Dzisiaj podobny życiorys może wyglądać zupełnie inaczej. Kilka zmian pracy nie musi oznaczać braku lojalności czy stabilności. Może świadczyć o ambicji, elastyczności, umiejętności podejmowania decyzji i świadomym zarządzaniu własną karierą.
A ktoś, kto od pięciu, dziesięciu czy piętnastu lat pracuje w jednej organizacji, może usłyszeć pytanie: „Czy się nie zasiedziałaś?”. I tutaj pojawia się pewien paradoks. Bo być może przez dużą część swojego życia robiłaś dokładnie to, czego Cię nauczono. Byłaś lojalna. Sumienna. Wytrwała. Znałaś swoją branżę od podszewki. Nie zmieniałaś pracy przy pierwszej trudności. Inwestowałaś w rozwój w jednym kierunku i konsekwentnie budowałaś doświadczenie.
I właśnie te cechy, które kiedyś były ogromnym kapitałem, dziś nie zawsze są automatycznie postrzegane jako atut. Nie dlatego, że nagle przestały mieć wartość. Zmienił się świat, w którym tę wartość oceniamy.
Praca na całe życie
Dla pokolenia naszych rodziców, a często również dziadków, praca miała zupełnie inne znaczenie niż dzisiaj. W wielu rodzinach można było powiedzieć: „Tata pracuje w tej firmie od trzydziestu lat”. I nie był to powód do zdziwienia. Był powodem do dumy. Stabilność, lojalność, doświadczenie i specjalizacja były wartością.
Jeśli ktoś przez dwadzieścia lat pracował w jednej branży, znał swój fach i był dobry w tym, co robił, miał coś, czego nie dało się zdobyć w kilka miesięcy: reputację, wiedzę, znajomość ludzi, procesów i realiów swojej pracy. Specjalista był kimś. Nie musiał co dwa lata zmieniać stanowiska, żeby udowodnić, że się rozwija. Rozwój często oznaczał pogłębianie jednej dziedziny i stawanie się coraz lepszym w tym, co już się robiło.
I trudno powiedzieć, że było w tym coś złego. Wręcz przeciwnie. To podejście zbudowało ogromną wartość. Dzięki niemu powstawały zawody, rzemiosła i specjalizacje, w których doświadczenie rzeczywiście miało znaczenie. Człowiek uczył się od starszych kolegów, stopniowo przejmował odpowiedzialność, a po latach stawał się osobą, do której inni przychodzili po wiedzę.
Pamiętam charakterystyczny sposób, w jaki kiedyś patrzyło się na osoby często zmieniające pracę. Nie zawsze z podziwem. Czasami z lekkim rozbawieniem, czasami z niedowierzaniem, a czasami wręcz z niepokojem. „Coś chyba z nim nie tak”, „Nigdzie nie może zagrzać miejsca”, „Jak pracodawca ma mu zaufać, skoro za chwilę odejdzie?”.
Dzisiaj podobne zdanie mogłoby zabrzmieć niemal anachronicznie. Bo rynek pracy zmienił się szybciej, niż zdążyliśmy zmienić nasze wyobrażenia o tym, czym właściwie jest dobra kariera.
Zmieniły się zasady gry
Dzisiaj rzadziej budujemy całe życie zawodowe wokół jednego zawodu, jednej firmy czy nawet jednej specjalizacji. Technologie zmieniają się szybciej, firmy powstają i znikają, zawody, których jeszcze niedawno nie było, stają się oczywistością, a kompetencje, które kilka lat temu były bardzo pożądane, mogą dziś być niewystarczające. Nie oznacza to, że doświadczenie straciło znaczenie.
Oznacza to, że samo doświadczenie przestało wystarczać. I to jest ogromna różnica.
Dla wielu doświadczonych osób może być to trudne do zaakceptowania. Szczególnie jeśli przez lata żyły według bardzo logicznego przekonania: im dłużej pracuję, im więcej wiem, im większe mam doświadczenie, tym większa jest moja wartość. Kiedyś często rzeczywiście tak było.
