samotni

Kiedy nie艣mia艂o艣膰 utrudnia 偶ycie

Paulina Michalik, Uniwersytet SWPS

Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on linkedin
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on linkedin

Nie艣mia艂o艣膰 jest jak wewn臋trzny stra偶nik, kt贸ry ostrzega: nie r贸b tego, bo wystawisz si臋 na widok publiczny i narazisz na 艣mieszno艣膰. Jak sobie z nim radzi膰, by nie parali偶owa艂 naszego 偶ycia?

W jaki spos贸b stajemy si臋 nie艣miali? Jak m膮drze wspiera膰 dziecko, kt贸re unika towarzystwa? Jak radzi膰 sobie na co dzie艅 z w艂asnym l臋kiem spo艂ecznym? O nie艣mia艂o艣ci i jej roli w naszym 偶yciu m贸wi Paulina Michalik, psychoterapeutka z Akademickiego Centrum Psychoterapii i Rozwoju przy Uniwersytecie SWPS.

Kim jest cz艂owiek nie艣mia艂y? Zdaniem Profesora Philipa Zimbardo to np. ucze艅, kt贸ry wie, ale nie zg艂asza si臋 do odpowiedzi, osoba, kt贸ra umie i lubi ta艅czy膰, ale nie wchodzi na parkiet, cz艂owiek samotny, kt贸ry nie chce um贸wi膰 si臋 na randk臋. Jego wewn臋trzny stra偶nik ostrzega: nie r贸b tego, bo wystawisz si臋 na widok publiczny i narazisz na 艣mieszno艣膰.

Sie膰 biznesowych relacji to podstawa dzia艂ania. Co jednak zrobi膰, gdy ich nawi膮zywanie jest tortur膮? Okazuje si臋, 偶e introwertycy s膮 艣wietni w networkingu. Je艣li robi膮 go po swojemu.

Obecno艣膰 innych os贸b sprawia, 偶e w zasadzie ka偶dy cz艂owiek do艣wiadcza zwi臋kszonego napi臋cia. Niekt贸rych to odczucie mobilizuje i korzystnie wp艂ywa na wykonywanie przez nich r贸偶norakich zada艅. Innych 鈥 wr臋cz przeciwnie deprymuje i sprawia, 偶e czynno艣ci, kt贸re w samotno艣ci udaje si臋 im wykona膰 dobrze, w towarzystwie wychodz膮 o wiele gorzej. Osoby nie艣mia艂e zaliczaj膮 si臋 w艂a艣nie do tej drugiej grupy. W obecno艣ci innych modyfikuj膮 swoje zachowania, dzia艂aj膮c cz臋sto na swoj膮 niekorzy艣膰.

Nie艣mia艂o艣膰 jest cz臋艣ciowo wrodzona, a cz臋艣ciowo wyuczona. Na rozw贸j nie艣mia艂o艣ci wp艂ywaj膮 co najmniej dwie grupy czynnik贸w: wewn臋trzne takie jak rodzaj temperamentu, kt贸ry jest zwi膮zany mi臋dzy innymi z reaktywno艣ci膮 na bod藕ce oraz zewn臋trzne, do kt贸rych zalicza si臋 proces wychowawczy i oddzia艂ywanie szeroko rozumianej kultury, w jakiej cz艂owiek si臋 wychowuje. Wskutek r贸偶nych kombinacji powy偶szych kszta艂tuje si臋 te偶 samoocena rozumiana jako zesp贸艂 przekona艅 na w艂asny temat, kt贸ra tak偶e ma wp艂yw na poziom nie艣mia艂o艣ci.

鈥濸rokrastynacja jest jak karta kredytowa. To 艣wietna zabawa, dop贸ki nie dostaniesz rachunku鈥 鈥 s艂owa aktora Christophera Parkera dobrze znaj膮 ci, kt贸rzy codziennie zmagaj膮 si臋 z przek艂adaniem na p贸藕niej. Okazuje si臋 jednak, 偶e skuteczna walka z prokrastynacj膮 jest mo偶liwa. Czasem wystarcz膮 proste i dost臋pne dla ka偶dego techniki.

W kszta艂towaniu si臋 nie艣mia艂o艣ci niew膮tpliwie du偶膮 rol臋 odgrywaj膮 takie czynniki wrodzone – temperamentalne jak wysoka reaktywno艣膰 na bod藕ce, czy wra偶liwo艣膰. Dlatego w pierwszych latach 偶ycia dziecka kluczow膮 rol臋 odgrywaj膮 rodzice oraz najbli偶sze otoczenie, kt贸re mo偶e pom贸c dziecku, radzi膰 sobie z obci膮偶eniami wynikaj膮cymi z temperamentu lub przeciwnie utrudni膰 mu jeszcze bardziej radzenie sobie z sytuacjami spo艂ecznymi. Niewskazane jest zw艂aszcza wychowanie przez zawstydzanie lub krytyk臋. Na tym etapie nie艣mia艂o艣膰 mo偶e przyczynia膰 si臋 do obni偶enia samooceny, kt贸ra z kolei, na zasadzie sprz臋偶enia zwrotnego mo偶e utrwala膰 nie艣mia艂o艣膰. Z tego wzgl臋du nie nale偶y bagatelizowa膰 takich objaw贸w jak brak przyjaci贸艂, stres zwi膮zany z udzia艂em w wydarzeniach w przedszkolu czy szkole, niech臋膰 do udzia艂u w uroczysto艣ciach rodzinnych.

