Taki rodzaj funkcjonowania generuje nieustanne napięcie przenikające stopniowo do sposobu, w jaki kobiety z ADHD postrzegają same siebie. Przeświadczenie o byciu niewystarczającą i niezorganizowaną prowadzi do spadku poczucia własnej wartości, krzywdzącej krytyki wewnętrznej oraz druzgocącego poczucia winy.

Istotne różnice międzypłciowe w diagnozie ADHD

ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytami uwagi, jest zaburzeniem neurorozwojowym. Tak, ZABURZENIEM, czyli stanem, który negatywnie wpływa na funkcjonowanie w wielu sferach życia. Objawia się ono wewnętrznym chaosem, ograbia z decyzji na czym i w jakim momencie możemy się skupić i generuje niepożądane wahania nastroju. ADHD sprzyja rozwijaniu się problemów społecznych, konfliktów w relacjach a także innych zaburzeń psychicznych takich jak depresja czy zaburzenia lękowe.

Większość osób z diagnozą ADHD stanowią chłopcy, którzy częściej są nadpobudliwi ruchowo i sprawiają problemy wychowawcze. Przez to szybciej trafiają pod opiekę specjalistów. W przeszłości powszechnie uważało się, że problemy obserwowane w dzieciństwie mijają wraz z dorastaniem. Aktualnie wiemy, że nie jest to prawda. Jednak same objawy ADHD mogą różnić się nasileniem w zależności od wieku oraz płci osoby zdiagnozowanej.

I tak u kobiet, diagnoza ADHD jest często stawiana później niż u mężczyzn. Początkowo obserwowane objawy są błędnie interpretowane jako depresja lub zaburzenia lękowe. U dziewcząt i kobiet objawy są zwykle uwewnętrznione, a rzadziej mają obraz „zewnętrznej” hiperaktywności ruchowej. Częściej doświadczają one gonitwy myśli, czyli mentalnego szumu utrudniającego odprężenie się i koncentrację. Problemem jest skupienie się podczas wykładów, spotkań, rozmów, podążanie za wątkiem czy ogromny koszt energetyczny związany z wykonywaniem monotonnych zadań. Charakterystyczna jest również tzw. „ślepota czasowa”, czyli trudność w ocenie, ile czasu potrzebujemy na wykonanie określonych czynności. Prowadzi ona do kłopotów z planowaniem, powoduje powtarzające się spóźnienia. Lub wręcz przeciwnie – usilne próby zabezpieczenia się przed każdym potencjalnym błędem.

Gdyby tego było mało, badania oraz praktyka kliniczna potwierdzają, że wahania poziomu estrogenu (np. przed menstruacją czy podczas menopauzy) u kobiet z ADHD mają bezpośredni wpływ na nasilenie problemów z przetwarzaniem emocji i spadek koncentracji, co w konsekwencji wywołuje wahania wydolności w pracy, frustrację i chroniczny stres.

ADHD jako czynnik ryzyka wypalenia zawodowego

Dla kobiet charakterystyczne są próby maskowania objawów ADHD, co prowadzi nie tylko do obciążenia organizmu samymi problemami wynikającymi z zaburzenia, ale także zmęczenie ciągłym „udawaniem”. Duża część kobiet wypracowuje perfekcjonizm jako mechanizm pozwalający unikać potknięć wytykanych im z powodu „roztargnienia”. W sferze zawodowej przekłada się to na nierealistycznie wysokie standardy wykonania każdej pracy, co skutkuje szybkim wyczerpywaniem zasobów poznawczych, emocjonalnych oraz fizycznych. To stanowi główny czynnik ryzyka wypalenia zawodowego. Kompensacja swoich deficytów wymaga od tych kobiet dużego wysiłku. Często, dopiero w życiu dorosłym, docierają one do granic swoich możliwości, gdy obowiązki zawodowe i domowe nakładają się na siebie. Wtedy właśnie objawy stają się szczególnie uciążliwe i mogą doprowadzić do załamania zdrowia psychicznego.

Nierozpoznane ADHD utrudnia zarówno naukę radzenia sobie w życiu, jak i dobieranie odpowiednich metod terapeutycznych. Jeśli na wierzchu widać depresję i tylko jej objawami się zajmiemy, nie przyglądając się źródłom problemu, możemy nigdy nie dojść do uczucia ulgi, jaką przynosi diagnoza ADHD wielu moim podopiecznym. Mówią „wszystkie elementy układanki wskoczyły na swoje miejsce”, „po raz pierwszy w życiu zaczynam rozumieć z czego wynikają moje problemy” i przede wszystkim „rozumiem już, że nie jestem głupia ani niekompetentna, tylko mój mózg funkcjonuje na falach, do których nawet nie próbowałam się wcześniej dostroić”. Po diagnozie uczą się sobie wybaczać i rozpoznawać stan oraz niespełnione potrzeby swojego organizmu.

Zapobieganie wypaleniu zawodowemu w kontekście kobiet z ADHD musi opierać się na systemowej akceptacji swojego układu nerwowego, a nie próbie „naprawiania się” metodami dla osób neurotypowych.

O autorce

Zuzanna Kamińska – psycholożka i psychotramautolożka. Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego na kierunku Psychologii, ze specjalizacją z neuropsychologii oraz studiów podyplomowych z Psychotraumatologii na Uniwersytecie Gdańskim. Na co dzień pracuje z młodzieżą i osobami dorosłymi, oferując wsparcie w trudnościach emocjonalnych, relacyjnych i zawodowych.

Współzałożycielka Insight Space – centrum terapeutyczno-szkoleniowego online. Misją Insight Space jest wspieranie osób pracujących oraz organizacji w budowaniu zdrowego i zrównoważonego środowiska pracy. Centrum pomaga w radzeniu sobie ze stresem, wypaleniem zawodowym i kryzysami, a także wspiera w poprawie komunikacji oraz w godzeniu życia zawodowego z osobistym. Zespół Insight Space wierzy, że zdrowie psychiczne stanowi fundament satysfakcji i trwałych relacji – zarówno w pracy, jak i poza nią.

Link do strony: www.insightspace.pl

***

Bibliografia

1. Lotta Borg Skoglund , 2025, „Dzieciństwo, dorastanie i dorosłość kobiet z ADHD”, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego
2. Stephen P. Hinshaw i inni, 2022, Annual Research Review: Attention-deficit/hyperactivity disorder in girls and women: underrepresentation, longitudinal processes, and key directions. J Child Psychol Psychiatry, 63(4):484-496.
3. Patricia O. Quinn i inni, 2014, A review of attention-deficit/hyperactivity disorder in women and girls: uncovering this hidden diagnosis. Prim Care Companion CNS Disord,16(3)
4. Vesselin Tenev, 2024, Undiagnosed ADHD and Burnout Syndrome – is Untreated ADHD A Risk Factor for Burnout Syndrome?, International Journal on Neuropsuchology and Behavioral Sciences, 5(1)
5. Juané du Randt, 2024, ADHD In Women: Unique Challenges and Misdiagnosis Issues, Mental Health Matters, 5
6. Ulrika Klefsjö i inni, 2021, The road to diagnosis and treatment in girls and boys with ADHD – gender differences in the diagnostic proces, Nordic Journal of Psychiatry, 75(4)