Dzisiaj pracodawca może spojrzeć na tę samą historię zupełnie inaczej. „Dwadzieścia lat doświadczenia” może oznaczać ogromną wiedzę, ale może też oznaczać dwadzieścia lat wykonywania tych samych rzeczy w ten sam sposób. I właśnie tutaj znajduje się granica, której nie warto ignorować. Nie pomiędzy młodymi i starszymi. Pomiędzy doświadczeniem, które nadal jest żywe, a doświadczeniem, które stało się przyzwyczajeniem.
„Dinozaur” nie musi być obelgą
Być może słyszałaś kiedyś, że ktoś w firmie jest „dinozaurem”. To określenie bywa oczywiście krzywdzące. Szczególnie gdy człowiek, który przepracował w jednej organizacji kilkanaście czy kilkadziesiąt lat, nagle dowiaduje się, że jego największy atut, długoletnie doświadczenie, jest traktowany jak dowód na to, że „nie nadąża”. Ale można spojrzeć na to inaczej.
Dinozaur nie jest problemem dlatego, że długo żyje. Problem zaczyna się wtedy, kiedy nie potrafi przetrwać w zmienionym środowisku. I być może to właśnie jest dziś wyzwanie dla osób z dużym doświadczeniem zawodowym. Nie trzeba wyrzucać do kosza tego, co budowałaś przez dwadzieścia lat, udawać początkującej specjalistki tylko dlatego, że świat się zmienił. Nie trzeba konkurować z trzydziestolatką znajomością najnowszych narzędzi, jeśli Twoją przewagą jest coś, czego ona jeszcze nie może mieć: lata doświadczeń, decyzji, błędów, relacji i sytuacji, których nie da się nauczyć z podręcznika.
Ale trzeba nauczyć się połączyć jedno z drugim. Twoje doświadczenie potrzebuje współczesnego języka.
Nie chowaj doświadczenia. Naucz się je tłumaczyć.
Wyobraź sobie dwie osoby. Pierwsza mówi: „Pracuję w tej branży od dwudziestu lat”. Druga mówi: „Przez dwadzieścia lat nauczyłam się rozwiązywać problemy, które pojawiają się wtedy, kiedy standardowe rozwiązania już nie działają. Wiem, gdzie najczęściej popełniamy błędy, potrafię przewidzieć ryzyka i wiem, jak podejmować decyzje, kiedy nie mamy pełnych informacji”.
To jest ta sama osoba. To samo doświadczenie. Ale zupełnie inna wartość komunikowana światu. I być może właśnie tego potrzebuje dziś wiele kobiet z dużym doświadczeniem zawodowym. Nie kolejnego dowodu na to, że są kompetentne, ale świadomości, na czym konkretnie polega ich wartość. Bo samo „robię to od dwudziestu lat” nie jest już wystarczającą odpowiedzią. Trzeba umieć powiedzieć: „Dzięki tym dwudziestu latom potrafię zrobić coś, czego inni jeszcze nie potrafią”. To może być wiedza branżowa. Umiejętność podejmowania decyzji. Rozumienie klienta. Zarządzanie zespołem. Rozpoznawanie ryzyka. Budowanie relacji. Łączenie faktów. Rozwiązywanie konfliktów. Przewidywanie konsekwencji decyzji. I właśnie tutaj doświadczenie może odzyskać swoją prawdziwą siłę.
Doświadczenie potrzebuje świeżości
Jest jednak jeszcze druga strona tej historii. Nie wystarczy wiedzieć, że mamy wartość. Trzeba również być gotowym, żeby tę wartość rozwijać. Świat nie ma obowiązku zatrzymać się w miejscu tylko dlatego, że przez wiele lat byliśmy w czymś dobrzy. To może być trudne do przyjęcia, szczególnie dla osób, które przez lata budowały swoją pozycję właśnie na specjalizacji.
