Tw贸rczo艣膰 na etacie i w biznesie [MINIPORADNIK PRAWNY]

Katarzyna Zych

Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on linkedin
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on linkedin

 

Kreatywno艣膰 to jedna z po偶膮danych cech na rynku pracowniczym, ale te偶 podstawa do zbudowania i rozwoju w艂asnego biznesu. Ochron膮 prawa autorskiego w polskim prawie obj臋te s膮 wszelkie przejawy dzia艂alno艣ci tw贸rczej o indywidualnym charakterze, w jakikolwiek postaci, niezale偶nie od warto艣ci, przeznaczenia i sposobu wyra偶enia. Jednocze艣nie cechy te sk艂adaj膮 si臋 na ustawow膮 definicja utworu. Zakres ochrony, przenoszenie praw w艂asno艣ci intelektualnej rz膮dzi si臋 licznymi obwarowaniami, ale kilka z nich 鈥 jako fundamentalne 鈥 zas艂uguj膮 na szczeg贸ln膮 uwag臋.

Warto zauwa偶y膰, 偶e w my艣l Prawa autorskiego w szczeg贸lno艣ci przedmiotem prawa autorskiego s膮 utwory: wyra偶one s艂owem, znakami graficznymi; fotograficzne; muzyczne i s艂owno-muzyczne; sceniczne, choreograficzne i audiowizualne (w tym filmowe). Tym samym, sam ustawowy katalog uwidacznia jak szeroki jest zakres ochrony w艂asno艣ci intelektualnej, poczynaj膮c od opis贸w projekt贸w, wpis贸w na blogu, podk艂ad贸w muzycznych wykorzystywanych przez youtuber贸w, ko艅cz膮c na vlogach eksperckich.

Rezultaty tw贸rczo艣ci mog膮 zosta膰 skomercjalizowane w dwojaki spos贸b 鈥 b膮d藕 poprzez przeniesienie praw w艂asno艣ci intelektualnej lub w formie licencji, czyli udzielania innemu podmiotowi wy艂膮cznie uprawnienia do korzystania z utworu, bez przenoszenia praw w艂asno艣ci. To w艂a艣nie wyb贸r mi臋dzy umow膮 sprzeda偶y praw w艂asno艣ci intelektualnej a umow膮 licencji jest pierwszym krokiem do zabezpieczenia swoich interes贸w b膮d藕 jako tw贸rcy, b膮d藕 podmiotu, kt贸ry zamierza skorzysta膰 z efekt贸w pracy innych os贸b.

鈥濶a wszystkich polach eksploatacji鈥

Jednym z najcz臋艣ciej pope艂nianych b艂臋d贸w w umowach zwi膮zanych z prawami w艂asno艣ci intelektualnej jest brak obligatoryjnego elementu jakim jest wskazanie p贸艂 eksploatacyjnych na jakich przenoszone s膮 prawa do utworu. Sztandarowe wpisywanie w umowach frazy 鈥瀗a wszystkich pola eksploatacji鈥 nie jest skuteczne. Mo偶e rodzic spory mi臋dzy stronami, czy dosz艂o do przeniesienia praw w zakresie w jakim zainteresowana jest strona nabywaj膮ca. Wskazanie, jak mog艂oby si臋 wydawa膰, najszerszego zakresu ochrony jest w tym przypadku iluzoryczne.

Co prawda, w przypadku braku wskazania p贸l eksploatacji umowa b臋dzie wa偶na, co wynika z regulacji art.聽 49 ust. 1. Prawa autorskiego, kt贸ry przewiduje, 偶e w przypadku, gdy w umowie nie okre艣lono sposobu korzystania z utworu, powinien on by膰 zgodny z charakterem i przeznaczeniem utworu oraz przyj臋tymi zwyczajami. Jednak nie mo偶na wykluczy膰 odmiennych interpretacji stron聽 co do charakteru i przeznaczenia utworu.

