Jacek Santorski (lider jutra)

W ważnych tematach głos kobiet jest często pomijany w mediach. Dlaczego?

Dominika Jajszczak

Najnowszy raport Instytutu Zamenhofa ukazuje brutaln─ů prawd─Ö. Kobiety znacznie rzadziej ni┼╝ m─Ö┼╝czy┼║ni zapraszane s─ů do komentowania bie┼╝─ůcych wydarze┼ä w polskich mediach. Co wi─Öcej, w programach kobiety cz─Östo stanowi─ů mniej ni┼╝ 10% wszystkich zaproszonych do wypowiedzi os├│b. Zdarzaj─ů si─Ö nawet sytuacje, w kt├│rych to m─Ö┼╝czy┼║ni wypowiadaj─ů si─Ö w tematach, kt├│re dotycz─ů bezpo┼Ťrednio tylko kobiet. Jakie s─ů tego powody?

Cz┼éowiek potrzebuje do rozwoju my┼Ťlenia, a na my┼Ťleniu wielu z nas oszcz─Ödza

ÔÇ×Jeste┼Ťmy w ┼Ťwiecie w┼éa┼Ťciwie od niepami─Ötnych czas├│w zm─Öczonym z┼éo┼╝ono┼Ťci─ů spraw. Nieporadni, wobec tego, ┼╝e przeciwie┼ästwa si─Ö nie wykluczaj─ů i ┼╝e nie wiemy wszystkiegoÔÇŁ ÔÇô opowiada Jacek Santorski, polski psycholog i tw├│rca Akademii Psychologii Przyw├│dztwa. Zaznacza, ┼╝e w zwi─ůzku z tym w obecnych czasach pewnym luksusem sta┼éa si─Ö tzw. ÔÇ×warto┼Ť─ç poznawczaÔÇŁ, czyli umiej─Ötno┼Ť─ç obejmowania swoim umys┼éem z┼éo┼╝ono┼Ťci spraw.

A im bardziej jeste┼Ťmy zm─Öczeni t─ů z┼éo┼╝ono┼Ťci─ů, tym bardziej wpadamy w pu┼éapk─Ö stereotyp├│w

ÔÇ×Syntezy bada┼ä naukowych pokazuj─ů, ┼╝e nie ma ┼╝adnych istotnych r├│┼╝nic pomi─Ödzy efektywno┼Ťci─ů biznesow─ů menad┼╝erek i mened┼╝er├│w, a tak┼╝e w ich stylach przyw├│dztwa, kt├│re s─ů znacznie bardziej uzale┼╝nione od osobowo┼Ťci, temperamentu, kultury organizacyjnej a ni┼╝eli od p┼éci.ÔÇŁ ÔÇô opowiada Santorski i dodaje ÔÇô ÔÇ×Przyj─Öcie do wiadomo┼Ťci tego, ┼╝e z jednej strony si─Ö od siebie r├│┼╝nimy, a z drugiej strony, ┼╝e w tak wielu obszarach, w kt├│rych spodziewamy si─Ö r├│┼╝ni─ç jeste┼Ťmy tacy sami – wymaga w┼éa┼Ťnie my┼Ťlenia.ÔÇŁ

Jednak wi─Ökszo┼Ť─ç ludzi jak nie musi to nie chce my┼Ťle─ç

Co robi zamiast tego? ÔÇ×Poszukuje stereotyp├│w, bo my┼Ťlenie jest m─Öcz─ůce. Zw┼éaszcza rozpatrywanie dylemat├│w. Sztywno┼Ť─ç, dogmatyzm i nietolerancja powoduj─ů, ┼╝e m├│zg zu┼╝ywa mniej glukozy o 4 do 7 razy ni┼╝ umys┼é otwartyÔÇŁ ÔÇô przekonuje Santorski. W├│wczas budzi si─Ö w nas tzw. sk─ůpstwo poznawcze, kt├│re ma swoje konsekwencje.

Jakie?

Na co dzie┼ä kierujemy si─Ö utartymi schematami dotycz─ůcymi m.in. p┼éci. W polskim spo┼éecze┼ästwie nadal pokutuje teoria patriarchatu. ÔÇ×W dalszym ci─ůgu m─Ö┼╝czy┼║ni, ale tak┼╝e kobiety patrz─ů na inne kobiety w okre┼Ťlony spos├│b, przypisuj─ůc im pewne cechy, warto┼Ťci, role. Jednocze┼Ťnie to ogranicza obecno┼Ť─ç kobiet w wielu obszarach. A wszystko to przek┼éada si─Ö tak┼╝e na to, ┼╝e tematy, kt├│re s─ů spo┼éecznie wa┼╝ne dla kobiet nie maj─ů odzwierciedlenia w polityce i gospodarce.ÔÇŁ ÔÇô opowiada Olga Kozierowska, Prezeska Fundacji Sukcesu Pisanego Szmink─ů.

