekstu stawia艂am pytanie, czy mo偶na przewidzie膰 przysz艂o艣膰 os贸b na podstawie profili, kt贸re nastolatkowie obserwuj膮 w mediach spo艂eczno艣ciowych. Na podstawie liczby 鈥 niespecjalnie, na podstawie obserwowanych os贸b 鈥 ju偶 tak.

Samo prognozowanie nie przyczyni si臋 jednak do zniwelowania problemu. Rozwi膮zaniem nie jest te偶 zakaz u偶ywania lub ca艂kowita likwidacja medi贸w spo艂eczno艣ciowych. To nie w narz臋dziu jest problem, a w niepoprawnym sposobie u偶ywania go. Przez tych ostatnich 12 lat przywykli艣my i zaadaptowali艣my si臋 do funkcjonowania w SoMe, nie zastanawiaj膮c si臋 nad jak膮kolwiek etykiet膮. Przyj臋li艣my za oczywiste, 偶e potrafimy i mo偶emy z nimi 偶y膰 na co dzie艅. Dopiero po latach zaczynamy zauwa偶a膰 skutki uboczne. Ale lepiej p贸藕no ni偶 wcale, prawda?

Ciesz臋 si臋, 偶e mia艂am t膮 ogromn膮 przyjemno艣膰 napisa膰 ten tekst, bo uwa偶am, 偶e temat wp艂ywu medi贸w spo艂eczno艣ciowych na ludzk膮 psychik臋 nie powinien by膰 dla nikogo oboj臋tny 鈥 ani dla psycholog贸w, ani dla rodzic贸w, opiekun贸w i wychowawc贸w. 艢wiat si臋 zmienia, a wraz z nim pojawiaj膮 si臋 nowe zagro偶enia. Nie pozostaje nam nic innego, jak uwa偶nie obserwowa膰 otoczenie i reagowa膰 na niepokoj膮ce zmiany. Wsp贸艂czesnej m艂odzie偶y cz臋sto niesprawiedliwie przypina si臋 艂atk臋 鈥渮niszczonej i powierzchownej鈥, sugeruj膮c, 偶e nie doceniaj膮 warunk贸w, w jakich dorastaj膮. Moim zdaniem? Dojrzewanie w obecnych czasach mo偶e by膰 r贸wnie deprymuj膮ce, co rozwijaj膮ce. W zwi膮zku z tym warto po艣wi臋ca膰 czas prewencji i profilaktyce w tym temacie, 偶eby ze spokojem obserwowa膰 ich stabilniejsze i zdrowsze psychicznie 偶ycie na tle pojawiaj膮cych si臋 zmian.

O autorce:

Patrycja Bujarska – studentka IV roku psychologii na Uniwersytecie Humanistyczno-spo艂ecznym SWPS. Koordynatorka kreacji projekt贸w, m.in. dotycz膮cych edukacji seksualnej w firmie Studi. Tworz膮c r贸偶norodne projekty spo艂eczne, chce zwi臋ksza膰 艣wiadomo艣膰 odbiorc贸w w zakresie dzia艂ania ludzkiej psychiki i pozbawia膰 wstydu m贸wienia o w艂asnych problemach. Napisa艂a ebooka o wp艂ywie medi贸w spo艂eczno艣ciowych na wsp贸艂czesn膮 m艂odzie偶: https://skillme.pl/produkt/wielkie-dochodzenie-w-sprawie-instagrama/

 

Na tej stronie wykorzystujemy cookies. Uzyskujemy do nich dost臋p w celach analitycznych oraz w celu zapewnienia prawid艂owego dzia艂ania strony. Je偶eli nie wyra偶asz na to zgody, mo偶esz zmieni膰 ustawienia w swojej przegl膮darce. Zobacz wi臋cej w Polityce Prywatno艣ci.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close