Liderka (Foto. Canva Pro)

Jak odda膰 w艂adz臋 i pozosta膰 liderem w swoim zespole?

Dorota Wi艣niewska-Juszczak, SWPS

Jakie cechy decyduj膮 o tym, czy kto艣 ma zadatki na lidera? Jak odda膰 w艂adz臋 i pozosta膰 liderem w zespole? Jak膮 rol臋 odgrywa charyzma? Czy ka偶dy, kto posiada w艂adz臋 jest automatycznie przyw贸dc膮? To wszystko wyja艣nia dr Dorota Wi艣niewska-Juszczak, psycholog, kierownik studi贸w podyplomowych Creative Leadership. Jak efektywnie i tw贸rczo zarz膮dza膰 zespo艂ami na Uniwersytecie SWPS.

 

Na temat tego, w jaki spos贸b wy艂aniaj膮 si臋 liderzy, specjali艣ci dyskutuj膮 od lat

G艂贸wny sp贸r toczy si臋 na linii psychologii spo艂ecznej i psychologii osobowo艣ci. Reprezentanci pierwszego nurtu uznaj膮, 偶e na to, czy w konkretnym cz艂owieku ujawni膮 si臋 cechy przyw贸dcze, wp艂ywaj膮 sytuacja i okoliczno艣ci. Z kolei psychologia osobowo艣ci podaje, 偶e to w艂a艣nie osobowo艣膰 predestynuje konkretne osoby do obj臋cia liderskich pozycji lub te偶 znacznie im to u艂atwiaj膮. Do lat 50. XX wieku za najbli偶sz膮 prawdy uznawano koncepcj臋 great man in history, kt贸r膮 stworzyli psychologowie osobowo艣ci. Jednak brak konsekwentnych uwarunkowa艅 i zale偶no艣ci w wynikach bada艅 doprowadzi艂 do jej zarzucenia. Po wielu latach nast膮pi艂 powr贸t do tej koncepcji, dzi臋ki u偶yciu metaanaliz, na kt贸re sk艂ada si臋 suma wynik贸w bada艅 realizowanych w danym obszarze, potwierdzi艂y, 偶e osobowo艣膰 ma znacz膮c膮 rol臋 w zdobywaniu pozycji przyw贸dcy. Nale偶y jednak mie膰 na uwadze, 偶e nie jest to proces przyczynowo-skutkowy, a jedynie korelacja.

Cechy lidera 鈥 czyli jakie?

Z bada艅 wynika, 偶e cechami u艂atwiaj膮cymi obj臋cie przyw贸dztwa s膮 inteligencja, m臋sko艣膰, ekstrawersja, otwarto艣膰, sumienno艣膰 oraz dominacja. Wszystkie te cechy wsp贸lnie pomagaj膮 w zdobywaniu pozycji lidera. Szczeg贸lnie dwie z nich zas艂uguj膮 na wyja艣nienie. W przypadku dominacji obserwatorzy cz臋sto myl膮 j膮 z kompetencj膮. Ma na to wp艂yw spos贸b, w jaki dominuj膮ce osoby wypowiadaj膮 si臋: z przekonaniem, cz臋sto g艂o艣niej. M臋sko艣膰 z kolei traktowana jest tu bardzo stereotypowo i odnosi si臋 do postawy wyra偶aj膮cej zdecydowanie. Nie oznacza to, 偶e kobiety nie mog膮 lub nie chc膮 stawa膰 si臋 liderkami 鈥 wr臋cz przeciwnie. Musz膮 jednak zmierzy膰 si臋 ze spo艂ecznym oczekiwaniem, kt贸remu trudno sprosta膰, 偶e liderem mog膮 zosta膰 osoby posiadaj膮ce przymioty stereotypowo uto偶samiane z m臋sko艣ci膮.

PRZECZYTAJ TAK呕E: Jaki powinien by膰 lider? Oto 5 cech dobrego przyw贸dcy, na kt贸re warto zwr贸ci膰 uwag臋

Kiedy potrzebujemy lidera?

