Obr─ůczki (Foto. Canva Pro)

Kiedy żona odpowiada za długi męża?

Adwokat Beata Pawlak

Czym jest intercyza? Od kt├│rego momentu wynagrodzenie, dochody i inne ┼Ťwiadczenia wchodz─ů do maj─ůtku wsp├│lnego? Czy ┼╝ona mo┼╝e odpowiada─ç za firmowe d┼éugi m─Ö┼╝a, a m─ů┼╝ za d┼éugi ┼╝ony? Na te i wiele innych pyta┼ä zwi─ůzanych ze wsp├│lnym maj─ůtkiem ma┼é┼╝onk├│w znajdziesz odpowied┼║ w tym artykule.

Intercyza ÔÇô co to jest?

W polskim systemie prawnym standardowym ustrojem maj─ůtkowym jest ustawowa wsp├│lno┼Ť─ç maj─ůtkowa. O ile ma┼é┼╝onkowie w odr─Öbnej umowie nie postanowili inaczej, pozostaj─ů w ustroju ustawowej wsp├│lno┼Ťci maj─ůtkowej. W praktyce oznacza to, ┼╝e ju┼╝ od dnia ┼Ťlubu m─ů┼╝ i ┼╝ona dysponuj─ů maj─ůtkiem wsp├│lnym. Wszystko, co wsp├│lnie nab─Öd─ů po ┼Ťlubie trafi do maj─ůtku wsp├│lnego i ma┼é┼╝onkowie b─Öd─ů w┼éa┼Ťcicielami danych przedmiot├│w w r├│wnym stopniu. W praktyce oznacza to, ┼╝e od dnia zawarcia zwi─ůzku ma┼é┼╝e┼äskiego do wsp├│lnej skarbonki trafia─ç b─Öd─ů m.in.: wyp┼éacone wynagrodzenie za prac─Ö i dochody z innej pracy zarobkowej, dochody z maj─ůtku wsp├│lnego i osobistych ma┼é┼╝onk├│w, ┼Ťrodki zapisane na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego. Z kolei do maj─ůtku osobistego ka┼╝dego z ma┼é┼╝onk├│w nale┼╝─ů dobra posiadane przez ka┼╝de z nich sprzed zawarcia ma┼é┼╝e┼ästwa, a tak┼╝e m.in.: przedmioty czy pieni─ůdze odziedziczone w trakcie trwania ma┼é┼╝e┼ästwa, przedmioty uzyskane z tytu┼éu odszkodowania za uszkodzenie cia┼éa lub wywo┼éanie rozstroju zdrowia albo z tytu┼éu zado┼Ť─çuczynienia za doznan─ů krzywd─Ö, czy nagrody za osobiste osi─ůgni─Öcia. Maj─ůtkiem osobistym ma┼é┼╝onkowie zarz─ůdzaj─ů zasadniczo samodzielnie. Inaczej jest z maj─ůtkiem wsp├│lnym, kt├│rym powinni dysponowa─ç razem, szczeg├│lnie, je┼╝eli chodzi o znacz─ůce dzia┼éania, jak na przyk┼éad zakup mieszkania lub powzi─Öcie decyzji o zaci─ůgni─Öciu kredytu. Natomiast je┼Ťli ma┼é┼╝onkowie zawarli przed notariuszem umow─Ö maj─ůtkow─ů ma┼é┼╝e┼äsk─ů, czyli podpisali intercyz─Ö, maj─ů dwa maj─ůtki osobiste. W├│wczas ka┼╝dy z ma┼é┼╝onk├│w zarz─ůdza swoim maj─ůtkiem osobno. Intercyz─Ö mo┼╝na zawrze─ç jeszcze przed ┼Ťlubem lub po ┼Ťlubie. Oznacza to, ┼╝e od chwili obowi─ůzywania intercyzy wszystkie przedmioty nabywane przez ma┼é┼╝onk├│w staj─ů si─Ö sk┼éadnikami ich maj─ůtk├│w osobistych.

