Para przy komputerze

Czy firma m臋偶a to twoja firma? Cz臋艣膰 I

Beata Pawlak

Ustawodawca w 偶aden spos贸b nie zakazuje prowadzenia dzia艂alno艣ci gospodarczej wraz z ma艂偶onkiem. Dozwolone jest tak偶e zatrudnianie 偶ony w tej samej firmie, w kt贸rej szefem jest m膮偶. Relacje rodzinne nie powoduj膮 jednak powstania dodatkowych uprawnie艅 dla zatrudnionego ma艂偶onka lub tego, kt贸ry wyst臋puje w charakterze wsp贸lnika. W 艣wietle przepis贸w z zakresu przedsi臋biorczo艣ci w firmie m臋偶a ma艂偶onkowie s膮 tak naprawd臋 dla siebie ca艂kowicie obcymi osobami.

Jakie formy mo偶e przybiera膰 dzia艂alno艣膰 gospodarcza z ma艂偶onkiem?

W zale偶no艣ci od potrzeb charakter wsp贸lnego prowadzenia dzia艂alno艣ci gospodarczej z ma艂偶onkiem mo偶e przybiera膰 nast臋puj膮ce formy:

  • zatrudnienie na umow臋 o prac臋 u ma艂偶onka
  • zatrudnienie na umow臋 zlecenie lub umow臋 o dzie艂o u ma艂偶onka
  • ma艂偶onek w roli pe艂nomocnika firmy
  • sp贸艂ki cywilnej z ma艂偶onkiem


W zale偶no艣ci od wybranej formy wsp贸艂pracy inaczej b臋d膮 wygl膮da艂y dokonywane rozliczenia, role i funkcje pe艂nione w dzia艂alno艣ci.

Czym jest jednoosobowa dzia艂alno艣膰 gospodarcza?

Wed艂ug przepis贸w Ustawy Prawo Przedsi臋biorc贸w z dnia聽6聽marca 2018聽roku jest to zorganizowana dzia艂alno艣膰 zarobkowa, wykonywana we w艂asnym imieniu i w聽spos贸b ci膮g艂y. Podstawowe cechy jednoosobowej dzia艂alno艣ci gospodarczej to m.in.: 路 cel zarobkowy 鈥 jest nastawiona na zysk, 路 ma charakter zorganizowany 鈥 np. wynajmowane s膮 pomieszczenia do jej wykonywaniem, 路 jest prowadzony marketing, 路 wykonywana jest w spos贸b ci膮g艂y 鈥 oznacza podejmowanie czynno艣ci w spos贸b ci膮g艂y, zmierzaj膮cych do okre艣lonego celu, 路 dzia艂ania maj膮 charakter powtarzalny, 路 wykonywana jest we w艂asnym imieniu i na w艂asn膮 odpowiedzialno艣膰, 路 nie jest zarz膮dzana przez zewn臋trzn膮 osob臋 lub podmiot.

Kluczowym znaczeniem w identyfikacji jednoosobowej dzia艂alno艣ci gospodarczej jest ponoszenie bezpo艣redniego ryzyka z ni膮 zwi膮zanego. Firma jednoosobowa lub indywidualna dzia艂alno艣膰 gospodarcza to przedsi臋biorstwo, kt贸rego w艂a艣cicielem jest jedna osoba 鈥 osoba fizyczna. Osoba fizyczna prowadz膮ca dzia艂alno艣膰 gospodarcz膮 mo偶e zatrudnia膰 pracownik贸w.

W przypadku prowadzenia jednoosobowej dzia艂alno艣ci gospodarczej maj膮tek firmowy niejednokrotnie miesza si臋 z maj膮tkiem prywatnym przedsi臋biorcy, natomiast sprawy s艂u偶bowe 艂膮cz膮 si臋 ze sprawami domowymi. Cz臋sto r贸wnie偶, w prowadzenie firmy zaanga偶owany jest wsp贸艂ma艂偶onek przedsi臋biorcy, a w dzia艂alno艣ci wykorzystywane s膮 elementy wsp贸lnego maj膮tku. Oto kilka wa偶nych kwestii, kt贸re powinni zna膰 przedsi臋biorcy b臋d膮cy po 艣lubie.

Ma艂偶onek mo偶e pomaga膰 w prowadzeniu firmy, ale wymaga to zap艂aty ZUS-u.

Wielu w艂a艣cicieli jednoosobowych firm korzysta przy prowadzeniu dzia艂alno艣ci z pomocy wsp贸艂ma艂偶onka. Jest to wygodne wyj艣cie, szczeg贸lnie gdy siedziba firmy mie艣ci si臋 w miejscu zamieszkania przedsi臋biorcy lub gdy聽biznes聽ma rodzinny charakter np. prowadzenie restauracji czy pensjonatu. Warto mie膰 艣wiadomo艣膰, 偶e ma艂偶onek anga偶uj膮cy si臋 w prowadzenie firmy staje si臋 tzw. osob膮 wsp贸艂pracuj膮c膮. Rozwi膮zanie takie umo偶liwia ustawa o systemie ubezpiecze艅 spo艂ecznych zgodnie z kt贸r膮 osob膮 wsp贸艂pracuj膮c膮 mo偶e by膰 cz艂onek najbli偶szej rodziny przedsi臋biorcy (m.in. ma艂偶onek) prowadz膮cy z nim wsp贸lne gospodarstwo domowe.


