Co to znaczy wolno艣膰 finansowa?

W 艣wiecie finans贸w niczego nie ma za darmo

Dagny Kurdwanowska

Je艣li oszcz臋dzamy, to na bie偶膮ce potrzeby 鈥 wakacje, samoch贸d. Ch臋tniej je po偶yczamy, zad艂u偶aj膮c si臋 w bankach i innych instytucjach finansowych. Dlaczego? Brakuje nam wiedzy, cz臋sto sparzyli艣my si臋 na radach niedo艣wiadczonych doradc贸w finansowych 鈥 t艂umaczy Aneta Hryckiewicz, profesor finans贸w w Akademii Leona Ko藕mi艅skiego. Z Dagny Kurdwanowsk膮 rozmawia艂a o tym, czy da si臋 przewidzie膰 globalne kryzysy finansowe, czy mo偶na si臋 przed nimi zabezpieczy膰, jak zarz膮dza膰 ryzykiem, czy da si臋 inwestowa膰 bezpiecznie oraz jak inwestowa膰, 偶eby m贸c realizowa膰 swoje plany, jednocze艣nie oszcz臋dzaj膮c.

Czy globalne kryzysy finansowe da si臋 przewidzie膰? Psychologowie zajmuj膮cy si臋 rynkiem twierdz膮 na przyk艂ad, 偶e nie jest to mo偶liwe.

S膮 pewne cechy wsp贸lne wszystkich kryzys贸w finansowych. Mia艂 je tak偶e ten globalny kryzys, z kt贸rym mieli艣my do czynienia w 2008 roku. Poprzedza艂a go agresywna polityka kredytowa bank贸w, kt贸ra przejawia艂a si臋 w tym, 偶e udzielano kredyt贸w na prawo i na lewo. Cz臋sto kredyty dostawa艂y osoby o bardzo niskiej zdolno艣ci kredytowej czyli tzw. NINJA – no income, no job, no asset. Problemem by艂o r贸wnie偶 zbyt agresywne finansowanie bran偶y nieruchomo艣ci, co powodowa艂o, 偶e ceny na tym rynku bardzo szybko wzrasta艂y, nieproporcjonalnie do rzeczywistej warto艣ci nieruchomo艣ci. Podobne ba艅ki spowodowa艂y kryzysy w Japonii i w krajach skandynawskich w latach dziewi臋膰dziesi膮tych ubieg艂ego wieku.

Mamy wi臋c agresywn膮 polityk臋 bank贸w, ryzykowne kredyty i ba艅k臋 spekulacyjn膮 na rynku nieruchomo艣ci. To za ma艂o, 偶eby przewidzie膰 kryzys?

Zanim kryzys wybuch艂 wiedzieli艣my, 偶e tworzy si臋 ba艅ka spekulacyjna na rynku nieruchomo艣ci, szczeg贸lnie w USA. Wida膰 by艂o, 偶e banki udzielaj膮 ryzykownych kredyt贸w. A jednak to nie wystarczy艂o, 偶eby przewidzie膰 sam kryzys. W ka偶dym kryzysie pojawiaj膮 si臋 bowiem elementy specyficznie i niepowtarzalne, kt贸re s膮 bardzo trudne do uchwycenia i przewidzenia. W tym przypadku ich 藕r贸d艂o le偶a艂o w powi膮zaniach mi臋dzy bankami. Kiedy p臋k艂a ba艅ka spekulacyjna, wiele bank贸w wpad艂o w k艂opoty i utrzymywa艂o si臋 na powierzchni tylko dzi臋ki temu, 偶e inne banki po偶ycza艂y im pieni膮dze. Ca艂y system zachwia艂 si臋, kiedy upad艂 Lehman Brothers, du偶y, licz膮cy si臋 bank. Nagle szefowie bank贸w zacz臋li obawia膰 si臋 udzielana kredyt贸w innym bankom.

Jak kobiety radz膮 sobie w 艣wiecie finans贸w?
Przeczytaj rozmow臋 z King膮 Stanis艂awsk膮, za艂o偶ycielk膮 pierwszego w Europie funduszu VC zarz膮dzanego przez kobiety.

Pojawi艂 si臋 niepok贸j, 偶e te po偶yczone pieni膮dze nie s膮 bezpieczne?