Jacek Santorski tak┼╝e poszukuje odpowiedzi w┼Ťr├│d powszechnie utartych stereotyp├│w. Jest nim m.in. stereotyp ÔÇ×sprawczo┼ŤciÔÇŁ i ÔÇ×wsp├│lnotowo┼ŤciÔÇŁ. ÔÇ×Wi─Ökszo┼Ť─ç ludzi ┼╝yje w prze┼Ťwiadczeniu, ┼╝e to m─Ö┼╝czyzn charakteryzuje czynnik sprawczo┼Ťci i zorientowanie na cele, a wi─Ökszo┼Ť─ç kobiet czynnik wsp├│lnotowy, budowanie relacji czy empatia. Jest to jednak uproszczenieÔÇŁ. Mo┼╝emy spotka─ç zar├│wno m─Ö┼╝czyzn─Ö, kt├│ry b─Ödzie liderem spo┼éecznym, jak i empatyczn─ů liderk─Ö, kt├│ra b─Ödzie niesamowicie sprawcza. Jacek Santorski podkre┼Ťla, ┼╝e najwi─Ökszym zagro┼╝eniem s─ů stereotypy zamieniaj─ůce si─Ö w prze┼Ťwiadczenia. Dlaczego? W├│wczas zu┼╝ywamy nasze pok┼éady inteligencji na to, aby utwierdzi─ç si─Ö w jakim┼Ť przekonaniu, a nie jemu zaprzeczy─ç lub go podwa┼╝y─ç.

Przykład z życia wzięty

Idealnym przyk┼éadem, kt├│ry obala stereotyp sprawczo┼Ťci i wsp├│lnotowo┼Ťci s─ů Premierki. Tak si─Ö sk┼éada, ┼╝e stoj─ů one u w┼éadzy kraj├│w, kt├│re najlepiej poradzi┼éy sobie z pandemi─ů koronawirusa. ÔÇ×S─ů i skuteczne, i zadaniowe oraz ciep┼ée i wsp├│lnotowe. W swoich komunikatach ┼é─ůcz─ů zdyscyplinowane programy oparte na badaniach naukowych z postulatami o mi┼éo┼Ťci i empatiiÔÇŁ ÔÇô podsumowuje Santorski.

Jak zatem unikn─ů─ç sk─ůpstwa poznawczego?

ÔÇ×Rozmawiajmy bardziej ni┼╝ przekonujmy. S┼éuchajmy, a nie wykazujmy racj─Ö. Przyjmijmy, ┼╝e w nas te┼╝ mog─ů by─ç te pierwiastki zamkni─Ötego umys┼éu i aspekty stereotyp├│wÔÇŁ ÔÇô postuluje Jacek Santorski. Warto szuka─ç rozwi─ůza┼ä, analizowa─ç swoje pora┼╝ki i kryzysy zamiast poszukiwa─ç winnych. Dzielmy si─Ö swoimi do┼Ťwiadczeniami i ÔÇ×wpadkamiÔÇŁ, kt├│re wynikn─Ö┼éy z tego, ┼╝e dzia┼éali┼Ťmy wed┼éug utartych schemat├│w czy przyj─Ötych stereotyp├│w.

Dlaczego kobiety nie s─ů zapraszane do dyskusji?

Wed┼éug raportu Instytut Zamenhofa dziennikarze cz─Östo s─ů nie┼Ťwiadomi nier├│wno┼Ťci, kt├│re wyst─Öpuj─ů w mediach i ich programach. Kiedy si─Ö zetkn─ů z tak─ů sytuacj─ů to raczej pr├│buj─ů to racjonalizowa─ç. Uwa┼╝aj─ů, ┼╝e zapraszaj─ůc ekspert├│w do dyskusji s─ů zorientowani na ÔÇ×merytoryk─ÖÔÇŁ go┼Ťcia, a nie jego p┼ée─ç.

