Kobieta w pelerynie Supermana stoi na szczycie g贸ry

10 przedmiot贸w, kt贸re zmieni艂y histori臋 kobiet

Zuzanna Ko艂upaj艂o

W Polsce 8 marca wci膮偶 cz臋sto jest kojarzony jest z komunistycznym zwyczajem wr臋czania paniom czerwonych go藕dzik贸w oraz prza艣nych rajstop. Nies艂usznie! Na ca艂ym 艣wiecie to dumnie obchodzony dzie艅 wolno艣ci i r贸wnouprawnienia kobiet, kt贸re niestety w niekt贸rych partiach globu wci膮偶 jest poj臋ciem obcym. A r贸wne prawa i wyzwolenie panie musia艂y wywalczy膰 same sobie: na r贸偶ne sposoby i za pomoc膮鈥 r贸偶nych narz臋dzi. W codziennym p臋dzie nierzadko zapominamy, i偶 prawdziwa si艂a, styl i klasa znajduj膮 si臋 w najzwyklejszych przedmiotach. To, co zwyk艂e, ma niezwyk艂膮 moc! I mia艂o tak偶e w poprzednich wiekach, kiedy to niby niepozorne rzeczy pomog艂y kobietom si臋 emancypowa膰.

ShopAlike.pl prezentuje 10 zupe艂nie zwyczajnych rzeczy, kt贸rych znaczenie na pierwszy rzut oka wyda si臋 trywialne. Ale to z艂udzenie! Wystarczy dok艂adniej przyjrze膰 si臋 ich historii, 偶eby dowiedzie膰 si臋, jak istotnie wp艂yn臋艂y na zmian臋 dawnych obyczaj贸w oraz pozwoli艂y kobietom rozwin膮膰 skrzyd艂a i osi膮gn膮膰 sukces, prze艂amuj膮c bariery silnych podzia艂贸w i wszechobecnej etykiety. Drogie panie, drodzy panowie: oto instrukcja obs艂ugi przedmiot贸w, kt贸re kiedy艣 pozwoli艂y kobietom wygra膰 stylowo najwa偶niejsz膮 rozgrywk臋 鈥 偶ycie!

Maszyna do pisania

Stuk, stuk, stuk: w艂a艣nie tak si臋 zacz臋艂a rewolucja w XX wieku! I to nie bez przyczyny, bo maszyna do pisania sta艂a si臋 艣wietnym narz臋dziem pracy dla kobiet z klasy 艣redniej. Dzi臋ki niej mog艂y uzyska膰 p艂atn膮 prac臋: jako sekretarki lub referentki s膮dowe. Tu nie chodzi艂o tylko o mo偶liwo艣膰 zarabiania i przebywania z innymi lud藕mi poza domem. Taka praca oznacza艂a te偶 niezale偶no艣膰 finansow膮, zwi臋kszenie pewno艣ci siebie i uwierzenie w swoje mo偶liwo艣ci. Prezentowana na zdj臋ciu maszyna do pisania marki Underwood sprzeda艂a si臋 w latach 20. w blisko 2 milionach egzemplarzy, kropka! A wiecie, kto by艂 w Polsce sekretarzem marsza艂ka Pi艂sudskiego? Kazimiera I艂艂akowicz贸wna, poetka i sekretarka!

Rower

Prze艂om XIX/XX wieku to prawdziwa rewolucja technologiczna: na salony i ulice wjecha艂 on, rower, a na nim tak偶e ona 鈥 kobieta! A co na to 艣wiat? Paniom zakazywano jazdy na tej machinie, 艣miano si臋 z nich i podwa偶ano ich umiej臋tno艣ci. Ale kto nie zna przekory kobiet? Oczywi艣cie, 偶e panie buntowa艂y si臋 i je藕dzi艂y na rowerach! Wkr贸tce mia艂y zrzuci膰 sp贸dnice, niepraktyczne podczas jazdy, i za艂o偶y膰 spodnie. Pokaza艂y, 偶e potrafi膮 wiele i mog膮 robi膰 to, co m臋偶czy藕ni. 呕e nie ma dla nich nic niemo偶liwego. Jak Karolina Koci臋cka, jedna z pierwszych wyczynowych polskich rowerzystek, kt贸ra w je藕dzie na czas pokonywa艂a tak偶e pan贸w, albo Annie Londonderry, kt贸ra jako pierwsza kobieta objecha艂a na rowerze ca艂y 艣wiat! S艂ynna emancypantka, Susan B. Anthony, powiedzia艂a w 1897 roku: 鈥濵y艣l臋, 偶e rower dla emancypacji kobiet zrobi艂 wi臋cej ni偶 cokolwiek innego na 艣wiecie. Obdarzy艂 kobiet臋 poczuciem wolno艣ci i samowystarczalno艣ci鈥.