Kiedy grupa rozrasta si臋 na tyle, 偶e pojawia si臋 potrzeba obj臋cia konkretnych r贸l, kto艣 naturalnie przejmuje rol臋 lidera lub jest do tej funkcji wybierany. W jaki spos贸b sobie z ni膮 radzi? Psychologowie wyr贸偶niaj膮 najcz臋艣ciej dwa style zarz膮dzania: autokratyczny (zadaniowy) i demokratyczny(spo艂eczny). Styl autokratyczny jest niekiedy postrzegany negatywnie, zw艂aszcza w organizacjach czy zespo艂ach, w kt贸rych warto艣ci膮 jest wsp贸lne podejmowanie decyzji. Jak wskazuj膮 kolejne metaanalizy bada艅 styl demokratyczny (spo艂eczny) zdecydowanie skuteczniej podnosi satysfakcj臋 z pracy, zadowolenie z lidera i motywacje podw艂adnych ni偶 styl zadaniowy.

Na produktywno艣膰 grupy jednak oba style wp艂ywaj膮 podobnie. A styl autokratyczny jest szczeg贸lnie skuteczny w 2 skrajnych przypadkach: w warunkach sprzyjaj膮cych liderowi, kt贸ry dobrze zna sw贸j zesp贸艂 i mo偶e pozwoli膰 sobie na zadaniowy tryb pracy, a tak偶e w sytuacji bardzo mu niesprzyjaj膮cej, kiedy np. przyw贸dca zosta艂 wy艂oniony w wyniku konfliktu. W tym przypadku skoncentrowanie na zadaniu i jego realizacji wysy艂a do grupy sygna艂, 偶e oto jej cz艂onkowie znale藕li si臋 pod skrzyd艂ami profesjonalisty. Naturalnym wyborem, kiedy przyw贸dca napotka na problemy relacyjne z zespo艂em, jest demokratyczny styl zarz膮dzania. Jest cz臋sto preferowany ze wzgl臋du na pr贸b臋 艂agodzenia zastanej sytuacji i przekonanie, 偶e dobrze rozumiej膮cy si臋 i zaprzyja藕niony ze sob膮 i z liderem zesp贸艂 b臋dzie dzia艂a艂 lepiej. Badania pokazuj膮 jednak, 偶e nie jest to najlepsze rozwi膮zanie.

Niekt贸rzy psychologowie spo艂eczni wyr贸偶niaj膮 tak偶e trzeci styl zarz膮dzania: charyzmatyczny. To on okazuje si臋 by膰 najbardziej efektywny. Taki lider to rzadko艣膰. Dzia艂aj膮cy w ten spos贸b menad偶er potrafi wzbudza膰 w swoim zespole entuzjazm, przy jednoczesnym stawianiu wysoko poprzeczki i g艂臋bokim przekonaniu, 偶e jego podw艂adni poradz膮 sobie z powierzonymi zadaniami. Charyzma jest tu rozumiana jako rodzaj szczeg贸lnej relacji mi臋dzy liderem a zespo艂em. Aby konkretny model zarz膮dzania okre艣li膰 mianem stylu charyzmatycznego, niezb臋dna jest uwa偶no艣ci na innych ludzi, ch臋膰 dostrzegania ich potencja艂u i sta艂e przekazywanie informacji zwrotnych o rozwoju. Lider charyzmatyczny to taki, kt贸ry g艂osi przes艂anie, posiada dalekosi臋偶n膮 wizj臋 i wie, jak doprowadzi膰 zesp贸艂 do jej realizacji.

Przyw贸dztwo i w艂adza 鈥 to nie to samo

Dlaczego wi臋c, znaj膮c dobrze mo偶liwe style zarz膮dzania i wiedz膮c, jak wdro偶y膰 je w codzienn膮 prac臋 z zespo艂em, wielu menad偶er贸w nie radzi sobie ze swoj膮 rol膮? To efekt zmian w zachowaniu i postrzeganiu rzeczywisto艣ci, kt贸re powstaj膮 na skutek posiadania w艂adzy. Tak samo jak sytuacja mo偶e stworzy膰 dobrych lider贸w, potrafi tak偶e kszta艂towa膰 z艂ych przyw贸dc贸w. W艂adza i podw艂adno艣膰 pozostaj膮 ze sob膮 w dynamicznej wsp贸艂zale偶no艣ci i proporcje, jakie przybior膮, wp艂yn膮 na to, w jaki spos贸b zar贸wno zesp贸艂, jak i lider, b臋d膮 ze sob膮 funkcjonowa膰.