Nowy kontra sprawdzony ekspert

Od dawna m├│wi si─Ö o tym, ┼╝e niekt├│rzy wydawcy czy dziennikarze posiadaj─ů sta┼é─ů list─Ö ekspert├│w, z kt├│rych korzystaj─ů. S─ů to osoby przez nich sprawdzone i popularne w mediach, czyli na tyle przewidywalne, ┼╝e nie b─Ödzie ┼╝adnych niespodzianek na wizji i w wynikach ogl─ůdalno┼Ťci. A jednak nadal jest spore grono os├│b, kt├│re chcia┼éoby obejrze─ç jakie┼Ť nowe twarze, pos┼éucha─ç jakiej┼Ť nowej opinii i spojrze─ç na zagadnienie z nowej perspektywy.

Jest te┼╝ druga strona tego medalu

Tydzie┼ä temu Olga Kozierowska, Prezeska Fundacji Sukcesu Pisanego Szmink─ů na swoim profilu na LinkedIn rozpocz─Ö┼éa dyskusj─Ö na temat tego, dlaczego tak ma┼éo kobiet wyst─Öpuje w rolach ekspertek w mediach. W┼Ťr├│d komentarzy bardzo cz─Östo pojawia┼éy si─Ö stwierdzenia, ┼╝e ekspertki cz─Östo nie korzystaj─ů z zaprosze┼ä, kt├│re otrzymuj─ů. Pierwsze pytanie, kt├│re powinni┼Ťmy sobie teraz zada─ç to – czy licz─ů si─Ö dla nas dobre intencje i liczba zaprosze┼ä, czy mo┼╝e jednak finalny efekt? Drugie pytanie, to czemu ekspertki tego udzia┼éu odmawiaj─ů?

Syndrom oszusta

ÔÇ×Wiele kobiet mo┼╝e cierpie─ç z powodu syndromu oszustaÔÇŁ ÔÇô jednoznacznie odpowiada Jacek Santorski dodaj─ůc, ┼╝e nieprzypadkowo u┼╝y┼é s┼éowo ÔÇ×cierpienieÔÇŁ. Przy czym cierpi─ů na tym nie tylko same kobiety, ale cierpi ca┼éy ┼Ťwiat. Czym jest syndrom oszusta? Kobiety posiadaj─ů wiedz─Ö i wykszta┼écenie, posiadaj─ů do┼Ťwiadczenia i umiej─Ötno┼Ťci. ÔÇ×Jest jednak nadal spore grono kobiet, kt├│re notorycznie czuj─ů potrzeb─Ö udowadniania, ┼╝e to co robi─ů i co osi─ůgn─Ö┼éy to nie przypadek, to nie ┼éut szcz─Ö┼Ťcia, a wynik ich pracy. Syndrom oszusta to zjawisko psychologiczne, kt├│re powoduje brak wiary we w┼éasne mo┼╝liwo┼Ťci. Cierpi na niego wiele os├│b, nawet tych zajmuj─ůcych presti┼╝owe stanowiska w wielkich przedsi─Öbiorstwach. Cho─ç syndrom oszusta dotyka r├│wnie┼╝ m─Ö┼╝czyzn, to jednak cz─Ö┼Ťciej kobiety m├│wi─ů o jego do┼Ťwiadczaniu, zw┼éaszcza na drodze szybkiego rozwoju zawodowego. R├│wnie┼╝ w┼Ťr├│d kobiet syndrom oszusta cz─Ö┼Ťciej wp┼éywa na decyzje w┼éa┼Ťnie zawodowe i ┼╝yciowe, wstrzymuj─ůc od podejmowania dzia┼éa┼äÔÇŁ – t┼éumaczy psycholo┼╝ka Dagmara Seliga, kt├│ra na co dzie┼ä pracuje z kobietami borykaj─ůcymi si─Ö z syndromem oszustki i niskim poczuciem warto┼Ťci. Podobne do┼Ťwiadczenia ma r├│wnie┼╝ Olga Kozierowska, kt├│ra wspiera rozw├│j zawodowy i osobisty kobiet od ponad 12 lat: ÔÇ×Kiedy kobieta dostanie awans to od razu zaczyna czu─ç, ┼╝e musi udowodni─ç, dlaczego tak si─Ö sta┼éo. Nie bierze pod uwag─Ö, ┼╝e ju┼╝ to udowodnia┼éa, dlatego w┼éa┼Ťnie ten awans jej zaoferowanoÔÇŁ.

Jak mo┼╝emy to zmieni─ç?

