skuteczne uczenie si─Ö

Ile emocji ma człowiek?

Dagny Kurdwanowska

Czy nud─Ö wymy┼Ťlono w epoce wiktoria┼äskiej? Ile rodzaj├│w strachu potrafi─ů odczuwa─ç Pintupi? Tiffany Watt Smith w swojej ksi─ů┼╝ce pokazuje, ┼╝e ┼Ťwiat ludzkich emocji jest znacznie bogatszy ni┼╝ s─ůdzimy.

Kartezjusz uwa┼╝a┼é, ┼╝e istnieje sze┼Ť─ç ÔÇ×uczu─ç pierwotnychÔÇŁ – podziw, mi┼éo┼Ť─ç, nienawi┼Ť─ç, po┼╝─ůdanie, rado┼Ť─ç i smutek. Z kolei ÔÇ×Li ChiÔÇŁ, konfucja┼äski zbi├│r zasad i rytua┼é├│w z ok. I w. p.n.e. wymienia siedem uczu─ç przyrodzonych ÔÇô rado┼Ť─ç, gniew, smutek, strach, mi┼éo┼Ť─ç, niech─Ö─ç i zami┼éowanie. Wsp├│┼écze┼Ťni psychologowie uznaj─ů, ┼╝e podstawowych emocji mamy od sze┼Ťciu do o┼Ťmiu. Jak wobec tego potraktowa─ç informacj─Ö, ┼╝e Pintupi, grupa Aborygen├│w z Australii Zachodniej, potrafi─ů odczuwa─ç a┼╝ 15 rodzaj├│w strachu? Najlepiej tak, jak zrobi┼éa to antropolo┼╝ka i filozofka Tiffany Watt Smith ÔÇô z ciekawo┼Ťci─ů. Bo ta ciekawo┼Ť─ç doprowadzi┼éa j─ů bada┼ä nad histori─ů i r├│┼╝norodno┼Ťci─ů naszych emocji. W ksi─ů┼╝ce ÔÇ×Ksi─Öga ludzkich uczu─çÔÇŁ zebra┼éa i opisa┼éa 150 z nich.

Nie b─Öd─Ö budowa─ç napi─Öcia i powiem od razu, ┼╝e w ksi─ů┼╝ce Watt Smith zakocha┼éam si─Ö od razu. Emocje, kt├│re zebra┼éa u┼éo┼╝one s─ů alfabetycznie, w co┼Ť w rodzaju leksykonu lub przewodnika. Has┼éa maj─ů r├│┼╝n─ů d┼éugo┼Ť─ç. O ÔÇ×Dolce Far NienteÔÇŁ dowiemy si─Ö, ┼╝e jest to po prostu ÔÇ×Przyjemno┼Ť─ç p┼éyn─ůca z nic nierobieniaÔÇŁ, a pod has┼éem ÔÇ×Stracha, mie─çÔÇŁ przeczytamy – ÔÇ×Tego, kto ma stracha ÔÇô albo cykora, czy pietra ÔÇô przepe┼énia lekko upiorny l─ÖkÔÇŁ. Ale ju┼╝ has┼éo ÔÇ×UmptyÔÇŁ to ca┼éa opowie┼Ť─ç o Perkinie Flumpie, kt├│remu nad g┼éow─ů wisia┼éa szara chmura, kt├│ra powodowa┼éa, ┼╝e wszystko wok├│┼é by┼éo nie takie jak trzeba. Z czego wynika, ┼╝e je┼Ťli czujesz si─Ö umpty, masz po prostu ochot─Ö sobie troch─Ö pomarudzi─ç. Z has┼éa ÔÇ×TorschlusspanikÔÇŁ dowiemy si─Ö wiele na temat emocji zwi─ůzanych ze zbli┼╝aj─ůcym si─Ö deadlinem, a ÔÇ×ObrzydzenieÔÇŁ to ju┼╝ ca┼éa rozprawa o tym, jak t─Ö emocje odczuwaj─ů ludzie pod r├│┼╝nymi szeroko┼Ťciami geograficznymi i jak wp┼éywa na ni─ů kultura.

W ÔÇ×Ksi─Ödze ludzkich uczu─çÔÇŁ Watt Smith zebra┼éa emocje swojskie, jak beztroska, euforia, ciekawo┼Ť─ç, niech─Ö─ç, t─Ösknota, zazdro┼Ť─ç, uraza, nabzdyczenie, ale i bardziej egzotyczne, cho─çby awumbuk (pustka i z┼ée duchy, kt├│re zostaj─ů po wyje┼║dzie go┼Ťci), ilinx (oszo┼éomienie p┼éyn─ůce z figlarnej destrukcji), kaukokaipuu (t─Ösknota za miejscem, w kt├│rym nigdy nie byli┼Ťmy), czy viraha (ekstaza zwi─ůzana z d┼éugo wyczekiwanym spotkaniem). Prawda, ┼╝e pi─Ökne?

Ale nie s─ůd┼║cie, ┼╝e ta ksi─ů┼╝ka sk┼éada si─Ö wy┼é─ůcznie z ciekawostek. Watt Smith, jak na antropolo┼╝k─Ö przysta┼éo pisze tak┼╝e o ewolucji naszego stosunku do emocji. Jak emocje nazywa┼é i czy w og├│le nazywa┼é mieszkaniec ┼Ťredniowiecznego miasteczka? Jak swoje emocje okre┼Ťlali staro┼╝ytni? Czy ich i nasze ┼╝ycie emocjonalne da si─Ö w og├│le por├│wna─ç? Jak definiowano pewno┼Ť─ç siebie w XIX wieku i czy przypadkiem ├│wczesna definicja nie by┼éa rozs─ůdniejsza od naszej? W ÔÇ×Ksi─Ödze ludzkich uczu─çÔÇŁ znajdziecie pr├│b─Ö odpowiedzi na wszystkie te arcyciekawe pytania.

Moja mi┼éo┼Ť─ç do ksi─ů┼╝ki Watt Smith bierze si─Ö jednak nie tyle z wiedzy, kt├│r─ů w niej przekazuje, ale z u┼Ťwiadomienia mi, jak bardzo nie zdawa┼éam sobie sprawy z r├│┼╝norodno┼Ťci ┼Ťwiata emocji i ┼╝e to, co czuj─Ö mo┼╝na nazwa─ç na tak wiele sposob├│w. To tak, jakby kto┼Ť otworzy┼é mi drzwi do nowego ┼Ťwiata i uczyni┼é bogatszym