Aktualizacja kod贸w PKD w firmie prowadzonej przez m臋偶a.

Mo偶e zdarzy膰 si臋 r贸wnie偶 tak, 偶e w celu zatrudnienia ma艂偶onka niezb臋dnym b臋dzie rozszerzenie dzia艂alno艣ci o kolejne klasyfikacje PKD. Dla lepszego rozja艣nienia sytuacji przedstawi臋 to na przyk艂adzie.

M膮偶 prowadzi dzia艂alno艣膰 w zakresie 艣wiadczenia us艂ug architektonicznych. Razem z 偶on膮 postanowili, 偶e b臋dzie ona mu pomaga膰 w firmie i b臋dzie odpowiedzialna za rozw贸j dzia艂u marketingu. Do tej pory m膮偶 鈥 przedsi臋biorca w kodach PKD posiada艂 kody zwi膮zane tylko ze 艣wiadczonymi przez niego us艂ugami. W momencie, gdy w firmie m臋偶a zacznie mu pomaga膰 偶ona, konieczne b臋dzie rozszerzenie kod贸w PKD o 艣wiadczenie us艂ug marketingowych. Zatrudniona w firmie 偶ona wed艂ug przepis贸w b臋dzie traktowana jako osoba wsp贸艂pracuj膮ca.

呕ona jako osoba wsp贸艂pracuj膮ca.

Definicja osoby wsp贸艂pracuj膮cej szczeg贸艂owo zosta艂a opisana w ustawie o systemie ubezpiecze艅 spo艂ecznych. Przy zatrudnieniu rodziny w firmie bierzemy pod uwag臋 stopie艅 pokrewie艅stwa mi臋dzy poszczeg贸lnymi cz艂onkami rodziny. Tak wi臋c聽za osob臋 wsp贸艂pracuj膮c膮 uwa偶a si臋:

  • ma艂偶onka,
  • dzieci (w tym dzieci przysposobione i dzieci drugiego ma艂偶onka),
  • rodzic贸w,
  • macoch臋 lub ojczyma przedsi臋biorcy.

Warto wiedzie膰, 偶e聽za osob臋 wsp贸艂pracuj膮c膮 nie uznaje si臋 rodze艅stwa (brata lub siostry).聽Nie ma r贸wnie偶 znaczenia fakt czy cz艂onek rodziny zatrudniony jest na podstawie umowy o prac臋, czy nieodp艂atnie, poniewa偶 dla cel贸w ZUS b臋dzie on zawsze traktowany jako osoba wsp贸艂pracuj膮ca.

Je偶eli jednak zdecydujemy si臋 na zatrudnienie w firmie cz艂onka rodziny spoza listy os贸b wymienionych powy偶ej 鈥 nie mamy wtedy do czynienia z osob膮 wsp贸艂pracuj膮c膮.聽Przy naliczaniu wysoko艣ci sk艂adek na ubezpieczenia spo艂eczne i zdrowotne kierujemy si臋 w贸wczas przepisami og贸lnymi.

Forma zatrudnienia wsp贸艂ma艂偶onka.