Tak. Uznawano, 偶e skoro nast膮pi艂 upadek jednego banku, inne te偶 mo偶e to spotka膰. Brak po偶yczek mi臋dzybankowych spowodowa艂, 偶e coraz wi臋cej instytucji zacz臋艂o mie膰 problemy finansowe i faktycznie zacz臋艂y upada膰. Do upadku Lehman Brothers banki ratowa艂o si臋 za wszelk膮 cen臋. Nikt nie s膮dzi艂, 偶e stanie si臋 inaczej i 偶e w konsekwencji inne banki tak偶e zachowaj膮 si臋 odmiennie ni偶 dotychczas. To by艂 ten czynnik nieracjonalny i niemo偶liwy do przewidzenia.

Patrz膮c na to zdroworozs膮dkowo nie wida膰 w tym irracjonalno艣ci. Je艣li klient traci p艂ynno艣膰 finansow膮 lub traci wiarygodno艣膰, bank przestanie po偶ycza膰 mu pieni膮dze. Co w tym niezwyk艂ego?

Pytanie, czy te banki rzeczywi艣cie nie mia艂y wiarygodno艣ci kredytowej. Zanim wybuch艂 kryzys, bankierzy czuli si臋 do艣膰 pewnie, uznaj膮c, 偶e politycy uwa偶aj膮 banki za zbyt wa偶ne dla gospodarki, wi臋c b臋d膮 je chroni膰. Rozumowano te偶 w ten spos贸b, 偶e upadek jednego banku wywo艂a panik臋 i spowoduje reakcj臋 艂a艅cuchow膮 鈥 ludzie pobiegn膮 do banku, 偶eby wycofa膰 wszystkie 艣rodki. Klienci nie sprawdzaj膮, czy bank jest w dobrej kondycji czy nie, wi臋c zaczynaj膮 biec do wszystkich. Efekt jest taki, 偶e r贸wnie偶 banki, kt贸re s膮 w dobrej kondycji zaczynaj膮 mie膰 problemy finansowe. Uwa偶ano wi臋c, 偶e rz膮dy w obawie przed tak膮 sytuacj膮 i ryzykiem upadku ca艂ego sektora b臋d膮 dalej dawa艂y gwarancje i chroni艂y przed upadkiem.

Tak si臋 jednak nie sta艂o.

Nie, a Ben Bernanke, nast臋pca Alana Greenspana na stanowisku przewodnicz膮cego Systemu Rezerwy Federalnej USA twierdzi dzi艣, 偶e decyzja o tym, by pozwoli膰 upa艣膰 Lehman Brothers by艂a z艂a i szkodliwa.

Gwarancje rz膮du daj膮 bankom poczucie bezpiecze艅stwa. Z punktu widzenia zarz膮dzania ryzykiem to chyba nie jest zbyt dobre rozwi膮zanie?

Oczywi艣cie, to jest bardzo z艂e i szeroko krytykowane rozwi膮zanie. Powoli zreszt膮 zmieniane. Wesz艂y nowe regulacje i dyrektywy, kt贸re m贸wi膮, 偶e nie b臋dziemy ratowa膰 bank贸w pieni臋dzmi podatnik贸w, bo wiemy ju偶, 偶e to spowodowa艂o kryzys finans贸w publicznych, kt贸ry by艂 konsekwencj膮 kryzysu globalnego. Nagle si臋 okaza艂o, 偶e takie kraje, jak Portugalia, Hiszpania, W艂ochy, Grecja s膮 na skraju bankructwa, bo niestety du偶a cz臋艣膰 艣rodk贸w rz膮dowych posz艂a na ratowanie bank贸w. Ucierpia艂y zreszt膮 nie tylko finanse publiczne, ale te偶 nastroje spo艂eczne. Ludzie nie rozumieli potrzeby pomagania bankom. Dlaczego ich pieni膮dze maj膮 ratowa膰 instytucje, kt贸re – jak to okre艣li艂y media 鈥 wyp艂aca艂y sobie p贸藕niej milionowe premie? W艂a艣nie dlatego w Unii Europejskiej stworzono regulacje, kt贸re zabraniaj膮 ratowania bank贸w z pieni臋dzy podatnik贸w.

Zaproponowano co艣 w zamian?

Zosta艂 stworzony specjalny fundusz, do kt贸rego banki musz膮 same wp艂aca膰 okre艣lone kwoty i w momencie problem贸w pieni膮dze b臋d膮 pobierane z tego funduszu. Banki b臋d膮 same p艂aci艂y za swoje ratowanie.