Jeżeli przez dwadzieścia lat byłaś ekspertką w swojej dziedzinie, naturalne jest, że możesz mieć poczucie: „Przecież ja już to wszystko wiem”. Tylko że dzisiaj bardzo szybko można przestać wiedzieć to, co jest potrzebne jutro. Dlatego rozwój na dojrzałym etapie kariery nie musi oznaczać zaczynania od początku. Może oznaczać poszerzanie własnego warsztatu, nauczenie się nowych technologii, zrozumienie sztucznej inteligencji, rozwijanie kompetencji cyfrowych, naukę zarządzania w zmieniającym się środowisku, poznawanie nowych sposobów pracy czy aktualizowanie wiedzy. Nie po to, żeby stać się kimś innym. Po to, żeby Twoje doświadczenie nadal było użyteczne.
Bo największym błędem nie jest mieć dwadzieścia lat doświadczenia. Największym błędem jest zakładać, że te dwadzieścia lat zwalnia nas z konieczności uczenia się kolejnych rzeczy.
Nie musisz być młodsza. Musisz być aktualna.
To chyba jedna z ważniejszych zmian, które warto zaakceptować. Nie musisz konkurować z młodszymi koleżankami ich energią, tempem czy gotowością do zmiany pracy. Ani udowadniać, że potrafisz pracować po nocach. Nie musisz udawać, że masz trzydzieści lat. Masz coś innego – perspektywę, doświadczenie.
Masz wiedzę o tym, że nie każdy problem jest nowy, nawet jeśli dostał nową nazwę. Wiesz, że nie każda świetnie wyglądająca strategia działa w praktyce. Że ludzie są bardziej skomplikowani niż wykresy i procedury. Wiesz, że czasami najlepszą decyzją jest ta, której nie podejmuje się pod wpływem emocji. To są kompetencje, których nie da się zdobyć podczas weekendowego kursu. Ale one również nie wystarczą, jeśli nie potrafisz ich połączyć z rzeczywistością, która właśnie się zmieniła. Dlatego być może dzisiaj warto spojrzeć na swoją karierę trochę inaczej. Nie pytać: „Czy jestem za długo w jednej firmie?”, „Czy nie jestem już za stara na zmianę?”, „Czy młodsi są ode mnie lepsi?”. Tylko: „Jaką wartość mogę dziś wnieść dzięki temu wszystkiemu, czego nauczyło mnie moje dotychczasowe życie zawodowe?” oraz „Czego muszę się jeszcze nauczyć, żeby ta wartość była potrzebna również jutro?”
To połączenie może być niezwykle silne. Nie musisz wyrzucać całej swojej wiedzy ani zaczynać od zera. Wystarczy ją zaktualizować i nauczyć się wykorzystywać ją w nowej rzeczywistości. Bo doświadczenie nie jest przeszkodą. Przeszkodą może być dopiero przekonanie, że skoro coś działało przez lata, nie trzeba już niczego zmieniać.
Nie musisz więc wybierać między tym, kim byłaś, a tym, czego wymaga od Ciebie dzisiejszy świat. Możesz zrobić coś znacznie mądrzejszego: wziąć wszystko, czego nauczyłaś się przez lata, i pokazać, jaką wartość ma to dzisiaj. Bo może największą zmianą nie jest wcale zmiana pracy. Może jest nią zmiana sposobu, w jaki patrzysz na własne doświadczenie.
O autorce
Magdalena Gawin – akredytowana mentorka biznesowa i executive coach z certyfikacją EMCC (European Mentoring and Coaching Council), z ponad 20-letnim doświadczeniem biznesowym w zarządzaniu zespołami. Wspieram menedżerów, właścicieli firm i freelancerów w rozwijaniu kompetencji przywódczych, efektywnym zarządzaniu zespołami i osiąganiu ambitnych celów zawodowych. W swojej pracy pomagam moim klientom odkrywać prawdziwe cele, pokonywać wyzwania oraz budować pewność siebie – zarówno na gruncie zawodowym, jak i osobistym. Moim celem jest wsparcie w podejmowaniu trafnych decyzji oraz wprowadzaniu zmian, które przynoszą realne i trwałe efekty.
Prywatnie jestem mamą trójki dzieci i doskonale rozumiem, jak ważne jest znalezienie równowagi między życiem zawodowym a osobistym. Pokazuję na swoim przykładzie, że rozwój kariery i szczęśliwe życie rodzinne mogą iść w parze, inspirując innych do odnalezienia własnej harmonii w tych obszarach.