Kostium k膮pielowy

Jeszcze na pocz膮tku XX wieku w Europie kobiety, id膮c na pla偶臋 czy na p艂ywalni臋, musia艂y zakrywa膰 ca艂e cia艂o. W specjalnych wielkich sukniach czy uniformach mog艂y si臋 ch艂odzi膰 w wodzie (bo p艂ywa膰 w czym艣 takim nie spos贸b). To kostium k膮pielowy? Chyba raczej dla meduzy. Ale do czasu. Bo w 1907 roku kres temu zwyczajowi po艂o偶y艂a Anette Kellerman, p艂ywaczka, aktorka i pisarka, kt贸ra pewnego upalnego dnia na pla偶y Revere Beach, w stanie Massachusetts w USA, za艂o偶y艂a 鈥 prosz臋 sobie wyobrazi膰 鈥 jednocz臋艣ciowy kostium odkrywaj膮cy ramiona oraz dekolt! Szok (ale g艂贸wnie dla spo艂ecze艅stwa i policji)! T臋 odwa偶n膮 kobiet臋 aresztowano 鈥 za jej rzekomo obsceniczny str贸j. Na szcz臋艣cie jednak naszych my艣li aresztowa膰 si臋 nie da: kostium k膮pielowy Kellerman sta艂 si臋 bardzo szybko popularny. Praktyczny, wygodny i w ko艅cu umo偶liwiaj膮cy p艂ywanie. Your body, your choice 鈥 nie inaczej!

Spodnie

Porzuci膰 wielowiekowe suknie i sp贸dnice na rzecz dotychczas m臋skich spodni to wielki wyczyn! Determinacji do stawiania na swoim i 偶ycia swoim 偶yciem mo偶na nam, kobietom, pozazdro艣ci膰 (nie trzeba tylko zazdro艣ci膰, mo偶na si臋 te偶 tego uczy膰). Ju偶 w po艂owie XIX wieku odwa偶nie nosi艂y spodnie chocia偶by pisarka George Sand oraz emancypantka Amalia Bloomer. Luisa Capetillo, dzia艂aczka spo艂eczna z Puerto Rico, zosta艂a aresztowana w 1919 roku za noszenie spodni w miejscu publicznym. Marlena Dietrich to jedna z pierwszych Europejek, kt贸ra ch臋tnie, 艣wiadomie i pe艂na seksapilu fotografowa艂a si臋 w spodniach. W USA kobiety nie mog艂y nosi膰 spodni w Senacie a偶 do 1993 roku, a Francja dopiero w 2015 roku znios艂a przepis (martwy, ale jednak istniej膮cy), kt贸ry zakazywa艂 kobietom przychodzenia do pracy w spodniach.

PRZECZYTAJ TAK呕E: 5 aktorek, kt贸re zosta艂y kobietami biznesu

Papierosy

Ju偶 na pocz膮tku XX wieku przemys艂 tytoniowy radzi艂 sobie doskonale. Kawiarnie, restauracje, kluby wype艂nione by艂y tytoniowym dymem. Wci膮偶 jednak patrzono na pal膮ce kobiety z pewn膮 pogard膮 i niezadowoleniem: im podobno nie przystoi艂o pali膰 (kto to ustali艂, panowie?). Aby po艂o偶y膰 kres tytoniowej dyskryminacji, w 1929 roku zorganizowano w Nowym Jorku parad臋 r贸wno艣ci wszystkich palaczy! Kobiety pali艂y swoje 鈥瀙ochodnie wolno艣ci鈥 na znak r贸wno艣ci z m臋偶czyznami. Jednak jeszcze w XIX wieku r贸wno艣ci mi臋dzy palaczami obu p艂ci nie by艂o w og贸le. W jednym z felieton贸w zadziornie i ironicznie skomentowa艂a to 贸wczesna pisarka i historyczka z Poznania, Maria Wicherkiewiczowa, opisuj膮c sytuacj臋 zakazu wst臋pu dla kobiet do kawiarni i, tym samym, uczestniczenia w rytuale wsp贸lnego palenia fajek czy papieros贸w.