To jest dobre rozwi膮zanie?

Tak, ale ja nie wierz臋 w jego skuteczno艣膰.

Dlaczego?

Wystarczy zobaczy膰, co si臋 dzieje z Deutsche Bankiem – jego akcje s膮 najni偶ej notowane od 1983 roku. Deutsche Bank ma problemy finansowe wynikaj膮ce z nowych regulacji, ale te偶 z wielkich skandali, w kt贸re by艂 zaanga偶owany i kar finansowych, kt贸re musia艂 p艂aci膰. Jest prawie na skraju bankructwa i co robi Angela Merkel? Przychodzi i m贸wi, 偶e nie pozwoli temu bankowi upa艣膰. To samo sta艂o si臋 we W艂oszech, kiedy pojawi艂a si臋 informacja, 偶e w艂oskie banki maj膮 oko艂o 15-20% kredyt贸w zagro偶onych 鈥 w贸wczas premier tak偶e zadeklarowa艂 pomoc. Nawet je艣li ta pomoc ma by膰 troch臋 inna ni偶 wcze艣niej, to nadal jest to ratowanie bank贸w przez rz膮dy. Badania pokazuj膮, 偶e to nie jest dobry spos贸b na spok贸j w sektorze finansowym, chocia偶by dlatego, 偶e banki, je偶eli wiedz膮, 偶e b臋d膮 uratowane, maj膮 wi臋ksz膮 sk艂onno艣膰 do ryzyka.

Z drugiej strony m贸wi艂a Pani o tym, 偶e Ben Bernanke 偶a艂owa艂 decyzji w sprawie Lehman Brothers.

Chcia艂 pokaza膰, 偶e nie wszystkie banki s膮 chronione, ale konsekwencje tego by艂y drastyczne – wybuch wielkiego kryzysu, zamro偶enie rynku mi臋dzybankowego, du偶e niepokoje spo艂eczne, niepokoje na rynku finansowym, niepok贸j inwestor贸w. Paradoksalnie, jego deklaracja sprawi艂a, 偶e banki zn贸w poczu艂y si臋 bezpiecznie.

Wiedzia艂y, 偶e ju偶 nikt nie zaryzykuje jak Bernanke?

Zrobiono badania na temat tego, jak czu艂y si臋 banki przed upadkiem Lehman Brothers i po. Okaza艂o si臋, 偶e skoro decyzja Bernanke mia艂a tak powa偶ne konsekwencje, banki maj膮 pewno艣膰, 偶e 偶aden bank wi臋cej nie upadnie 鈥 politycy b臋d膮 je ratowa膰. Z punktu widzenia zarz膮dzania ryzykiem mamy teraz gorsz膮 sytuacj臋 w sektorze finansowym ni偶 mieli艣my przed kryzysem.

Czy to grozi kolejnymi du偶ymi kryzysami?

Zdecydowanie tak. Coraz wi臋cej si臋 zreszt膮 o tym m贸wi. Obserwuj膮c wska藕niki finansowe w Stanach Zjednoczonych wida膰, 偶e jaka艣 ba艅ka na rynku kapita艂owym i na gie艂dzie jest nakr臋cana. W Europie z kolei mamy kryzys finans贸w publicznych i kryzys bankowy, kt贸ry nie zosta艂 w 偶aden spos贸b rozwi膮zany. Zamiast restrukturyzacji sektora bankowego, banki zosta艂y uratowane, dokapitalizowane, ale ca艂y czas s膮 w z艂ej sytuacji.

Czym mo偶e grozi膰 kolejny kryzys finansowy?

Na pewno ten kryzys b臋dzie inny, bo mamy ju偶 do艣wiadczenia z niedawnego kryzysu globalnego. Natomiast jaki b臋dzie dok艂adnie, ci臋偶ko przewidzie膰. Nie wiemy, jaki nowy element o nim zdecyduje, bo, jak wspomina艂am wcze艣niej, czynniki irracjonalne s膮 trudne do przewidzenia.

Rozmawia艂am ostatnio z psychologiem spo艂ecznym, Leszkiem Mellibrud膮, kt贸ry m贸wi艂 o tym, 偶e 偶yjemy w epoce chaosu i turbulencji. Oznacza to m.in., 偶e kryzysy nie b臋d膮 znika膰. B臋d膮 zmienia膰 swoje nat臋偶enie, a my b臋dziemy przechodzi膰 z kryzysu w kryzys. Czy w sektorze finansowym te偶 si臋 co艣 takiego obserwuje?