Intercyz─Ö dzieli si─Ö na rodzaje, bior─ůc jako kryterium zakres rozszerzenia lub ograniczenia wsp├│lno┼Ťci maj─ůtkowej:

  • ustanowienie rozdzielno┼Ťci maj─ůtkowej ÔÇô ma┼é┼╝onkowie zachowuj─ů swoje osobne masy maj─ůtkowe;
  • rozszerzenie wsp├│lno┼Ťci maj─ůtkowej ÔÇô maj─ůtki osobiste wsp├│┼éma┼é┼╝onk├│w staj─ů si─Ö wsp├│lne;
  • ograniczenie wsp├│lno┼Ťci maj─ůtkowej ÔÇô wy┼é─ůczenie tylko niekt├│rych sk┼éadnik├│w maj─ůtku ze wsp├│lno┼Ťci.

Ze wzgl─Ödu na czas zawarcia intercyzy, mo┼╝na wyr├│┼╝ni─ç jej trzy rodzaje:

  • intercyza przedma┼é┼╝e┼äska ÔÇô czyli intercyza zawarta przed ┼Ťlubem;
  • intercyza w trakcie trwania ma┼é┼╝e┼ästwa ÔÇô czyli intercyza zawarta po ┼Ťlubie;
  • intercyza zawierana przed rozwodem.

Oznacza to, ┼╝e od chwili obowi─ůzywania intercyzy wszystkie przedmioty nabywane przez ma┼é┼╝onk├│w staj─ů si─Ö sk┼éadnikami ich maj─ůtk├│w osobistych. Podobnie wygl─ůda kwestia dochodzenia wierzytelno┼Ťci od ma┼é┼╝onk├│w przez wierzycieli. Je┼╝eli na przyk┼éad m─ů┼╝ zaci─ůgn─ů┼é zobowi─ůzanie, kt├│rego nie jest w stanie uregulowa─ç, w├│wczas wierzyciel zg┼éosi swoje roszczenie wy┼é─ůcznie wobec niego, o ile wiedzia┼é o istnieniu rozdzielno┼Ťci maj─ůtkowej.

Od kt├│rego momentu wynagrodzenie, dochody i inne ┼Ťwiadczenia wchodz─ů do maj─ůtku wsp├│lnego?

Nale┼╝y podkre┼Ťli─ç, ┼╝e dopiero w momencie ÔÇ×pobraniaÔÇŁ wynagrodzenia wejdzie ono do maj─ůtku wsp├│lnego. Bez znaczenia jest za jaki okres wyp┼éacane jest wynagrodzenie, kluczowe bowiem jest ustalenie daty dokonania jego wyp┼éaty. Co oznacza, ┼╝e je┼Ťli ma┼é┼╝onkowi wyp┼éacono wynagrodzenie za prac─Ö wykonywan─ů przed dat─ů powstania wsp├│lno┼Ťci, ale wyp┼éata nast─ůpi┼éa ju┼╝ po jej powstaniu, zasili ono maj─ůtek wsp├│lny ma┼é┼╝onk├│w. Oznacza to tak┼╝e, ┼╝e je┼Ťli praca wykonywana by┼éa w trakcie trwania wsp├│lno┼Ťci maj─ůtkowej, ale wyp┼éata wynagrodzenia nast─ůpi┼éa ju┼╝ po jej ustaniu, wtedy ┼Ťrodki uzyskane na tej podstawie wejd─ů do maj─ůtku osobistego ma┼é┼╝onka ┼Ťwiadcz─ůcego prac─Ö. Te same zasady stosuje si─Ö do innych ┼Ťwiadcze┼ä oraz dochod├│w z dzia┼éalno┼Ťci zarobkowej ma┼é┼╝onka. Istotnym jest, ┼╝e do momentu wyp┼éacenia wynagrodzenia, po stronie ma┼é┼╝onka istnieje wierzytelno┼Ť─ç z tego tytu┼éu wzgl─Ödem pracodawcy lub ┼Ťwiadczeniodawcy. Nale┼╝y pami─Öta─ç, ┼╝e wierzytelno┼Ť─ç ta wchodzi ju┼╝ jednak w sk┼éad maj─ůtku osobistego. Przy czym nie ma znaczenia czy wierzytelno┼Ť─ç jest czy nie jest wymagalna.