Warto wi臋c podpisuj膮c umow臋 szczeg贸艂owo przeanalizowa膰 ustawowy zakres p贸l eksploatacyjnych, kt贸rych przyk艂ady zawiera art. 50 ustawy o Prawie autorskim, wskazuj膮c, 偶e odr臋bne pola eksploatacji stanowi膮 w szczeg贸lno艣ci:

1)聽w zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie okre艣lon膮 technik膮 egzemplarzy utworu, w tym technik膮 drukarsk膮, reprograficzn膮, zapisu magnetycznego oraz technik膮 cyfrow膮;

2) 聽w zakresie obrotu orygina艂em albo egzemplarzami, na kt贸rych utw贸r utrwalono – wprowadzanie do obrotu, u偶yczenie lub najem orygina艂u albo egzemplarzy;

3) w zakresie rozpowszechniania utworu w spos贸b inny ni偶 okre艣lony w pkt 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wy艣wietlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a tak偶e publiczne udost臋pnianie utworu w taki spos贸b, aby ka偶dy m贸g艂 mie膰 do niego dost臋p w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.

To minimalna wskaz贸wka, kt贸ra w wielu wypadkach ma decyduj膮cy wp艂yw na skuteczno艣膰 zawartej umowy w zakresie praw w艂asno艣ci intelektualnej. Warto tak偶e pami臋ta膰, 偶e nabywanie praw w艂asno艣ci intelektualnej mo偶e by膰 istotne w perspektywie rozwoju firmy. Skuteczno艣膰 nabycia praw autorskich jest jednym z istotniejszych obszar贸w bada艅 prawnych (due diligance) wykonywanych m.in. przy pozyskiwaniu finansowania dla firmy, wej艣ciu do sp贸艂ki nowych inwestor贸w lub sprzeda偶y biznesu.聽 Istotniejsza jest mo偶e tylko sama forma 鈥 bowiem umowa przeniesienia praw autorskich maj膮tkowych 鈥 pod rygorem niewa偶no艣ci wymaga zachowania formy pisemnej.

Artystyczna dusza na etacie

Zgodnie z regulacjami prawa autorskiego to pracodawca, kt贸rego pracownik stworzy艂 utw贸r w wyniku wykonywania obowi膮zk贸w ze stosunku pracy, nabywa z chwil膮 przyj臋cia utworu autorskie prawa maj膮tkowe w granicach wynikaj膮cych z celu umowy o prac臋 i zgodnego zamiaru stron. Zgodnie z art. 12 Prawa autorskiego dzieje si臋 tak jednak wy艂膮cznie wtedy, gdy pracownik i pracodawca w umowie nie ureguluj膮 tego zagadnienia odmiennie.

W przypadku zawod贸w kreatywnych istnieje wi臋c obszar negocjacyjny zwi膮zany z rezultatami wykonywanych projekt贸w nawet na etacie. Mo偶e to wp艂ywa膰 chocia偶by na wysoko艣膰 wynagrodzenia i precyzyjne okre艣lenie zakresu obowi膮zk贸w s艂u偶bowych. Doprecyzowanie obowi膮zk贸w jest o tyle istotne, gdy偶 tylko utwory powsta艂e w ramach ich realizacji podlegaj膮 zasadom nabycia praw autorskich przez pracodawc臋. Wynagrodzenie za prac臋 obejmuje natomiast tak偶e przeniesienie praw autorskich.

Utwory w biznesie

We w艂asnym biznesie przedstawia膰 si臋 to mo偶e w dwojaki spos贸b. Po pierwsze, prowadzona dzia艂alno艣膰 mo偶e opiera膰 si臋 na dzia艂alno艣ci tw贸rczej, a efekty wykonywanej dzia艂alno艣ci b臋d膮 utworami. Po drugie, kreuj膮c sw贸j biznes na wielu polach wykorzystywane b臋d膮 efekty pracy innych os贸b 鈥 grafik贸w, informatyk贸w, fotograf贸w realizuj膮cych sesje zdj臋ciowe.