Tak. Mieli艣my er臋 kryzys贸w, kt贸re by艂y spowodowane skokami na banki, czyli efektami paniki – to by艂y kryzysy w USA na prze艂omie XX i XXI wieku. Zahamowano je wprowadzaj膮c gwarancje depozytowe. Mia艂o to uspokoi膰 ludzi, 偶e ich pieni膮dze s膮 bezpieczne. Kolejne kryzysy by艂y efektem p臋kania baniek spekulacyjnych. Szczeg贸lnie na rynku nieruchomo艣ci, bo banki s膮 zaanga偶owane w finansowanie tego sektora. Specyfik膮 kryzysu z 2008 roku by艂o tak偶e to, 偶e rozprzestrzenia艂 si臋 na kraje, kt贸re zupe艂nie nie by艂y zaanga偶owane na rynku nieruchomo艣ci. Je偶eli chodzi o Polsk臋, to akurat nieznacznie nas ten kryzys dotkn膮艂.

Jak to?

Oczywi艣cie to zawsze jest poj臋cie relatywne. Je偶eli kto艣 by艂 w Stanach Zjednoczonych lub w Niemczech w czasie, kiedy wybuch艂 kryzys, to by powiedzia艂, 偶e u nas problemy by艂y w og贸le nieodczuwalne. Natomiast by艂y takie kraje, kt贸re nie by艂y zaanga偶owane w sektor nieruchomo艣ci w USA, nie inwestowa艂y w tzw. toksyczne aktywa, czyli papiery warto艣ciowe, kt贸re by艂y powi膮zane z sektorem nieruchomo艣ci w USA, a mimo tego odczu艂y skutki kryzysu bardzo dotkliwie. Wszystko przez powi膮zania na rynku mi臋dzybankowym, o kt贸rym wspomina艂am. W Polsce trudniej by艂o dosta膰 kredyt, ale nie upada艂y banki, a pieni膮dze podatnik贸w nie musia艂y ich ratowa膰. W tym sensie przeszli艣my przez ten kryzys 艂agodnie.

A jednak 偶yjemy w przekonaniu, 偶e by艂o inaczej 鈥 Polska jest w ruinie. Nawet je艣li to tylko relacja medialna, to wp艂ywa na nasze nastroje, a te z kolei wp艂ywaj膮 na przyk艂ad na nasze decyzje finansowe 鈥 na to, 偶e nie inwestujemy pieni臋dzy, nie oszcz臋dzamy. Dane m贸wi膮, 偶e Polacy nadwy偶ki finansowe, kt贸re maj膮 przejadaj膮 albo wybieraj膮 bezpieczne instrumenty finansowe, np. lokaty.

To problem, kt贸ry ma kilka aspekt贸w. Po pierwsze, nie mamy du偶ej wiedzy na temat finans贸w. Ostanie wyniki bada艅 pokazuj膮, 偶e ludzie dokonuj膮 bardzo z艂ych decyzji inwestycyjnych dotycz膮cych lokowania swoich oszcz臋dno艣ci. Trac膮 na tym oko艂o 4% rocznie. Widz臋 tutaj du偶e pole dla rz膮du i kampanii spo艂ecznych, kt贸re mog膮 edukowa膰, w jaki spos贸b oszcz臋dza膰. Po drugie, boimy si臋 inwestowa膰, bo wci膮偶 s艂uchamy, 偶e w Polsce jest 藕le. Media lubi膮 takie nastroje podkr臋ca膰. Natomiast, je艣li spojrzymy na wiadomo艣ci ze 艣wiata, to wsz臋dzie indziej jest du偶o wi臋cej ruiny. Sektor bankowy w Polsce od lat uznawany jest za jeden z najbardziej stabilnych na 艣wiecie. Po trzecie wreszcie, Polacy boj膮 si臋 艣wiata finans贸w, bo sparzyli si臋 na z艂ych radach niedo艣wiadczonych doradc贸w finansowych.

To chyba nie tylko niedo艣wiadczenie, ale cz臋sto tak偶e brak uczciwo艣ci. Kilka miesi臋cy temu wysz艂a ksi膮偶ka Paw艂a Reszki 鈥濩hciwo艣膰鈥, w kt贸rej opisa艂 mechanizmy naci膮gania klient贸w bank贸w i instytucji finansowych.

