Ta┼äcz─ů, podrywaj─ů i tworz─ů dzie┼éa sztuki ÔÇô znany przyrodnik odkrywa zabawne i wzruszaj─ůce zwyczaje ptak├│w.

Noah Strycker, "Rzecz o ptakach"

Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on linkedin
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on linkedin

Noah Strycker jest przyrodnikiem, podr├│┼╝nikiem i wsp├│┼éredaktorem poczytnego w Stanach Zjednoczonych magazynu ÔÇ×BirdingÔÇŁ. W pasjonuj─ůcej ksi─ů┼╝ce odkrywa zaskakuj─ůce, wzruszaj─ůce i zabawne zwyczaje┬áptak├│w ÔÇô tych egzotycznych i tych, kt├│re widzimy na co dzie┼ä.

1. Sroka

W Europie, gdzie sroki s─ů najbardziej rozpowszechnione ÔÇô w Wielkiej Brytanii jest to trzynasty najliczniejszy gatunek ptaka wed┼éug Kr├│lewskiego Towarzystwa Ochrony Ptak├│w ÔÇô zajmuj─ů one znacz─ůce miejsce w folklorze i przes─ůdach. Je┼Ťli zobaczy si─Ö band─Ö srok, to zgodnie z powszechn─ů tradycj─ů, od ich liczby b─Ödzie zale┼╝e─ç powodzenie w ┼╝yciu; ┼Ťci┼Ťlej m├│wi─ůc, dwa ptaki przynosz─ů szcz─Ö┼Ťcie, lecz samotna sroka mo┼╝e sprowadzi─ç wszelkiego rodzaju nieszcz─Ö┼Ťcia. Napotkawszy pojedyncz─ů srok─Ö rozwa┼╝ni obywatele powinni powita─ç j─ů z szacunkiem, wo┼éaj─ůc ÔÇ×Cze┼Ť─ç Panie SrokoÔÇŁ, lub ÔÇ×Dzie┼ä dobry PanuÔÇŁ, aby odp─Ödzi─ç pecha, lub te┼╝ zaintonowa─ç ÔÇ×Wyzywam Ci─ÖÔÇŁ kilkukrotnie raz za razem w tym samym celu. Pomaga r├│wnie┼╝ pozdrowienie ptaka, spluni─Öcie na ziemi─Ö i uszczypni─Öcie kogokolwiek, z kim si─Ö idzie. Na wszelki wypadek. Mroczna reputacja srok ma g┼é─Öbokie korzenie.
[…]

Sroki s─ů dobrze znane z drwienia sobie ze zwierz─ůt wi─Ökszych od siebie, zw┼éaszcza domowych pupili. Prawdopodobnie pr├│buj─ů tylko odp─Ödzi─ç domniemanego drapie┼╝nika, lecz czasami wydaj─ů si─Ö ┼Ťwiadomie zwodzi─ç inne stworzenia ma┼éodusznymi gierkami psychologicznymi. Pewien film dokumentalny wyemitowany przez BBC przedstawia┼é udomowionego samca sroki, kt├│ry uwielbia┼é dr─Öczy─ç dwa psy, na┼Ťladuj─ůc g┼éos alarmowy, jaki wydawa┼éy kaczki na stawie przed domem; to niezmiennie powodowa┼éo, i┼╝ biedne psiaki wybiega┼éy na zewn─ůtrz, aby goni─ç nieistniej─ůcego lisa, poniewa┼╝ kaczki cz─Östo ostrzega┼éy si─Ö nawzajem, gdy lis przechodzi┼é w pobli┼╝u.

