Sztuczna inteligencja a psychologia

Czy sztuczna inteligencja zast膮pi psycholog贸w?

Zofia Smole艅

Ju偶 od ponad roku s艂yszymy zewsz膮d o sztucznej inteligencji. Z jednej strony dowiadujemy si臋, jak upro艣ci nam 偶ycie, a z drugiej strony, 偶e zabierze nam prac臋. Z tego artyku艂u dowiesz si臋, jaka jest przysz艂o艣膰 i tera藕niejszo艣膰 sztucznej inteligencji w najbardziej 鈥瀕udzkiej鈥 bran偶y z mo偶liwych - psychologii.

Czy wykorzystanie AI w psychologii ma sens?

Wielu 艣mia艂k贸w podejmuje si臋 wyzwania ulepszenia psychoterapii. Niekt贸rzy staraj膮 si臋 diagnozowa膰 zaburzenia, inni buduj膮 chatboty – psychoterapeut贸w, a jeszcze inni u艂atwiaj膮 prac臋 specjalistom od zdrowia psychicznego. Na naszym w艂asnym podw贸rku dzia艂a polski startup MindMatch, kt贸ry rewolucjonizuje metod臋 znajdowania psychoterapeuty za pomoc膮 AI.聽

Wykorzystanie AI w psychologii i psychoterapii z jednej strony otwiera horyzonty dost臋pno艣ci terapii, a z drugiej strony budzi zaniepokojenie psycholog贸w. Czy sztuczna inteligencja nie wyrz膮dzi wi臋cej szkody pacjentom ni偶 da korzy艣ci?

Przyk艂adowo, psychologiczne chatboty oparte na AI mog艂yby tanio zast膮pi膰 pomoc psychologiczn膮, ale moment, w kt贸rym dor贸wnaj膮 obecnym psychologom i psychoterapeutom pozostaje raczej pie艣ni膮 przysz艂o艣ci. Mimo to, bez problemu mog艂yby 艣wiadczy膰 dora藕n膮 pomoc psychologiczn膮 oraz s艂u偶y膰 jako zach臋ta do skorzystania z prawdziwej terapii z cz艂owiekiem. Specjali艣ci w dziedzinie zdrowia psychicznego utrzymuj膮, 偶e nic nie zast膮pi cz艂owieka jako jedynego terapeuty (chodzi te偶 o zniesienie samotno艣ci), ale mimo wszystko nie nale偶y wykre艣la膰 AI z psychologii.

Jak sztuczna inteligencja jest wykorzystywana w psychologii?

Zast臋powanie terapeuty czy wspieranie terapeuty? W ka偶dym z tych zastosowa艅 powstaj膮 ju偶 jakie艣 rozwi膮zania i ka偶de z nich ma swoje plusy i minusy pod k膮tem skuteczno艣ci dzia艂ania.

Narz臋dzia imituj膮ce psychoterapi臋

Ci膮gle powstaje wiele chatbot贸w, kt贸re staraj膮 si臋 na艣ladowa膰 terapeut贸w. Najbardziej znanym z nich jest Woebot, kt贸ry stosuje techniki terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), by wspiera膰 w zarz膮dzaniu zdrowiem psychicznym. S艂u偶y do codziennych sesji terapeutycznych i 艂agodzenia objaw贸w depresji, w tym depresji poporodowej. Woebot opiera si臋 na idei, 偶e rozmowa o samopoczuciu (nawet z maszyn膮) pomaga zrozumie膰 i radzi膰 sobie z emocjami. Codziennie Woebot pyta u偶ytkownika o jego samopoczucie i proponuje 膰wiczenia terapeutyczne zwi膮zane z takimi kwestiami jak l臋k, depresja, relacje czy sen.

Istnieje te偶 wiele innych takich rozwi膮za艅 (bardziej i mniej skutecznych). Do najbardziej rozpoznawalnych nale偶y Earkick, Wysa, Replika, czy Mindspa. Wszystkie dzia艂aj膮 w j臋zyku angielskim, na razie nie ma narz臋dzia dzia艂aj膮cego po Polsku. Powszechnie uwa偶a si臋, 偶e chatboty te nie zast膮pi膮 cz艂owieka jako terapeuty (wiele os贸b po prostu chce porozmawia膰 z drug膮 osob膮 podczas terapii), ale mog膮 stanowi膰 dora藕n膮 pomoc.