W przypadku, gdy jako przedsi臋biorca wytwarzamy utwory obj臋te ochron膮 prawa autorskiego kluczowe znaczenie mo偶e mie膰 ju偶 sam wyb贸r mi臋dzy przeniesieniem autorskich praw maj膮tkowych a udzieleniem licencji. Ka偶dorazowo w indywidualnym przypadku warto przeanalizowa膰 zasadno艣膰 udzielenie licencji czasowej i niewy艂膮cznej. Ten spos贸b korzystania z utwor贸w pozwala na zwielokrotnianie wynagrodzenia na efektach swojej pracy tw贸rczej. Niewykluczone jednak, 偶e dzie艂o wykonywane zosta艂o specjalne zam贸wienie i druga strona oczekuje przeniesienia autorskich praw maj膮tkowych. Warto pami臋ta膰, 偶e w my艣l art. 45 Prawa autorskiego tw贸rcy przys艂uguje odr臋bne wynagrodzenie za korzystanie z utworu na ka偶dym odr臋bnym polu eksploatacji.

B臋d膮c tw贸rc膮 warto tak偶e pami臋ta膰 o specyfice autorskich praw osobistych. W przeciwie艅stwie do praw maj膮tkowych, prawa osobiste w my艣l art. 16 Prawa autorskiego chroni膮 nieograniczon膮 w czasie i niepodlegaj膮c膮 zrzeczeniu si臋 lub zbyciu wi臋藕 tw贸rcy z utworem, a w szczeg贸lno艣ci prawo do: autorstwa utworu, oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udost臋pniania go anonimowo, nienaruszalno艣ci tre艣ci i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania, decydowania o pierwszym udost臋pnieniu utworu publiczno艣ci, nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

Powy偶sze to dla tw贸rcy to istotne uprawnienia, niezale偶nie czy jest przedsi臋biorc膮, czy pracuje na etacie.

W przypadku nabywcy lub korzystaj膮cego warto rozwa偶y膰 natomiast dodatkowe postanowienia umowne, na podstawie kt贸rych tw贸rca zobowi膮偶e si臋 do ich niewykonywania lub upowa偶ni nabywc臋 do ich wykonywania w imieniu tw贸rcy.

O czym pami臋ta膰?

Maj膮tkowe i osobiste prawa autorskie to kluczowe prawa w zakresie praw w艂asno艣ci intelektualnej. Warto tak偶e pami臋ta膰 o odr臋bnej kategorii praw zale偶nych. To szeroki obszar zwi膮zany z dalsz膮 modyfikacj膮 i przer贸bk膮 utworu. Co do zasady, je偶eli umowa nie stanowi inaczej, tw贸rca zachowuje wy艂膮czne prawo zezwalania na wykonywanie zale偶nego prawa autorskiego, mimo 偶e w umowie postanowiono o przeniesieniu ca艂o艣ci autorskich praw maj膮tkowych (art. 46 Prawa autorskiego).

 

***

O AUTORCE

Katarzyna Zych –聽 adwokat, cz艂onek Izby Adwokackiej w Warszawie

Od pocz膮tku kariery zawodowej zwi膮zana z obs艂ug膮 korporacyjn膮 sp贸艂ek kapita艂owych z sektora prywatnego i publicznego w ramach wsp贸艂pracy z renomowanymi kancelariami prawnymi. Specjalizuje si臋 w kompleksowym doradztwie z obszaru prawa handlowego, prawa cywilnego, prawa zam贸wie艅 publicznych oraz w艂asno艣ci intelektualnej. Posiada wieloletnie do艣wiadczenie w聽zakresie obs艂ugi proces贸w inwestycyjnych na wszystkich etapach transakcji, finansowania d艂u偶nego przedsi臋biorstw, jak r贸wnie偶 zak艂adania, przekszta艂cania, 艂膮czenia i聽likwidacji dzia艂alno艣ci gospodarczej.

Wieloletnie do艣wiadczenie w zakresie obs艂ugi korporacyjnej sp贸艂ek handlowych 艂膮czy z aktywnym wspieraniem rozwoju przedsi臋biorczo艣ci kobiet oraz ochrony przed dyskryminacj膮 i przemoc膮 wobec kobiet.

Zarejestruj si臋 aby otrzyma膰 newsletter

 

Na tej stronie wykorzystujemy cookies. Uzyskujemy do nich dost臋p w celach analitycznych oraz w celu zapewnienia prawid艂owego dzia艂ania strony. Je偶eli nie wyra偶asz na to zgody, mo偶esz zmieni膰 ustawienia w swojej przegl膮darce. Zobacz wi臋cej w Polityce Prywatno艣ci.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close