Najwa偶niejsza rada dotycz膮ca wspierania nie艣mia艂ych maluch贸w to nie podnosi膰 stanu napi臋cia, kt贸re pojawia si臋 w kontakcie z innymi. Gdy ciocie, wujkowie lub nieznajomi kieruj膮 do dziecka zaproszenie typu: 鈥瀉 teraz chod藕 i opowiedz nam co艣 o sobie鈥, naciskanie i komunikaty takie jak: 鈥瀗ie b膮d藕 dzikusem鈥, 鈥瀋zego ty si臋 tak boisz?鈥 mog膮 przynie艣膰 odwrotny skutek. Dzieci, kt贸re zaczynaj膮 my艣le膰 o sobie w kategorii 鈥瀋o艣 jest ze mn膮 nie tak / jestem dzikusem鈥, spinaj膮 si臋 jeszcze bardziej. Przekazy, kt贸re mog膮 w takiej sytuacji pom贸c opieraj膮 si臋 na empatii i poszanowaniu granic jego mo偶liwo艣ci jak np. 鈥瀝ozumiem ci臋, ja te偶 czasami si臋 wstydz臋鈥, albo 鈥瀢iem, 偶e ci teraz trudno, wi臋c mo偶e powiedz tylko dzie艅 dobry鈥.

W obecno艣ci innych dzieci warto interweniowa膰 dopiero wtedy, gdy widzimy, 偶e sytuacja si臋 powtarza: dziecko nie podchodzi do grupy r贸wie艣nik贸w, wycofuje si臋 z zabawy, szuka pretekstu, aby wr贸ci膰 do rodzica. Przede wszystkim nie nale偶y reagowa膰 zbyt szybko. Gdy interweniujemy zbyt gwa艂townie, wysy艂amy komunikat pozawerbalny 鈥瀟woja nie艣mia艂o艣膰 nie jest w porz膮dku, boj臋 si臋 o ciebie鈥, kt贸ry dzia艂a negatywnie na dziecko. Cz臋sto szybkie czy nieprzemy艣lane ingerencje wynikaj膮 z l臋ku samych rodzic贸w, o to jak oni i dziecko zostan膮 ocenieni przez otoczenie. Strategi膮 wychowawcza, kt贸ra sprawdza si臋 w przypadku nie艣mia艂ego dziecka jest droga 艣rodka: unikamy wrzucania malucha na g艂臋bok膮 wod臋 np. nie zach臋camy do publicznego przedstawiania si臋 w trakcie du偶ego spotkania rodzinnego, ale tak偶e nie zamykamy si臋 z dzieckiem w domu, tylko po to, by nie przysparza膰 mu stresu. Zar贸wno usilne konfrontowanie wstydliwego dziecka z nieznajomymi, jak r贸wnie偶 nadmierne chronienie go przed ka偶dym kontaktem z innymi, kt贸re powoduje dyskomfort, nie s膮 rozwi膮zaniem. To skrajne metody, kt贸rymi rodzice ryzykuj膮 nasilenie l臋ku spo艂ecznego. Dziecko musi nauczy膰 si臋 wychodzenia ze swojej strefy komfortu, aby mie膰 okazj臋 do trenowania swoich kompetencji spo艂ecznych i oswajania si臋 ze stresem wynikaj膮cym z obecno艣ci innych. W celu prze艂amania nie艣mia艂o艣ci, warto stwarza膰 dziecku bezpieczne warunki, w kt贸rych mo偶e nabywa膰 umiej臋tno艣ci spo艂ecznych np. zaprasza膰 do domu dzieci znajomych lub organizowa膰 wsp贸lne wyj艣cia z zaprzyja藕nion膮 rodzin膮 z dzie膰mi.

W okresie dorastania, czynnikami wyzwalaj膮cymi lub utrwalaj膮cymi nie艣mia艂o艣膰 mog膮 by膰 przykre, o艣mieszaj膮ce komunikaty kierowane do dziecka przez nauczycieli i r贸wie艣nik贸w. Trudne relacje w szkole, powtarzaj膮ce si臋 sytuacje z uczuciem zawstydzenia w tle sprawiaj膮, 偶e m艂ody cz艂owiek czuje si臋 inny, odrzucony przez swoj膮 spo艂eczno艣膰. Zazwyczaj nie艣mia艂o艣膰 pojawia si臋 w wyniku serii tego rodzaju przypadk贸w, jednak偶e r贸wnie dobrze mo偶e j膮 spowodowa膰 jednorazowa sytuacja, kt贸ra wyzwoli szczeg贸lnie mocno uczucie upokorzenia, wstydu, o艣mieszenia.