Nie czyta艂am tej ksi膮偶ki, wi臋c trudno mi si臋 odnie艣膰. Przez d艂ugi okres mieszka艂am w Niemczech, gdzie ka偶dy ma przypisanego swojego doradc臋. Ten doradca wiedzia艂 o nas wszystko – ile zarabiamy, gdzie wyje偶d偶amy na wakacje, ile odk艂adamy, zna艂 ca艂膮 histori臋 konta i na tej podstawie doradza艂. Natomiast p贸j艣cie do jakiegokolwiek doradcy z pytaniem 鈥 鈥濧 co by mi pan doradzi艂?鈥, ko艅czy si臋 tym, 偶e na podstawie pi臋ciu pyta艅 doradza nam, 偶eby zainwestowa膰 w Fundusz X, bo akurat dostaje premi臋 od tego funduszu. To nie jest doradca finansowy. Du偶o s艂yszeli艣my o skandalach, kiedy namawiano do inwestowania w fundusze osoby w podesz艂ym wieku. Kolejne afery i skandale nag艂a艣niane w mediach sprawi艂y, 偶e Polacy stali ostro偶niejsi, ale tak偶e bardziej nieufni.

Z drugiej strony wiele os贸b idzie do doradcy, zgadza si臋 zainwestowa膰 w Fundusz X, po czym oddaje pe艂n膮 kontrol臋 nad inwestycj膮, m贸wi膮c 鈥濸an si臋 tym zajmie, bo ja nie mam do tego g艂owy鈥. Sami prosimy si臋 o k艂opoty.

Zgadza si臋. To nie jest specyfika tylko Polski. Na ca艂ym 艣wiecie banki przyciskaj膮 swoich doradc贸w, 偶eby pokazywali wyniki, oni sprzedaj膮 ryzykowne instrumenty, nie dopasowuj膮c ich do profilu klienta. Klienci z kolei uwa偶aj膮, 偶e doradca zadba o ich inwestycj臋, co cz臋sto ko艅czy si臋 du偶ymi k艂opotami. Musimy si臋 wci膮偶 bardzo du偶o nauczy膰. Uwa偶am, 偶e sytuacj臋 uzdrowi zmiana systemu premiowania doradc贸w. Jest pomys艂, 偶eby premia by艂a nie za sam膮 sprzeda偶, ale za wynik finansowy.

To wystarczy, 偶eby przekona膰 Polak贸w do oszcz臋dzania?

Ostatnio by艂am na konferencji, gdzie prezes Zwi膮zku Bank贸w Polskich i pani prof. Ma艂gorzata Zaleska, kt贸ra jest prezesem Gie艂dy Papier贸w Warto艣ciowych m贸wili, 偶e b臋d膮 starali si臋 wprowadzi膰 na rynek polski jak najwi臋cej r贸偶nych instrument贸w u艂atwiaj膮cych oszcz臋dzanie. Je艣li Polacy nie b臋d膮 oszcz臋dza膰, czeka nas stagnacja. Pieni膮dze z globalnego rynku jest bardzo trudno uzyska膰. Musimy finansowa膰 si臋 z oszcz臋dno艣ci, a tych oszcz臋dno艣ci nie mamy. Z jednej strony wi臋c potrzebujemy narz臋dzi, rozwi膮za艅 i instrument贸w, a z drugiej edukacji, kt贸ra zach臋ci ludzi do oszcz臋dzania.

Zdefiniujmy, czym jest oszcz臋dzanie. Ludziom kojarzy si臋 g艂贸wnie z 艂adowaniem w skarpet臋 pieni臋dzy na czarn膮 godzin臋.

W艂a艣nie i to akurat nie jest 偶adne oszcz臋dzanie. Lokowa膰 oszcz臋dno艣ci mo偶na w r贸偶ny spos贸b, na przyk艂ad inwestuj膮c.

Oszcz臋dno艣ci mo偶na trzyma膰 w skarpecie. Ale lepiej je zainwestowa膰 鈥 radzi Izabela Kozakiewicz, dyrektor XTB. Czy inwestowanie mo偶na zmieni膰 w lukratywne hobby? Przeczytaj wi臋cej!