Kiedy ┼╝ona odpowie za d┼éugi m─Ö┼╝a, a m─ů┼╝ za d┼éugi ┼╝ony?

Je┼Ťli ma┼é┼╝onkowie nie podpisali umowy maj─ůtkowej, a wi─Öc ich ustrojem jest wsp├│lno┼Ť─ç maj─ůtkowa, odpowiedzialno┼Ť─ç jednego z nich za d┼éugi drugiego b─Ödzie zale┼╝a┼éa zasadniczo od czterech sytuacji:

  • je┼Ťli ma┼é┼╝onkowie zaci─ůgn─Öli zobowi─ůzanie wsp├│lnie, na przyk┼éad podpisali umow─Ö na kredyt – w├│wczas odpowiedz─ů za d┼éug swoim maj─ůtkiem wsp├│lnym oraz maj─ůtkami osobistymi;
  • je┼╝eli m─ů┼╝ zaci─ůgn─ů┼é zobowi─ůzanie po uzyskaniu zgody ┼╝ony, w├│wczas ma┼é┼╝onkowie odpowiedz─ů za d┼éug maj─ůtkiem wsp├│lnym. Natomiast maj─ůtkiem osobistym odpowie tylko osoba, kt├│ra faktycznie to zobowi─ůzanie zaci─ůgn─Ö┼éa, czyli w tym przypadku m─ů┼╝. Dzia┼éa to oczywi┼Ťcie r├│wnie┼╝ w odwrotnej konfiguracji, czyli, gdy ┼╝ona zaci─ůga zobowi─ůzanie, a m─ů┼╝ jedynie wyra┼╝a zgod─Ö;
  • gdy m─ů┼╝ zaci─ůga zobowi─ůzanie bez zgody ┼╝ony, w├│wczas za d┼éug odpowie tylko m─ů┼╝. Do uregulowania d┼éugu pos┼éu┼╝y maj─ůtek osobisty m─Ö┼╝a, jego wynagrodzenie za prac─Ö, dochody z innej pracy zarobkowej, korzy┼Ťci uzyskane z przys┼éuguj─ůcych mu praw autorskich i pokrewnych, praw w┼éasno┼Ťci przemys┼éowej oraz innych praw tw├│rcy. Je┼Ťli to ┼╝ona zaci─ůgnie zobowi─ůzanie bez zgody m─Ö┼╝a, zasada b─Ödzie oczywi┼Ťcie taka sama.
  • natomiast, je┼╝eli ma┼é┼╝onek zaci─ůgnie zobowi─ůzanie bez wiedzy drugiego ma┼é┼╝onka w ÔÇ×sprawach wynikaj─ůcych z zaspokajania zwyk┼éych potrzeb rodzinyÔÇŁ, w├│wczas ma┼é┼╝onkowie odpowiadaj─ů solidarnie. Je┼Ťli w gr─Ö wchodzi ÔÇ×zaspokajanie zwyk┼éych potrzeb rodzinyÔÇŁ, ma┼é┼╝onek, kt├│ry nie wyrazi┼é zgody na takie zobowi─ůzanie, nie uniknie odpowiedzialno┼Ťci. Poprzez ÔÇ×zwyk┼ée potrzeby rodzinyÔÇŁ rozumiemy zobowi─ůzania zaci─ůgni─Öte na zakup np. jedzenia, odzie┼╝y czy te┼╝ pokrycie koszt├│w leczenia lub zap┼éat─Ö rachunk├│w.

Czy ┼╝ona odpowiada za firmowe d┼éugi m─Ö┼╝a, a m─ů┼╝ za d┼éugi ┼╝ony?