Zar├│wno najnowsze badania Instytut Zamenhofa jak i wcze┼Ťniejsze obserwacje wskazuj─ů na to, ┼╝e w┼Ťr├│d ekspert├│w eksponowanych w mediach, panelach dyskusyjnych czy konferencjach dalej brakuje kobiet. Czy to oznacza, ┼╝e kobiety nie s─ů ekspertkami? Wr─Öcz przeciwnie!┬áTo w┼éa┼Ťnie zainspirowa┼éo Olg─Ö Kozierowsk─ů, prezesk─Ö Fundacji Sukcesu Pisanego Szmink─ů oraz Klub Champions of Change do stworzenia tego projektu.┬áWiedza Nie Ma P┼éci┬áto┬á┼é─ůcznie pi─Ö─ç debat, w kt├│rych to specjalistki i top mened┼╝erki, zabieraj─ů g┼éos.

ÔÇ×Jak m─Ö┼╝czyzna m├│wi o r├│wno┼Ťci to jest to obiektywne, jak kobieta wypowiada si─Ö na ten temat to zostaje uznana za subiektywn─ůÔÇŁ ÔÇô podkre┼Ťla Kozierowska – ÔÇ×Zach─Öcam wszystkich do wsparcia akcji. Ka┼╝dy mo┼╝e zosta─ç jej przyjacielem i podzieli─ç si─Ö w┼éasnymi do┼Ťwiadczeniami oraz spostrze┼╝eniami. Fundacja Sukcesu Pisanego Szmink─ů i Klub Champions of Change s─ů po to by szuka─ç rozwi─ůza┼ä, a nie ocenia─ç, bo w├│wczas bardzo ┼éatwo p├│j┼Ť─ç w stereotypyÔÇŁ ÔÇô podsumowuje Olga Kozierowska.

W ramach akcji powsta┼éa tak┼╝e lista ekspertek w r├│┼╝nych obszarach, kt├│re bardzo ch─Ötnie zabior─ů g┼éos w dyskusjach publicznych. Pe┼én─ů list─Ö mo┼╝na znale┼║─ç na stronie Fundacji Sukcesu Pisanego Szmink─ů. Serdecznie zach─Öcam wszystkich dziennikarzy i wydawc├│w, aby zwr├│cili na ni─ů uwag─Ö przed wyborem go┼Ťci do swojej kolejnej audycji albo programu.

ÔÇ×Wiedza nie ma p┼éci. A jednak i badania i nasze do┼Ťwiadczenia pokazuj─ů, ┼╝e nie jest to takie oczywiste. G┼éos kobiet w wa┼╝nych tematach gospodarczych, politycznych czy kulturowych jest cz─Östo pomijany. Brakuje reprezentacji ┼╝e┼äskiej i na konferencjach, i w panelach, i w mediach. A to du┼╝a strata. Mam te┼╝ wra┼╝enie, ┼╝e dzi┼Ť jest gorzej ni┼╝ by┼éo jeszcze niedawno, a tematem r├│wno┼Ťci zajmuje si─Ö od ponad 12 lat. Mamy regres. Zreszt─ů wszyscy widzieli┼Ťmy, ┼╝e w temacie terminacji ci─ů┼╝y i strajk├│w kobiet wypowiadali si─Ö g┼é├│wnie m─Ö┼╝czy┼║ni. Co jest po prostu irracjonalne. Nasza akcja jest pocz─ůtkiem zmiany. I nikt tu nie chce nikogo usuwa─ç, my chcemy tylko wzbogaci─ç debaty o wa┼╝ny, ekspercki g┼éos kobiet.ÔÇŁ┬áÔÇô opowiada Olga Kozierowska.

Posłuchaj pełnej wersji rozmowy z Jackiem Santorskim na Youtube lub tutaj: https://sukcespisanyszminka.pl/podcasty/

Go┼Ťciem Olgi Kordys Kozierowskiej by┼é Jacek Santorski – znany i do┼Ťwiadczony polski psycholog, tw├│rca Akademii Psychologii Przyw├│dztwa i wsp├│┼étw├│rca Laboratorium Psychoedukacji i za┼éo┼╝yciel wydawnictwa Jacek Santorski & Co. Ceniony wyk┼éadowca i mentor. Autor popularnych ksi─ů┼╝ek, m.in. Mi┼éo┼Ť─ç i praca,┬áDobre ┼╝ycie,┬áLudzie przeciwko ludziom. 14 pa┼║dziernika 2020 roku ukaza┼éa si─Ö jego nowa ksi─ů┼╝ka┬áI. Refleksje o przyw├│dztwie jutra.