Da si臋 inwestowa膰, maj膮c ma艂e 艣rodki? Jeste艣my raczej zad艂u偶onym spo艂ecze艅stwem. Dane za pierwszy kwarta艂 2016 roku pokazuj膮, 偶e oko艂o 50% gospodarstw ma jakie艣 zad艂u偶enie. Najcz臋艣ciej s膮 to kredyty mieszkaniowe, ale tak偶e r贸偶ne po偶yczki.

To prawda. Coraz wi臋cej os贸b szuka jednak wiedzy o tym, jak zarz膮dza膰 swoimi pieni臋dzmi. Pojawia si臋 coraz wi臋cej blog贸w o oszcz臋dzaniu, gdzie mo偶na znale藕膰 r贸偶ne proste zasady, kt贸re u艂atwiaj膮 wygospodarowanie oszcz臋dno艣ci. Wa偶na jest te偶 zmiana naszego nastawienia do oszcz臋dzania. Wolny rynek mamy od 1989 r. Nic dziwnego, 偶e chcemy si臋 nacieszy膰 tym, 偶e wszystko mo偶na kupi膰.

Za to trudno nam pomy艣le膰, za co w艂a艣ciwie b臋dziemy 偶yli na emeryturze.

To dla nas odleg艂a perspektywa. To nie jest tylko problem Polski. Niemcy na przyk艂ad oszcz臋dzaj膮 nie dlatego, 偶e ca艂y czas my艣l膮, co b臋dzie za 15-20 lat, ale dlatego, 偶e maj膮 taki nawyk. Ostatnio robili艣my badania, w kt贸rych pytali艣my ludzi, dlaczego oszcz臋dzaj膮. I wyniki pokry艂y si臋 z wynikami bada艅 z innych kraj贸w, co pokazuje, 偶e wi臋kszo艣膰 os贸b oszcz臋dza na nag艂e przypadki, potem wakacje, mieszkanie, samoch贸d, a dopiero pod koniec na emerytur臋. Oszcz臋dzamy na bie偶膮ce i konsumpcyjne potrzeby, co powoduje, 偶e 藕le oszcz臋dzamy, bo o oszcz臋dzaniu my艣li si臋 w perspektywie co najmniej 3-5 letniej.

Istnieje co艣 takiego jak bezpieczny instrument inwestowania?

Oczywi艣cie, np. lokaty i papiery rz膮dowe, ale i tu musimy uwa偶a膰. Wystarczy spojrze膰 na Grecj臋, Portugali臋 czy Hiszpani臋. Bezpiecznym instrumentem s膮 niemieckie papiery rz膮dowe. Polskie r贸wnie偶, bo wci膮偶 mamy dobry rating.

A czy bezpiecze艅stwo powinno by膰 kluczowe, kiedy zastanawiamy si臋 w co i jak inwestowa膰?

To zale偶y, ile chcemy zarobi膰 i jakie ryzyko jeste艣my w stanie podj膮膰. W finansach obowi膮zuje jedna zasada, no free lunch – nie ma nic za darmo. Je偶eli chcemy uzyska膰 wi臋ksz膮 rentowno艣膰 i wi臋cej zarobi膰, to niestety musimy wi臋cej zaryzykowa膰. Je艣li mamy awersj臋 do ryzyka albo nie mo偶emy sobie na nie pozwoli膰, wybierzemy instrumenty, kt贸re zminimalizuj膮 ryzyko, na przyk艂ad poprzez dywersyfikacj臋 funduszy. Najlepiej zdywersyfikowa膰 je tak偶e mi臋dzy krajami i nie inwestowa膰 tylko w papiery z USA lub Wielkiej Brytanii. M贸wi艂am o perspektywie oszcz臋dzania i inwestowania. To tak偶e ma wp艂yw na wyb贸r i ryzyko. W kr贸tkim terminie odczuwalne s膮 wi臋ksze wahni臋cia. W d艂ugim terminie te wahania si臋 wyr贸wnuj膮. Je偶eli wyst膮pi du偶e t膮pni臋cie, w perspektywie 5 lat mo偶na tego nie zauwa偶y膰.

Na braku wiedzy wyk艂adaj膮 si臋 nie tylko zwykli konsumenci, ale tak偶e przedsi臋biorcy. Przygotowuj膮c analiz臋 finansow膮 projektu, zapominaj膮 wpisa膰 do niej na przyk艂ad koszty sta艂e. Jak, poza kampaniami spo艂ecznymi, edukowa膰 finansowo Polak贸w?