Chusta

Plakat robotnicy z chustk膮 na g艂owie i dumne has艂o 鈥濿e can do it!鈥 to jeden z najbardziej znanych symboli walki o r贸wnouprawnienie p艂ci na Zachodzie. Pierwotnie, plakat pt. Rosie the Riveter mia艂 aktywizowa膰 kobiety do pracy zaraz po wojnie. Popularno艣膰 zdoby艂 jednak kilkadziesi膮t lat p贸藕niej. W latach 80. XX wieku to przes艂anie z propagandowego plakatu sta艂o si臋 symbolem silnych i aktywnych kobiet! Urocza chustka w groszki przewi膮zana na g艂owie? Sta艂a si臋 r贸wnie偶 symbolem si艂y i seksapilu dla pin-up girls! A co kobiety, pracownice i damy, nosi艂y w Polsce tu偶 po wojnie? Chusty na g艂owie, kt贸re nie oznacza艂y ju偶 tylko chust dla skromnych pa艅, ale silnych pracownic, kt贸re odbudowywa艂y Polsk臋 po wojennych zniszczeniach rami臋 w rami臋 z m臋偶czyznami. Musku艂y wykuwa艂y si臋 jak stal, podobnie jak stal wykuwa艂a si臋 si艂a kobiet: w pracy i w 偶yciu.

Bikini

Wygl膮da艂y鈥 bombowo! Kto? Pierwsze kobiety nosz膮ce bikini czyli najbardziej sk膮py str贸j k膮pielowy w historii, nazwany tak na cze艣膰 piorunuj膮cego efektu, jakie panie w tych kostiumach wywo艂ywa艂y w spo艂ecze艅stwie (oraz ze wzgl臋du na atol Bikini na Pacyfiku, miejsce pr贸b detonacji bomby atomowej). Bikini zaprojektowane przez Louisa R茅arda ju偶 w 1946 roku nie cieszy艂o si臋 na pocz膮tku wielkim uznaniem. W gor膮cej, ale rz膮dzonej przez dyktatora Franco Hiszpanii noszenie bikini by艂o zakazane. W 1957 roku magazyn 鈥濵odern Girl鈥 okre艣li艂 noszenie bikini jako strat臋 czasu, gdy偶 偶adna szanuj膮ca si臋 dziewczyna nie zaprezentuje si臋 w nim w miejscu publicznym. Serio? Kto jak kto, ale akurat kobiety doskonale wiedz膮, 偶e 偶eby mie膰 艣wietnie opalone ca艂e cia艂o, trzeba go odkry膰 jak najwi臋cej. A walka z konwencjami spo艂ecznymi oraz w艂asnymi przyzwyczajeniami? Dodatkowo wzmaga jak偶e przyjemny dreszczyk emocji! O czym wiedzia艂y ikony kina z po艂owy XX wieku, z dum膮 prezentuj膮ce si臋 w bikini: Brigitte Bardot i Sophia Loren. I z dum膮 tak偶e na艣ladowane przez ca艂e rzesze kobiet. Do dzi艣! O czym wspomina tekst piosenki, 艣piewanej chocia偶by przez Dalid臋: Itsy Bitsy Teeny Weeny Yellow Polka Dot Bikini. A w 贸wczesnej Polsce, ze wzgl臋du na zamkni臋te granice i braki r贸偶nych tkanin, mo偶na by艂o sobie zrobi膰 w艂asne bikini 鈥 na szyde艂ku! Mo偶na by艂o je ogl膮da膰 na wystawie Modna i ju偶! Moda w PRL w Muzeum Narodowym w Krakowie.