Skoro cz艂owiek ma nigdy nie zosta膰 zast膮piony przez chatbota jako terapeuta, to czy AI ma jakiekolwiek pole do zastosowania w psychologii? Ot贸偶 dalej istnieje du偶a potrzeba wsparcia terapeuty w jego pracy. Zatem powstaj膮 rozwi膮zania, kt贸rych celem jest nie zast膮pienie terapeuty, a wsparcie go w prowadzeniu terapii.聽

Narz臋dzia wspieraj膮ce terapi臋

A偶 70% pacjent贸w porzuca terapi臋 przed jej zako艅czeniem. Cz臋艣膰 z nich zra偶a si臋 do terapii i nigdy nie powraca. Dlaczego? Za najcz臋stszy pow贸d podaje si臋 zwyczajnie niezadowolenie z metod terapeuty. Skuteczno艣膰 metod terapeuty w wi臋kszo艣ci zale偶y z nurtu psychoterapeutycznego, z kt贸rego korzysta, a skuteczno艣ci nurt贸w terapeutycznych r贸偶ni si臋 w zale偶no艣ci od zaburze艅 psychicznych. Przyk艂adowo – nurt psychodynamiczny sprawdza si臋 najlepiej聽 dla zaburze艅 nerwowych i zaburze艅 od偶ywiania, a nurt poznawczo-behawioralny (CBT) dla ADHD i depresji. Zatem zaleca si臋, aby pacjent chodzi艂 na terapi臋 w nurcie najbardziej skutecznym dla jego zaburzenia. Pacjenci wybieraj膮c terapeut臋 jednak nie tylko o tym zazwyczaj nie wiedz膮, ale te偶 nie maj膮 poj臋cia, co im dolega. Jak zatem mieliby wybra膰 odpowiedni nurt i odpowiedniego psychoterapeut臋?

Znale藕膰 odpowiedniego terapeut臋 pomaga polski startup MindMatch wykorzystuj膮c do tego Sztuczn膮 Inteligencj臋. MindMatch dopasowuje terapeut贸w do pacjent贸w tak, aby nurt terapeutyczny przez nich stosowany pasowa艂 najlepiej do typu problemu pacjenta. W tym celu MindMatch udost臋pnia chatbota (mo偶na wypr贸bowa膰 go tu), w kt贸rym pacjent mo偶e opisa膰 sw贸j problem i otrzyma膰 ranking terapeut贸w najlepiej do niego dopasowanych.聽

Chatbot MindMatch korzysta z przetwarzania j臋zyka naturalnego (NLP), aby analizowa膰 opisy problem贸w zdrowotnych pacjent贸w i okre艣la膰 mo偶liwe zaburzenia. Nast臋pnie dobiera terapeut贸w specjalizuj膮cych si臋 w odpowiednich metodach leczenia tych zaburze艅 (przede wszystkim chodzi o stosowany nurt terapeutyczny). W przetwarzaniu tekstu u偶ywa modelu opartego na architekturze Transformer, podobnej do tej, kt贸r膮 wykorzystuje ChatGPT, ale opiera si臋 na w艂asnych rozwi膮zaniach, nie korzystaj膮c z zewn臋trznych modeli.

MindMatch zosta艂 za艂o偶ony przez dwie studentki – Patrycj臋 Machno (medycyna, Uniwersytet Jagiello艅ski) i Zofi臋 Smole艅 (Data Science, Ecole Polytechnique Paris). Po艂膮czy艂y swoje medyczne i matematyczne umiej臋tno艣ci, aby stworzy膰 algorytm, kt贸ry walczy z trudnosciami w odnalezieniu idealnej terapii. Dzi臋ki wykorzystaniu Sztucznej Inteligencji, MindMatch zwi臋ksza pacjentom szans臋 na skuteczn膮 terapi臋. MindMatch ma szanse obni偶y膰 odsetek os贸b, kt贸re porzucaj膮 szybko terapeut臋 oraz podnie艣膰 skuteczno艣膰 terapii.