Je┼Ťli ma┼é┼╝onkowie podpisali u notariusza intercyz─Ö, ┼╝ona nie odpowiada za zobowi─ůzania firmowe m─Ö┼╝a, a m─ů┼╝ za nieuregulowane d┼éugi firmy ┼╝ony.

W ustroju maj─ůtkowej wsp├│lno┼Ťci ma┼é┼╝e┼äskiej, sytuacja jest nieco bardziej skomplikowana. Odpowiedzialno┼Ť─ç ma┼é┼╝onka za zobowi─ůzania firmowe drugiego z nich zale┼╝e─ç b─Ödzie zasadniczo od wyra┼╝enia pisemnej zgody na zaci─ůgni─Öcie takiego zobowi─ůzania.

Je┼Ťli ma┼é┼╝onek wyrazi┼é zgod─Ö na zaci─ůgni─Öcie firmowego zobowi─ůzania i zgoda ta znalaz┼éa si─Ö w dokumencie prywatnym lub urz─Ödowym, w├│wczas odpowie za takie zad┼éu┼╝enie. Na uregulowanie d┼éugu przeznacza si─Ö ┼Ťrodki z maj─ůtku osobistego d┼éu┼╝nika-przedsi─Öbiorcy oraz maj─ůtku wsp├│lnego ma┼é┼╝onk├│w. Egzekucji nie mo┼╝na natomiast prowadzi─ç z maj─ůtku osobistego ma┼é┼╝onka d┼éu┼╝nika.

Je┼Ťli takiej zgody nie by┼éo, egzekwowa─ç mo┼╝na b─Ödzie jedynie z maj─ůtku osobistego ma┼é┼╝onka-przedsi─Öbiorcy, jego dochod├│w i maj─ůtku przedsi─Öbiorstwa. Je┼Ťli s─ůd na wniosek wierzyciela ustanowi rozdzielno┼Ť─ç maj─ůtkow─ů – r├│wnie┼╝ udzia┼é przedsi─Öbiorcy w powsta┼éym po podziale maj─ůtku wsp├│lnego b─Ödzie podlega┼é egzekucji.

W przypadku ma┼é┼╝onk├│w pozostaj─ůcych w ustroju wsp├│lno┼Ťci maj─ůtkowej, odpowiedzialno┼Ť─ç za firmowe d┼éugi jednego z nich zale┼╝y od uzyskania zgody ma┼é┼╝onka nieb─Öd─ůcego przedsi─Öbiorc─ů.

Czy ┼╝ona odpowiada za publicznoprawne d┼éugi m─Ö┼╝a, a m─ů┼╝ za d┼éugi ┼╝ony?

Poprzez ÔÇ×d┼éugi publicznoprawneÔÇŁ rozumiemy g┼é├│wnie zaleg┼éo┼Ťci wobec Urz─Ödu Skarbowego i Zak┼éadu Ubezpiecze┼ä Spo┼éecznych. Kwestie te reguluje ordynacja podatkowa [Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926]. W przypadku ma┼é┼╝onk├│w pozostaj─ůcych w ustroju wsp├│lno┼Ťci maj─ůtkowej, odpowiedzialno┼Ť─ç ta jest bardzo szeroka.

Odpowiedzialno┼Ť─ç za zobowi─ůzania wobec fiskusa czy ZUS-u w ustroju wsp├│lno┼Ťci maj─ůtkowej obejmuje maj─ůtek odr─Öbny podatnika oraz maj─ůtek wsp├│lny podatnika i jego ma┼é┼╝onka. Dotyczy to nawet sytuacji, w kt├│rych wsp├│┼éma┼é┼╝onek, kt├│ry nie prowadzi firmy, nie wiedzia┼é o zaleg┼éo┼Ťciach publicznoprawnych.