2. Papugi

Gdyby [ÔÇŽ] wszystkie zwierz─Öta na┼Ťladuj─ůce d┼║wi─Öki wokalne potrafi┼éy ta┼äczy─ç, mo┼╝na by si─Ö spodziewa─ç, ┼╝e do papug do┼é─ůcz─ů kolibry i nietoperze wraz z innymi gatunkami z wcze┼Ťniejszej listy. Dlaczego potrafi─ů to robi─ç jedynie papugi, s┼éonie i ludzie? […]
Papugi w naturze nie ta┼äcz─ů, mimo ┼╝e s─ů doskona┼éymi na┼Ťladowcami wokalnymi. S┼éonie w naturze te┼╝ nie ta┼äcz─ů, chocia┼╝ charakteryzuj─ů si─Ö zaawansowan─ů zdolno┼Ťci─ů uczenia si─Ö i ┼Ťwietn─ů pami─Öci─ů. Wiemy obecnie, ┼╝e papugi posiadaj─ů tak─ů umiej─Ötno┼Ť─ç, lecz mo┼╝emy tylko zak┼éada─ç, ┼╝e ta┼äczenie do rytmu muzycznego nie przynosi praktycznych korzy┼Ťci stworzeniom spoza ludzkiej cywilizacji. Ta┼äczenie, je┼Ťli chodzi o zachowanie dzikich zwierz─ůt, jest tym samym zredukowane do intryguj─ůcego przypisu w literaturze z dziedziny psychologii.
Do ludzi to za┼éo┼╝enie odnosi si─Ö jednak w mniejszym stopniu. Niekt├│rzy badacze wierz─ů, ┼╝e kwestia ta┼äcz─ůcych papug mo┼╝e wi─ůza─ç si─Ö z jedn─ů z najwi─Ökszych debat o muzycznej historii cz┼éowiek.

3. Głuptak

Obecnie szacuje si─Ö, ┼╝e oko┼éo 40 procent nowo zawartych ma┼é┼╝e┼ästw w USA zako┼äczy si─Ö rozwodem, co stawia nas na mniej wi─Öcej tym samym poziomie romantyzmu, na kt├│rym plasuje si─Ö g┼éuptak galapagoski, gatunek ptaka morskiego znany mi─Ödzy innymi z regularnego mordowania swojego rodze┼ästwa w gnie┼║dzie. Trudno okre┼Ťli─ç, ile ludzkich par wychowuje dzieci z DNA tylko jednego z rodzic├│w, ale takie przypadki si─Ö zdarzaj─ů. Podobnie jak ptaki, jeste┼Ťmy monogamistami spo┼éecznymi, ale nie pozostajemy wierni przez ca┼éy czas. A albatrosy? Podobnie jak my, ┼╝yj─ů d┼éugo i wk┼éadaj─ů du┼╝o wysi┼éku w wychowanie potomstwa. W przeciwie┼ästwie do nas, w ich przypadku wska┼║nik rozwod├│w wynosi niemal zero procent i jest prawdopodobnie najni┼╝szy w┼Ťr├│d ptak├│w. Zero procent! Przy albatrosach wygl─ůdamy jak frywolni rozpustnicy.

4. Szpaki

Ka┼╝dy, kto kiedykolwiek obserwowa┼é stado szpak├│w (w j─Özyku angielskim okre┼Ťlane terminem murmuration, podobnie jak w j─Özyku polskim m├│wi si─Ö o kluczu g─Ösi czy bocianim sejmiku, przyp. t┼éum.) zlatuj─ůcych si─Ö na noclegowisko, ten wie, dlaczego ten filmik zahipnotyzowa┼é tylu rozkojarzonych internaut├│w. P├│┼║nym latem szpaki zwyczajowo gromadz─ů si─Ö na noc, czasami w liczbie setek tysi─Öcy, a wieczorem, tu┼╝ przed udaniem si─Ö na spoczynek, wsp├│lnie patroluj─ů przestrze┼ä powietrzn─ů nad noclegowiskiem, czasem przez p├│┼é godziny lub d┼éu┼╝ej. Ma┼éo kt├│re z ptak├│w na ┼Ťwiecie tworz─ů tak zwarte, zbite stada. Dlaczego robi─ů to szpaki, jest kwesti─ů niewyja┼Ťniona. Czy chodzi o spalenie dodatkowych kalorii przed za┼Ťni─Öciem? Naprowadzenie dolatuj─ůcych maruder├│w? Wypatrzenie drapie┼╝nik├│w? Nie ma jednak w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e ten spektakl budzi podziw.