Wykrywanie ryzyka samob贸jstwa

Istnieje ju偶 szereg modeli sztucznej inteligencji do identyfikacji my艣li samob贸jczych u os贸b cierpi膮cych na depresj臋 lub schizofreni臋. Najciekawszymi z tych modeli s膮 te maj膮ce na celu rozpoznawanie sk艂onno艣ci do samob贸jstwa w艣r贸d u偶ytkownik贸w medi贸w spo艂eczno艣ciowych. Te systemy wykorzystuj膮 techniki przetwarzania j臋zyka naturalnego (NLP) do wykrywania sygna艂贸w samob贸jczych lub do identyfikacji u偶ytkownik贸w, kt贸rzy 艣ledz膮 tre艣ci zwi膮zane z samob贸jstwem. Analizuj膮 one wyra偶enia sugeruj膮ce my艣li samob贸jcze, takie jak 鈥瀗ie znosz臋 swojego 偶ycia鈥, 鈥瀋hc臋 si臋 zabi膰鈥, czy 鈥瀙rzedawkowanie鈥, oceniaj膮c prawdopodobie艅stwo, 偶e taka wypowied藕 wskazuje na ryzyko samob贸jstwa. Co si臋 dzieje je偶eli model wykryje wysokie prawdopodobie艅stwo? Przyk艂adowo, Facebook, wy艣wietla takim u偶ytkownikom stron臋 informuj膮c膮 o dost臋pnych 藕r贸d艂ach pomocy dla os贸b zastanawiaj膮cych si臋 nad samob贸jstwem.

Aktywno艣膰 m贸zgu a聽 zaburzenia psychiczne

W psychologii stosuje si臋 nie tylko analiz臋 tekstu, ale r贸wnie偶 metody AI do analizy obraz贸w m贸zgu, kt贸re badaj膮 zwi膮zek mi臋dzy aktywno艣ci膮 elektryczn膮 m贸zgu a zachowaniem. Takie obrazy s膮 wykorzystywane w diagnozowaniu schorze艅 jak depresja. Ponadto, wyniki elektroencefalografii (EEG) s艂u偶膮 do diagnozowania zaburze艅 psychicznych oraz w badaniach nad zwi膮zkiem mi臋dzy aktywno艣ci膮 m贸zgu a chorobami psychicznymi..

Sztuczna inteligencja definitywnie nie zast膮pi w 100% ludzkiego terapeuty (przynajmniej w ci膮gu przewidywanej przysz艂o艣ci), ale mo偶e sta膰 si臋 cennym narz臋dziem w ich arsenale, pomagaj膮c w dostarczaniu bardziej spersonalizowanej i skutecznej opieki psychologicznej. Dzi臋ki AI psychoterapia mo偶e te偶 sta膰 si臋 bardziej dost臋pna i ta艅sza. Rozwi膮zanie takie jak to zaproponowane przez MindMatch mo偶e pom贸c znale藕膰 lepszego terapeut臋 nawet w艣r贸d ta艅szych terapeut贸w, modele diagnostyczne mog膮 sk艂oni膰 ludzi do terapii jeszcze na wczesnym etapie choroby, a terapia VR lub z chatbotem mo偶e pom贸c w u艣wiadamianiu sobie swoich emocji. Kr贸tko m贸wi膮c sztuczna inteligencja ma potencja艂 pom贸c zar贸wno pacjentom jak i terapeutom.

Zofia Smole艅

O autorce

Zofia Smole艅 – za艂o偶ycielka i CTO w MindMatch. Uko艅czy艂a Metody Ilo艣ciowe na SGH w Warszawie i obecnie studiuje Data Science for Business na Ecole Polytechnique i HEC w Pary偶u. Do艣wiadczenie zawodowe zdobywa艂a w konsultingu IT i w e-commerce. Szczeg贸lnie interesuj膮 j膮 zastosowania rozumienia tekstu przez AI w psychologii. W wolnym czasie podr贸偶uje – zwiedzi艂a ju偶 49 z 197 kraj贸w.