Pomi臋dzy w艂adz膮 i podw艂adno艣ci膮

Ju偶 samo wyobra偶enie sobie sytuacji, w kt贸rej mieli艣my nad kim艣 w艂adz臋, lub wr臋cz przeciwnie 鈥 silnie odczuwali艣my, 偶e wykonujemy jedynie polecenia, wp艂ywa na aktywowanie tego, co badacze nazywaj膮 w艂adz膮 lub podw艂adno艣ci膮. Z bada艅 jasno wynika, 偶e osoby z aktywizowan膮 w艂adz膮 s膮 w stanie o wiele szybciej podejmowa膰 decyzje, cho膰 nie zawsze opieraj膮 si臋 na wystarczaj膮cej liczbie danych, my艣l膮 bardziej abstrakcyjnie i dostrzegaj膮 znacznie mniej czynnik贸w uniemo偶liwiaj膮cych wykonanie zadania. Pozostawanie, nawet przez chwil臋, w pozycji w艂adzy, uruchamia system d膮偶enia, kt贸ry wyzwala z kolei funkcje wykonawcze. Te skomplikowane terminy oznaczaj膮 w praktyce, 偶e takie osoby s膮 o wiele bardziej zmotywowane do dzia艂ania.

Z kolei uczucie podw艂adno艣ci dzia艂a zupe艂nie odwrotnie. Uruchamia si臋 system unikania, kt贸ry upo艣ledza funkcje wykonawcze. Dzieje si臋 tak zw艂aszcza w sytuacjach, w kt贸rych lider wyra藕nie wskazuje na podleg艂膮 rol臋 swoich podw艂adnych. W efekcie menad偶erowie odnosz膮 wra偶enie, 偶e ich zesp贸艂 jest niekompetentny, a wchodz膮ce w jego sk艂ad osoby nie my艣l膮 kreatywnie, dzia艂aj膮 wolno i pope艂niaj膮 b艂臋dy. W przeciwie艅stwie do zarz膮dzaj膮cych. Dlaczego i kiedy tak si臋 dzieje? Odwaga w podejmowaniu ryzykownych krok贸w i zdecydowanie w dzia艂aniu to efekt zmiany postrzegania rzeczywisto艣ci, kt贸r膮 wywo艂uje posiadanie w艂adzy. To tak偶e wynik z jednej strony mniejszych ogranicze艅, a z drugiej mo偶liwo艣ci gospodarowania zasobami wed艂ug w艂asnej oceny. Osoby z w艂adz膮 w mniejszym stopniu kieruj膮 si臋 ograniczeniami, a wi臋kszym mo偶liwo艣ciami wynikaj膮cymi z jej posiadania.

Odda膰 w艂adz臋 i pozosta膰 liderem

Kluczowym momentem w procesie kszta艂towania si臋 dobrego lub z艂ego lidera jest to, czy zechce pozna膰 perspektyw臋, ograniczenia, mo偶liwo艣ci i motywacje swoich podw艂adnych. Niestety menad偶erowie cz臋sto dystansuj膮 si臋 od swoich zespo艂贸w, a w efekcie nie s膮 w stanie osi膮gn膮膰 cel贸w, kt贸re zosta艂y przed nimi postawione. Im bardziej w艂adczy okazuje si臋 by膰 lider, tym bierniejsi s膮 jego podw艂adni. Zmotywowanie grupy do dzia艂ania wymaga od przyw贸dcy nie tyle jeszcze mocniejszego wej艣cia w rol臋 silnego prze艂o偶onego, co oddanie zespo艂owi cz臋艣ci odpowiedzialno艣ci, ale te偶 korzystania z mo偶liwo艣ci jakie wynikaj膮 ze sprawowanej w tym zakresie w艂adzy. W贸wczas r贸wnie偶 podw艂adni poczuj膮 satysfakcj臋, kt贸r膮 na co dzie艅 odczuwaj膮 liderzy.

***

O Autorce:

dr Dorota Wi艣niewska-Juszczak, psycholog, ekspert kierunku zarz膮dzanie i przyw贸dztwo, kierownik studi贸w podyplomowych Creative Leadership. Jak efektywnie i tw贸rczo zarz膮dza膰 zespo艂ami, Uniwersytet SWPS

 

Na tej stronie wykorzystujemy cookies. Uzyskujemy do nich dost臋p w celach analitycznych oraz w celu zapewnienia prawid艂owego dzia艂ania strony. Je偶eli nie wyra偶asz na to zgody, mo偶esz zmieni膰 ustawienia w swojej przegl膮darce. Zobacz wi臋cej w Polityce Prywatno艣ci.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close