skuteczne uczenie si臋

Ile emocji ma cz艂owiek?

Dagny Kurdwanowska

Czy nud臋 wymy艣lono w epoce wiktoria艅skiej? Ile rodzaj贸w strachu potrafi膮 odczuwa膰 Pintupi? Tiffany Watt Smith w swojej ksi膮偶ce pokazuje, 偶e 艣wiat ludzkich emocji jest znacznie bogatszy ni偶 s膮dzimy.

Kartezjusz uwa偶a艂, 偶e istnieje sze艣膰 鈥瀠czu膰 pierwotnych鈥 – podziw, mi艂o艣膰, nienawi艣膰, po偶膮danie, rado艣膰 i smutek. Z kolei 鈥濴i Chi鈥, konfucja艅ski zbi贸r zasad i rytua艂贸w z ok. I w. p.n.e. wymienia siedem uczu膰 przyrodzonych 鈥 rado艣膰, gniew, smutek, strach, mi艂o艣膰, niech臋膰 i zami艂owanie. Wsp贸艂cze艣ni psychologowie uznaj膮, 偶e podstawowych emocji mamy od sze艣ciu do o艣miu. Jak wobec tego potraktowa膰 informacj臋, 偶e Pintupi, grupa Aborygen贸w z Australii Zachodniej, potrafi膮 odczuwa膰 a偶 15 rodzaj贸w strachu? Najlepiej tak, jak zrobi艂a to antropolo偶ka i filozofka Tiffany Watt Smith 鈥 z ciekawo艣ci膮. Bo ta ciekawo艣膰 doprowadzi艂a j膮 bada艅 nad histori膮 i r贸偶norodno艣ci膮 naszych emocji. W ksi膮偶ce 鈥濳si臋ga ludzkich uczu膰鈥 zebra艂a i opisa艂a 150 z nich.

Nie b臋d臋 budowa膰 napi臋cia i powiem od razu, 偶e w ksi膮偶ce Watt Smith zakocha艂am si臋 od razu. Emocje, kt贸re zebra艂a u艂o偶one s膮 alfabetycznie, w co艣 w rodzaju leksykonu lub przewodnika. Has艂a maj膮 r贸偶n膮 d艂ugo艣膰. O 鈥濪olce Far Niente鈥 dowiemy si臋, 偶e jest to po prostu 鈥濸rzyjemno艣膰 p艂yn膮ca z nic nierobienia鈥, a pod has艂em 鈥濻tracha, mie膰鈥 przeczytamy – 鈥濼ego, kto ma stracha 鈥 albo cykora, czy pietra 鈥 przepe艂nia lekko upiorny l臋k鈥. Ale ju偶 has艂o 鈥濽mpty鈥 to ca艂a opowie艣膰 o Perkinie Flumpie, kt贸remu nad g艂ow膮 wisia艂a szara chmura, kt贸ra powodowa艂a, 偶e wszystko wok贸艂 by艂o nie takie jak trzeba. Z czego wynika, 偶e je艣li czujesz si臋 umpty, masz po prostu ochot臋 sobie troch臋 pomarudzi膰. Z has艂a 鈥濼orschlusspanik鈥 dowiemy si臋 wiele na temat emocji zwi膮zanych ze zbli偶aj膮cym si臋 deadlinem, a 鈥濷brzydzenie鈥 to ju偶 ca艂a rozprawa o tym, jak t臋 emocje odczuwaj膮 ludzie pod r贸偶nymi szeroko艣ciami geograficznymi i jak wp艂ywa na ni膮 kultura.

W 鈥濳si臋dze ludzkich uczu膰鈥 Watt Smith zebra艂a emocje swojskie, jak beztroska, euforia, ciekawo艣膰, niech臋膰, t臋sknota, zazdro艣膰, uraza, nabzdyczenie, ale i bardziej egzotyczne, cho膰by awumbuk (pustka i z艂e duchy, kt贸re zostaj膮 po wyje藕dzie go艣ci), ilinx (oszo艂omienie p艂yn膮ce z figlarnej destrukcji), kaukokaipuu (t臋sknota za miejscem, w kt贸rym nigdy nie byli艣my), czy viraha (ekstaza zwi膮zana z d艂ugo wyczekiwanym spotkaniem). Prawda, 偶e pi臋kne?

Ale nie s膮d藕cie, 偶e ta ksi膮偶ka sk艂ada si臋 wy艂膮cznie z ciekawostek. Watt Smith, jak na antropolo偶k臋 przysta艂o pisze tak偶e o ewolucji naszego stosunku do emocji. Jak emocje nazywa艂 i czy w og贸le nazywa艂 mieszkaniec 艣redniowiecznego miasteczka? Jak swoje emocje okre艣lali staro偶ytni? Czy ich i nasze 偶ycie emocjonalne da si臋 w og贸le por贸wna膰? Jak definiowano pewno艣膰 siebie w XIX wieku i czy przypadkiem 贸wczesna definicja nie by艂a rozs膮dniejsza od naszej? W 鈥濳si臋dze ludzkich uczu膰鈥 znajdziecie pr贸b臋 odpowiedzi na wszystkie te arcyciekawe pytania.

Moja mi艂o艣膰 do ksi膮偶ki Watt Smith bierze si臋 jednak nie tyle z wiedzy, kt贸r膮 w niej przekazuje, ale z u艣wiadomienia mi, jak bardzo nie zdawa艂am sobie sprawy z r贸偶norodno艣ci 艣wiata emocji i 偶e to, co czuj臋 mo偶na nazwa膰 na tak wiele sposob贸w. To tak, jakby kto艣 otworzy艂 mi drzwi do nowego 艣wiata i uczyni艂 bogatszym