Sp贸dniczka Mini

Boom na malutkie samochody zainspirowa艂 Mary Quant do wymy艣lenia w 1963 roku sp贸dniczki dla kobiet w wersji mini. Od tej pory mia艂a by膰 noszona w stylowy i inteligentny spos贸b, zawsze z rajstopami i ch臋tnie w po艂膮czeniu z butami na koturnie albo z zaokr膮glonymi czubkami. R贸wnie偶 s艂ynna Twiggy, kt贸ra w latach 60. XX wieku sta艂a si臋 ikon膮 stylu na ca艂ym 艣wiecie, ubiera艂a mini. W tym samym czasie Polsce, za 偶elazn膮 kurtyn膮, mini贸wki by艂y najwi臋kszym modowym hitem! Najcz臋艣ciej rozszerzane u do艂u, z du偶ymi kieszeniami by艂y po偶膮dane przez wszystkie kobiety, mimo 偶e pocz膮tkowo by艂y dedykowane鈥 nastolatkom. Jedna z najwi臋kszych polskich projektantek, Gra偶yna Hase, przygotowa艂a w rocznic臋 rewolucji pa藕dziernikowej w 1967 roku kolekcj臋 ubra艅 nawi膮zuj膮c膮 do motyw贸w radzieckich czy rosyjskich, w tym tweetowy kostium z mini贸wk膮 w艂a艣nie. Mini sp贸dniczka, maxi wyzwolenie: spod dyktatury siermi臋偶nych d艂ugich sp贸dnic, spo艂ecznych nakaz贸w i sztywnej pa艅stwowej mody PRL-u. Przekaz? B膮d藕 pani膮 samej siebie!

Biustonosz

Nareszcie! W XX wieku biustonosz z wielkim sukcesem zepchn膮艂 z piedesta艂u gorset. Ten co prawda wysmukla艂 sylwetk臋, ale przede wszystkim kr臋powa艂 i ogranicza艂 ruchy kobiet, uniemo偶liwia艂 oddychanie i m贸g艂 deformowa膰 piersi. Cze艣膰 i chwa艂a paniom, kt贸re si臋 zbuntowa艂y i zacz臋艂y nosi膰 po prostu wygodne i zdrowe biustonosze! Pokazane na zdj臋ciu po艂膮czenie swetra i widocznego biustonosza sta艂o si臋 kultowym stylem w modzie lat 50. i 60. XX wieku. W 1930 roku jedna z najlepszych projektantek mody w historii, Elsa Schiaparelli, zaprojektowa艂a s艂ynny kostium k膮pielowy z dzianiny, kt贸ry mia艂 wszyty aerodynamiczny biustonosz, co po艣wiadcza艂o jej zdolno艣ci konstrukcyjne. To by艂 wyczyn: odnale藕膰 si臋 w 艣wiecie mody, zdominowanym przez m臋偶czyzn, i przeforsowa膰 swoje absolutnie innowacyjne idee! Poza tym 鈥 powiedzmy sobie szczerze: kobiety mog膮 by膰 najlepszymi szpiegami 艣wiata. Bo kto nie widzia艂 pa艅, zazwyczaj starszych, kt贸re chowaj膮 w swoich biustonoszach pieni膮dze i dokumenty? I nikt ich stamt膮d im nie wyci膮gnie!

Rakieta tenisowa

Jak najlepiej uderzy膰, 偶eby wygra膰? Z backhandu 鈥 rakiet膮 w pi艂eczk臋 tenisow膮! Tenis odegra艂 ogromn膮 rol臋 w zwalczaniu nier贸wno艣ci p艂ci. M臋偶czy藕ni i kobiety zacz臋li rywalizowa膰 ze sob膮 w mieszanym deblu, kt贸ry nadal rozgrywany jest na Igrzyskach Olimpijskich. Opr贸cz r贸偶nic p艂ci, tenis mistrzowsko rozgrywa艂 na korzy艣膰 r贸wno艣ci rasowej i kulturowej. W 1973 roku tenisistka i feministka Billie Jean King wygra艂a ze swoim m臋skim przeciwnikiem, a rozgrywka przesz艂a do historii jako Bitwa p艂ci. B.J. King stworzy艂a tak偶e Women鈥檚 Tennis Association (WTA), by walczy膰 z organizowaniem turniej贸w, na kt贸re bez powodu nie zaprasza si臋 kobiet i 偶eby wyr贸wnywa膰 wysoko艣膰 nagr贸d pieni臋偶nych za wygrane dla kobiet i m臋偶czyzn (czasem tenisi艣ci dostawali 12 razy wi臋cej pieni臋dzy ni偶 tenisistki!). A kto jest obecnie naszym najlepszym polskim eksportowym cz艂owiekiem tenisa i pewnie sportu w og贸le? Kobieta – Agnieszka Radwa艅ska!

***

O autorce:

Zuzanna Ko艂upaj艂o jest zwi膮zan膮 z ruchem emancypacyjnym. Wsp贸艂pracuje z czasopismami kulturalnymi i stowarzyszeniami; wsp贸艂tworzy Wielkopolski S艂ownik Pisarek.