Mo偶liwo艣ci s膮 r贸偶ne – blogi, jest du偶o portali finansowych, gdzie s膮 szablony analiz finansowych, s膮 te偶 firmy doradcze. Pocz膮tkuj膮cy przedsi臋biorcy mog膮 skorzysta膰 z mentoringu bardziej do艣wiadczonych w艂a艣cicieli firm, s膮 szkolenia finansowe organizowane przez Uni臋 Europejsk膮. Mamy teraz naprawd臋 du偶y dost臋p do wiedzy.

A jak w 艣wiecie finans贸w radz膮 sobie kobiety?

Mia艂am okazj臋 doradza膰 polskim firmom, tak偶e tym w pocz膮tkowym okresie rozwoju. Wiele z nich mia艂o panie prezes, kt贸re lepiej si臋 orientowa艂y w finansach ni偶 panowie prezesi i du偶o lepiej tym zarz膮dza艂y. Badania pokazuj膮, 偶e kobiety lepiej zarz膮dzaj膮 bud偶etem i maj膮 mniejsz膮 sk艂onno艣膰 do ryzyka. S膮 bardziej odpowiedzialne i lepiej ni偶 m臋偶czy藕ni sp艂acaj膮 kredyty. Nie zawsze maj膮 wiedz臋 eksperck膮, ale z drugiej strony finansi艣ci wcale nie tworz膮 super start-up贸w. Pytanie wi臋c, co jest lepsze – czy je艣li start-upem zarz膮dza finansista, czy osoba, kt贸ra ma pewn膮 ide臋 i wizj臋. Je艣li popatrzymy na Apple i Steve’a Jobsa, to odpowied藕 jest prosta 鈥 najpierw potrzebna jest osoba, kt贸ra wnosi ide臋 i jest w stanie przekona膰 ludzi do tej idei, a dopiero p贸藕niej potrzebny jest ekspert od finans贸w. Finansi艣ci na pocz膮tku za du偶o chc膮 zaoszcz臋dzi膰, za du偶o chc膮 skalkulowa膰. To wcale nie musi by膰 dobre.

Czy s膮 jakie艣 kompetencje potrzebne do inwestowania?

Podstawowa wiedza, czyli umiej臋tno艣膰 weryfikacji informacji, orientacja w tym, co si臋 dzieje na 艣wiecie. Dzi臋ki temu, je艣li kto艣 nas zach臋ci do inwestowania w Grecji, b臋dziemy wiedzieli, 偶e teraz nie jest to najlepszy pomys艂. Warto wiedzie膰, 偶e istnieje co艣 takiego jak rynek kapita艂owy, a inwestycje na rynku kapita艂owym zawsze s膮 obarczone pewnym ryzykiem, podczas gdy lokata jest go pozbawiona. Zawsze musimy patrze膰 na nasz膮 sytuacj臋 finansow膮 – ryzyko powinno sta膰 w centrum naszych decyzji inwestycyjnych. Je艣li jestem sama, nie mam dzieci na utrzymaniu i dobrze zarabiam, mog臋 pozwoli膰 sobie na wi臋ksze ryzyko ni偶 kto艣, kto ma kredyt mieszkaniowy i rodzin臋 na utrzymaniu. Nie pod膮偶ajmy te偶 za mod膮, bo to mo偶e by膰 z艂y doradca. Gdy inwestujemy d艂ugoterminowo, trendy przestaj膮 mie膰 znaczenie. Unikajmy produkt贸w, kt贸re s膮 spekulacyjne, czyli na przyk艂ad wszelkiego rodzaju surowc贸w.

Warto s艂ucha膰 innych?

S艂uchajmy innych, ale decyzj臋 zawsze podejmujmy samodzielnie i na pewno nie pod wp艂ywem emocji. Rady i r贸偶ne perspektywy s膮 wa偶ne, ale ostateczn膮 decyzj臋 pozostawmy w swoich r臋kach. W ko艅cu to my ponosimy ryzyko z tym zwi膮zane.

 

Na tej stronie wykorzystujemy cookies. Uzyskujemy do nich dost臋p w celach analitycznych oraz w celu zapewnienia prawid艂owego dzia艂ania strony. Je偶eli nie wyra偶asz na to zgody, mo偶esz zmieni膰 ustawienia w swojej przegl膮darce. Zobacz wi臋cej w Polityce Prywatno艣ci.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close