W momencie, gdy 偶ona zdecyduje si臋 na pomoc m臋偶owi w prowadzeniu dzia艂alno艣ci konieczne b臋dzie sformalizowanie takiej formy zatrudnienia. Przedsi臋biorca ma do wyboru mo偶liwo艣膰 zatrudnienia ma艂偶onki na umow臋 o prac臋 lub umow臋 zlecenie. Inn膮 form膮 jest nieodp艂atne zatrudnienie 鈥 mamy wtedy do czynienia z umow膮 w formie ustnej. U os贸b wsp贸艂pracuj膮cych zatrudnionych na podstawie umowy o prac臋, kwota ubezpieczenia ustalana jest na takich samych warunkach, jak w przypadku ubezpieczenia przedsi臋biorcy. Przedsi臋biorca, kt贸ry zatrudnia ma艂偶onk臋 w firmie, op艂aca za ni膮 sk艂adki ZUS na takich samych zasadach, jak sk艂adki ZUS przedsi臋biorcy rozliczaj膮cego si臋 na du偶ym ZUS-ie. Nie ma tutaj r贸wnie偶 znaczenia fakt, 偶e przedsi臋biorca rozlicza si臋 na ma艂ym ZUS-ie 鈥 sk艂adki za osob臋 wsp贸艂pracuj膮c膮 op艂acamy zawsze w takiej wysoko艣ci, jak za przedsi臋biorc臋 na du偶ym ZUS-ie. Sk艂adki ZUS za osob臋 wsp贸艂pracuj膮c膮 w ca艂o艣ci finansowane s膮 ze 艣rodk贸w firmy przedsi臋biorcy. Pracownik 鈥 osoba wsp贸艂pracuj膮ca nie ponosi 偶adnych dodatkowych koszt贸w zwi膮zanych z zatrudnieniem. Inaczej sytuacja wygl膮da, w przypadku zatrudnienia 偶ony na umow臋 zlecenie o okre艣lonej wysoko艣ci wynagrodzenia. Sk艂adki na ubezpieczenia 偶ony zatrudnionej na umow臋 zlecenie obliczane s膮 w taki sam spos贸b, jak w przypadku innych pracownik贸w. Warto艣膰 sk艂adek ZUS obliczamy na podstawie wysoko艣ci wynagrodzenia. Inn膮 form膮 pomocy w firmie m臋偶a mo偶e by膰 nieodp艂atna pomoc 偶ony. W takim wypadku powstaje r贸wnie偶 obowi膮zek zg艂oszenia tej osoby do ubezpiecze艅. Sytuacja jest tutaj analogiczna, jak w przypadku zatrudnienia na umow臋 o prac臋. Przedsi臋biorca za osob臋 wsp贸艂pracuj膮c膮 op艂aca sk艂adki ZUS w wysoko艣ci takiej, jak dla przedsi臋biorcy b臋d膮cym na du偶ym ZUS. Je偶eli jednak ma艂偶onek pomagaj膮cy nieodp艂atnie w dzia艂alno艣ci jest dodatkowo zatrudniony w innej firmie i tam otrzymuje wynagrodzenie w kwocie r贸wnej lub przekraczaj膮cej warto艣膰 minimalnego wynagrodzenia, z tego tytu艂u op艂acane s膮 r贸wnie偶 sk艂adki ZUS, to w贸wczas w zwi膮zku z nieodp艂atnym zatrudnieniem op艂acana b臋dzie tylko sk艂adka zdrowotna.

Czy wynagrodzenie oraz sk艂adki ZUS op艂acane za osob臋 wsp贸艂pracuj膮c膮 stanowi膮 koszt podatkowy przedsi臋biorcy?

Ustawa o podatku dochodowym jasno precyzuje t臋 kwesti臋. Zgodnie z przepisami za koszt podatkowy nie uznaje si臋 warto艣ci w艂asnej pracy podatnika, jego ma艂偶onka oraz ma艂oletnich dzieci. W艂a艣ciciel firmy, kt贸ry zatrudnia do pomocy swoj膮 偶on臋 nie b臋dzie m贸g艂 w kosztach swojej dzia艂alno艣ci uwzgl臋dni膰 warto艣ci wyp艂aconego wynagrodzenia. Inaczej sytuacja wygl膮da w przypadku sk艂adek ZUS. Odliczane s膮 one w spos贸b analogiczny jak sk艂adki op艂acane przez przedsi臋biorc臋 (sk艂adki spo艂eczne pomniejszaj膮 doch贸d, natomiast odliczona cz臋艣膰 sk艂adki zdrowotnej pomniejsza wysoko艣膰 podatku). Przedsi臋biorca zatrudniaj膮cy w firmie swoj膮 偶on臋 powinien pami臋ta膰 o obowi膮zkach jakie z tego tytu艂u powstaj膮.聽W艂a艣ciciel firmy powinien dokona膰 zg艂oszenia do ubezpieczenia osoby wsp贸艂pracuj膮cej w ci膮gu 7 dni w zale偶no艣ci od rodzaju zawartej umowy.

Dodatkowym obowi膮zkiem jest聽odprowadzanie zaliczek na podatek dochodowy z tytu艂u wyp艂acanego wynagrodzenia na takich samych zasadach, jak za ka偶dego innego pracownika.聽Warto pami臋ta膰 o tym, 偶e wysoko艣膰 wyp艂acanego wynagrodzenia dla osoby wsp贸艂pracuj膮cej nie stanowi kosztu uzyskania przychodu przedsi臋biorcy.

Adwokat Beata Pawlak

O Autorce

Beata Pawlak

Jestem adwokatem Izby Adwokackiej w Warszawie, mediatorem w Centrum Mediacji przy Naczelnej Radzie Adwokackiej i cz艂onkini膮 W艂oc艂awskiego Towarzystwa Naukowego, a tak偶e mentork膮 w Fundacji Women in Law. Na co dzie艅 prowadz臋 w艂asn膮 kancelari臋 adwokack膮 www.pawlak-adwokat.pl. Chc膮c podzieli膰 si臋 swoj膮 wiedz膮 i do艣wiadczeniem pisz臋 bloga prawniczego pod nazw膮 prawobeaty.pl. Specjalizuj臋 si臋 w prawie rodzinnym, karnym oraz cywilnym. Ponadto, wspieram i obs艂uguj臋 ma艂e firmy z ogromnym potencja艂em i innowacyjnym spojrzeniem na biznes. Z zami艂owania jestem pasjonatk膮 podr贸偶y, wielbicielk膮 narciarstwa, biegania oraz sport贸w wodnych.