Je┼Ťli ma┼é┼╝onkowie zawarli intercyz─Ö, ma┼é┼╝onek nieprowadz─ůcy dzia┼éalno┼Ťci gospodarczej, co do zasady nie odpowie za zaleg┼éo┼Ťci publicznoprawne ┼╝ony lub m─Ö┼╝a. Wyj─ůtkiem tu b─Ödzie jednak sytuacja, w kt├│rej po podpisaniu intercyzy ┼╝ona pomaga┼éa m─Ö┼╝owi (lub odwrotnie) przy prowadzeniu dzia┼éalno┼Ťci. W├│wczas ma┼é┼╝onkowie odpowiedz─ů solidarnie do warto┼Ťci osi─ůgni─Ötych korzy┼Ťci (czyli np. do wysoko┼Ťci wynagrodzenia za prac─Ö).

Czy ┼╝ona odpowiada za d┼éugi m─Ö┼╝a po jego ┼Ťmierci?

┼Ümier─ç wsp├│┼éma┼é┼╝onka wi─ů┼╝e si─Ö z ogromnym poczuciem straty. Niestety cz─Östo bywa tak, ┼╝e opr├│cz ┼╝a┼éoby i pogr─ů┼╝enia w smutku, ┼╝ona spotyka si─Ö z innym problemem, mianowicie z d┼éugami m─Ö┼╝a. To, w jakim stopniu ┼╝ona jest odpowiedzialna za zobowi─ůzania zmar┼éego m─Ö┼╝a zale┼╝y od drogi dziedziczenia po nim.

W przypadku, w kt├│rym jeden ze wsp├│┼éma┼é┼╝onk├│w przed ┼Ťmierci─ů zaci─ůgn─ů┼é zobowi─ůzania finansowe w postaci kredytu lub po┼╝yczki, ich sp┼éata zale┼╝na jest od post─Öpowania spadkowego. To kodeks cywilny reguluje sprawy spadkowe i wyr├│┼╝nia dwie formy dziedziczenia, czyli dziedziczenie testamentowe i dziedziczenie ustawowe.

Je┼Ťli zmar┼éy pozostawi┼é po sobie testament, to dokument ten ma pierwsze┼ästwo przed przepisami dziedziczenia ustawowego. Zmar┼éy w testamencie mo┼╝e wskaza─ç swoich spadkobierc├│w, kt├│rzy niekoniecznie musz─ů nale┼╝e─ç do najbli┼╝szej rodziny. Natomiast dziedziczenie ustawowe, to przej┼Ťcie spadku na najbli┼╝sz─ů rodzin─Ö w sta┼éej kolejno┼Ťci, uregulowanej przez przepisy kodeksu cywilnego. Najpierw dziedziczy wsp├│┼éma┼é┼╝onek i dzieci, p├│┼║niej za┼Ť dalsi krewni. Dziedziczenie ustawowe wyst─Öpuje, gdy zmar┼éy nie pozostawi┼é testamentu lub ten nie zosta┼é podwa┼╝ony.

Opr├│cz maj─ůtku, ┼╝ona mo┼╝e w spadku otrzyma─ç r├│wnie┼╝ zad┼éu┼╝enie zmar┼éego m─Ö┼╝a. Dzieje si─Ö to w przypadku, gdy spadkodawca posiada nieuregulowane zobowi─ůzania finansowe z tytu┼éu kredyt├│w got├│wkowych, po┼╝yczek bez bik, leasingu na samoch├│d, czy cho─çby zakup├│w na raty.

Nie oznacza to jednak, że żona musi spłacić dług męża. Spadkobierczyni po zmarłym mężu może:

  • przyj─ů─ç spadek wprost, czyli bez ograniczenia odpowiedzialno┼Ťci za zad┼éu┼╝enie, inaczej m├│wi─ůc przyj─ů─ç wszystko, w tym aktywa i pasywa (d┼éugi);
  • przyj─ů─ç spadek z tzw. dobrodziejstwem inwentarza, co oznacza ograniczon─ů odpowiedzialno┼Ť─ç za zad┼éu┼╝enie ÔÇô przyjmuje w├│wczas zad┼éu┼╝enie jedynie do wysoko┼Ťci maj─ůtku zmar┼éego i nie musi sp┼éaca─ç zad┼éu┼╝e┼ä, je┼Ťli przewy┼╝sza┼éy wysoko┼Ť─ç otrzymanego maj─ůtku;
  • mo┼╝e r├│wnie┼╝ odrzuci─ç spadek ÔÇô czyli ca┼ékowicie zrezygnowa─ç z przyj─Öcia aktyw├│w i pasyw├│w, dok┼éadniej ca┼ékiem zrzeka si─Ö przyj─Öcia spadku.