Powietrzne popisy przypominaj─ů g─Östy dym w u┼Ťcisku niewidocznego tornada. Trudno nie dziwi─ç si─Ö, jak ptaki trzymaj─ů si─Ö w tak gwa┼étownie zmieniaj─ůcej si─Ö formacji i udaje im si─Ö nie wpada─ç na siebie. Pi─Ökno tego zjawiska jest inspiruj─ůce. Nowojorski fotograf Richard Barnes, najbardziej znany ze swoich czysto artystycznych zdj─Ö─ç chaty Unabombera ÔÇô Teda Kaczynskiego, wyda┼é urzekaj─ůc─ů kolekcj─Ö czarno-bia┼éych obraz├│w stad szpak├│w nad Rzymem sfotografowanych 2005 roku. Obiekty jego zdj─Ö─ç s─ů starannie podkre┼Ťlone miejsk─ů sceneri─ů. Niekt├│re z nich s─ů po prostu pi─Ökne, inne z┼éowieszcze i hitchcockowskie, ale wszystkie s─ů w jaki┼Ť spos├│b magnetyzuj─ůce (wi─Öcej o tym p├│┼║niej). W opisie towarzysz─ůcym zdj─Öciom Barnesa, pisarz Jonathan Rosen zauwa┼╝y┼é: ÔÇ×Fascynacja szpakami dotyczy po cz─Ö┼Ťci tego, w jaki spos├│b zdaj─ů si─Ö zapisywa─ç pewnego rodzaju j─Özyk w powietrzu ÔÇô gdyby┼Ťmy tylko mogli go odczyta─çÔÇŁ.

5. Przepi├│rka

Pewne badanie na przepi├│rkach japo┼äskich wykaza┼éo, ┼╝e piskl─Öta strachliwych matek wychowywane przez spokojnych przybranych rodzic├│w wyrasta┼éy na spokojne doros┼ée osobniki; innymi s┼éowy, wi─Ökszy wp┼éyw na ich strachliwo┼Ť─ç mia┼é spos├│b, w jaki by┼éy wychowywane, ni┼╝ ich instynkty (cho─ç stopie┼ä, w jakim to zachodzi┼éo, by┼é ograniczany przez geny ich prawdziwych rodzic├│w). Ptaki mo┼╝na r├│wnie┼╝ uwarunkowa─ç, by by┼éy mniej strachliwe. Badania nad skalinkami wielkimi na jednej z wysp Nowej Zelandii wykaza┼éy, ┼╝e po up┼éywie jednego pokolenia od wyt─Öpieniu szczur├│w na wyspie skalinki okazywa┼éy znacznie mniejsze zdenerwowanie, gdy napotyka┼éy szczura, ni┼╝ populacja skalink├│w na s─ůsiedniej wyspie, gdzie szczury nadal ┼╝y┼éy na wolno┼Ťci. W ci─ůgu zaledwie jednego pokolenia zosta┼éy uwarunkowane do ┼╝ycia w ┼Ťrodowisku wolnym od drapie┼╝nik├│w.

Te przyk┼éady wci─ů┼╝ jednak nie dor├│wnuj─ů korowemu, wysokodrogowemu strachowi ÔÇô towarzysz─ůcemu na przyk┼éad d┼éugotrwa┼éemu stresowi emocjonalnemu, zmartwieniu i trwodze ÔÇô kt├│ry odczuwaj─ů ludzie. Czy ptaki potrafi─ů wybiega─ç my┼Ťlami w przysz┼éo┼Ť─ç, opieraj─ůc si─Ö na wspomnieniach emocjonalnych? Czy odczuwaj─ů utrzymuj─ůcy si─Ö, nieinstynktowny l─Ök? Pytanie to pozostaje wci─ů┼╝ bez odpowiedzi. Istnieje zasadnicza r├│┼╝nica pomi─Ödzy l─Ökiem i strachem. L─Ök jest nastrojem niezwi─ůzanym z daj─ůcym si─Ö zidentyfikowa─ç stresorem, natomiast strach jest natychmiastow─ů reakcj─ů na zagro┼╝enie; spo┼Ťr├│d tych dw├│ch znacznie ┼éatwiej bada─ç strach, poniewa┼╝ jego fizyczne objawy s─ů oczywiste. Tak wi─Öc u ptak├│w i u ludzi strach jako taki jest wrodzony, ale szybko┼Ť─ç reakcji jest cz─Östo wyuczona. Je┼Ťli chodzi o nasze instynktowne reakcje na niebezpiecze┼ästwo, jeste┼Ťmy do┼Ť─ç podobni. Ale poza tym trudno jest dowiedzie─ç si─Ö, co my┼Ťl─ů ptaki, czy maj─ů d┼éugotrwa┼ée zmartwienia.

6. Perkoz

U dzikich ptak├│w funkcja ta┼äca ogranicza si─Ö zazwyczaj do uwodzenia. ┼╗urawie krzykliwe wykonuj─ů skomplikowany taniec godowy, na kt├│ry sk┼éada si─Ö p┼éynne podrywanie si─Ö w powietrze, wysokie wykopy n├│g i piruety. Jeden z nowogwinejskich gatunk├│w cudowronek (tzw. ptak├│w rajskich) przypomina ni mniej ni wi─Öcej migocz─ůcy lataj─ůcy spodek, gdy puszy si─Ö przed samic─ů, strosz─ůc zwisaj─ůce pi├│ra upstrzone ciemnymi plamkami, kt├│re wygl─ůdaj─ů jak chmura much wok├│┼é jego g┼éowy. Perkozy ┼╝├│┼étodziobe uprawiaj─ů taniec na wodzie, najpierw kr─Öc─ůc g┼éowami, a potem ÔÇ×hebluj─ůcÔÇŁ po tafli jeziora jak ┼éodzie odrzutowe, na┼Ťladuj─ůc nawzajem swoje ruchy na wz├│r p┼éywak├│w synchronicznych. By─ç mo┼╝e najwybitniejszymi ptasimi tancerzami s─ů gorzyki ÔÇô rodzina tropikalnych gatunk├│w, z kt├│rych ka┼╝dy jest mniejszy od kostki Rubika, ale odznacza si─Ö tak samo ┼╝ywymi kolorami.

Gorzykom bycie kolorowym ju┼╝ nie wystarcza; samice oczekuj─ů, ┼╝e ich partnerzy b─Öd─ů ta┼äczy─ç i to nie jeden po drugim, ale wszyscy jednocze┼Ťnie. Samce gorzyk├│w gromadz─ů si─Ö w g─Östym, ciemnym podszycie las├│w deszczowych Ameryk Po┼éudniowej i ┼Ürodkowej na najwi─Ökszym konkursie ta┼äca ptasiego ┼Ťwiata. Ka┼╝dy gatunek doprowadzi┼é do perfekcji w┼éasn─ů choreografi─Ö. Na przyk┼éad gorzyk czerwonog┼éowy sunie bokiem po ga┼é─Özi w zno┼Ťnym wykonaniu moonwalka Michaela Jacksona. Kusogorzyk miotlasty klaszcze skrzyd┼éami sto razy na sekund─Ö ÔÇô dwa razy szybciej ni┼╝ porusza nimi koliber ÔÇô aby wydawa─ç mechaniczne, tr─ůbi─ůce d┼║wi─Öki, powtarzane w kr├│tkich odst─Öpach. W skrajnych przypadkach, takich jak przypadek modrogrzbiecika d┼éugosternego z Ameryki ┼Ürodkowej, samce korzystaj─ů z pomocy ÔÇ×skrzyd┼éowychÔÇŁ: ta┼äcz─ů we dw├│ch, wykonuj─ůc dok┼éadnie wyre┼╝yserowane figury przed potencjaln─ů partnerk─ů i ka┼╝dy z nich wydaje z siebie d┼║wi─Öki, przeskakuj─ůc jeden przez drugiego niczym przez koz┼éa.

Zgodnie z wcze┼Ťniejszym porozumieniem, jeden z nich zawsze sp├│┼ékuje potem z samic─ů, podczas gdy drugi siedzi w krzakach w pobli┼╝u. Tandem samc├│w modrogrzbiecika d┼éugosternego mo┼╝e w ten spos├│b wsp├│┼épracowa─ç przez pi─Ö─ç lat, buduj─ůc w d┼╝ungli reputacj─Ö gor─ůcych tancerzy, zanim samiec alfa zdechnie, a rezerwowy z nowym praktykantem zajmie jego miejsce. Jest to jedyny przyk┼éad wsp├│lnych samczo-samczych tok├│w, jaki kiedykolwiek odkryto w kr├│lestwie zwierz─ůt. Kto powie, ┼╝e cz┼éowiek jest jedynym gatunkiem, kt├│ry tworzy boysbandy?

Wszystkie opisy pochodz─ů z ksi─ů┼╝ki ÔÇ×Rzecz o ptakachÔÇŁ Noah Strycker. Wydawnictwo Muza 2017

Zarejestruj si─Ö aby otrzyma─ç newsletter

Na tej stronie wykorzystujemy cookies. Uzyskujemy do nich dost─Öp w celach analitycznych oraz w celu zapewnienia prawid┼éowego dzia┼éania strony. Je┼╝eli nie wyra┼╝asz na to zgody, mo┼╝esz zmieni─ç ustawienia w swojej przegl─ůdarce. Zobacz wi─Öcej w Polityce Prywatno┼Ťci.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close