Og├│lnie przyj─Öt─ů zasad─ů jest dziedziczenie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, je┼Ťli jednak ┼╝ona chce przyj─ů─ç spadek wprost lub ca┼ékiem go odrzuci─ç, to musi z┼éo┼╝y─ç stosowne o┼Ťwiadczenie przed notariuszem lub w s─ůdzie rejonowym do 6 miesi─Öcy, licz─ůc od dnia, w kt├│rym spadkobierczyni dowiedzia┼éa si─Ö o spadku.

Czy intercyza chroni żonę przed dziedziczeniem długów męża?

Je┼Ťli nawet ma┼é┼╝onkowie zdecydowali si─Ö na rozdzielno┼Ť─ç maj─ůtkow─ů na mocy intercyzy, to ┼╝ona nie jest zwolniona z odpowiedzialno┼Ťci za d┼éugi m─Ö┼╝a. Intercyza nie ma ┼╝adnego wp┼éywu na zasady dziedziczenia ustawowego pomi─Ödzy ma┼é┼╝onkami, dlatego dziedziczy si─Ö tak, jakby intercyzy nie by┼éo. Niezale┼╝nie od tego, jak─ů decyzj─Ö podejmie ┼╝ona, musi spadek przyj─ů─ç lub odrzuci─ç, tak samo jak w przypadku, w kt├│rym rozdzielno┼Ť─ç maj─ůtkowa nie by┼éaby podpisana.

Jak sprawdzi─ç, czy m─ů┼╝ posiada d┼éugi?

Zdarzaj─ů si─Ö przypadki, w kt├│rych m─ů┼╝ zaci─ůgn─ů┼é zobowi─ůzania finansowe bez uprzedzenia o tym fakcie swojej ma┼é┼╝onki. Jak zatem dowiedzie─ç si─Ö, czy spadkodawca by┼é zad┼éu┼╝ony? Je┼Ťli ┼╝ona chce sprawdzi─ç rejestr BIK lub BIG to instytucje te najcz─Ö┼Ťciej wymagaj─ů o┼Ťwiadczenia o przyj─Öciu spadku. Dlatego ma┼é┼╝once w takiej sytuacji pozostaje z┼éo┼╝enie w s─ůdzie wniosku o dokonanie spisu inwentarza, kt├│rego realizacj─ů zajmuje si─Ö komornik.

Adwokat Beata Pawlak

O Autorce

Beata Pawlak

Jestem adwokatem Izby Adwokackiej w Warszawie, mediatorem w Centrum Mediacji przy Naczelnej Radzie Adwokackiej i cz┼éonkini─ů W┼éoc┼éawskiego Towarzystwa Naukowego, a tak┼╝e mentork─ů w Fundacji Women in Law. Na co dzie┼ä prowadz─Ö w┼éasn─ů kancelari─Ö adwokack─ů www.pawlak-adwokat.pl. Chc─ůc podzieli─ç si─Ö swoj─ů wiedz─ů i do┼Ťwiadczeniem pisz─Ö bloga prawniczego pod nazw─ů prawobeaty.pl. Specjalizuj─Ö si─Ö w prawie rodzinnym, karnym oraz cywilnym. Ponadto, wspieram i obs┼éuguj─Ö ma┼ée firmy z ogromnym potencja┼éem i innowacyjnym spojrzeniem na biznes. Z zami┼éowania jestem pasjonatk─ů podr├│┼╝y, wielbicielk─ů narciarstwa, biegania oraz sport├│w wodnych.