Nie艣mia艂o艣膰 u doros艂ego cz艂owieka niekoniecznie musi stanowi膰 trudne wyzwanie. Je艣li cz艂owiek akceptuje siebie i jego poziom l臋ku spo艂ecznego nie jest bardzo wysoki, nie艣mia艂o艣膰 nie b臋dzie w贸wczas zawsze wp艂ywa膰 znacz膮co na codzienne funkcjonowanie. Osoba, kt贸ra wyra藕nie nie lubi danego obszaru swojego 偶ycia np. udzia艂u w du偶ych spotkaniach towarzyskich, mo偶e tak zorganizowa膰 sobie 偶ycie, aby unika膰 tego rodzaju wydarze艅, a zarazem utrzymywa膰 dobre jako艣ciowo kontakty z wybranymi osobami i spe艂nia膰 si臋 w innych dziedzinach.

Jednak gdy nie艣mia艂o艣膰 wp艂ywa negatywnie na 偶ycie codzienne warto szuka膰 pomocy specjalisty. Strach przed rozmowami telefonicznymi z nieznajomymi lud藕mi, niemo偶no艣膰 nawi膮zania kontaktu w miejscach u偶yteczno艣ci publicznej, instytucjach, mog膮 w znacznym stopniu utrudnia膰 wykonywanie pracy, a nawet narazi膰 na niebezpiecze艅stwo. L臋k przed nawi膮zywaniem kontakt贸w z obcymi nara偶a na osamotnienie. Uleganie w艂asnemu l臋kowi mo偶e tylko doprowadzi膰 do jego nasilenia, dlatego nie nale偶y pozostawia膰 problemu samemu sobie. Jest to szczeg贸lnie wa偶ne w przypadku, gdy zani偶ona samoocena, unikanie sytuacji spo艂ecznych, brak otwarcia na innych, nasilaj膮 si臋 do tego stopnia, 偶e l臋k spo艂eczny przekszta艂ca si臋 w fobi臋. Niepokoj膮ce objawy, kt贸re wskazuj膮 na obecno艣膰 tego problemu, to parali偶uj膮cy l臋k i objawy fizyczne z nim zwi膮zane, unikanie zdecydowanej wi臋kszo艣ci sytuacji spo艂ecznych, nieumiej臋tno艣膰 tworzenia i podtrzymywania bliskich relacji, kontaktowanie si臋 wy艂膮cznie z cz艂onkami rodziny i unikanie 艣wiata zewn臋trznego. W sytuacji, gdy fobia spo艂eczna staje si臋 powa偶nym 偶yciowym problemem, dobrym rozwi膮zaniem jest rozpocz臋cie terapii, na przyk艂ad, poznawczo 鈥 behawioralnej, kt贸ra daje bardzo dobre wyniki w leczeniu tego rodzaju zaburzenia.

Mechanizm, kt贸ry w g艂贸wnej mierze odpowiada za utrwalanie nie艣mia艂o艣ci w 偶yciu doros艂ego cz艂owieka to zaabsorbowanie opiniami innych na nasz temat oraz silne skupienie uwagi na sobie i na tym, jak wypadamy w oczach innych. Osoby z silnym l臋kiem spo艂ecznym do tego stopnia przejmuj膮 si臋 opiniami otoczenia o sobie, 偶e fantazjuj膮 na temat tego jak te偶 mog膮 by膰 postrzegani przez innych, wy艣wietlaj膮 w swoim umy艣le swojego rodzaju 鈥瀎ilmy鈥, w kt贸rych ogl膮daj膮 siebie niejako z perspektywy kogo艣 innego. Takie osoby maj膮 zazwyczaj zupe艂nie nieadekwatne wyobra偶enie o tym, jak wypadaj膮 w oczach innych, ich obraz samych siebie jest du偶o gorszy ni偶 w rzeczywisto艣ci, a najcz臋艣ciej nie ma z ni膮 wiele wsp贸lnego.

Psychiatra Christoph Andre twierdzi, 偶e 偶ycie cz艂owieka nie艣mia艂ego sk艂ada si臋 ze zmarnowanych okazji. Chocia偶 wszystko jest dla niego tak samo osi膮galne jak dla innych, nie robi pierwszego kroku. Rozwi膮zanie w przypadku doros艂ych nie艣mia艂ych cz臋sto sprowadza si臋 do nieunikania trudnych sytuacji i oswajania ich ma艂ymi krokami. Chodzi o to, aby w chwilach stresu wywo艂anego kontaktem z innymi skupi膰 si臋 na czynnikach zewn臋trznych np. 鈥瀋zy dobrze rozumiem, co m贸wi do mnie rozm贸wca鈥, 鈥瀋zy ta rozmowa realizuje sw贸j cel鈥, 鈥瀋zy dobrze si臋 rozumiemy鈥 itd. Czasami pierwsza pozytywna pr贸ba prze艂amania si臋, np. zabrania g艂osu na zebraniu, otwiera cz艂owieka na kolejne pr贸by i nowe inicjatywy.

Paulina Michalik, psychoterapeutka, Akademickie Centrum Psychoterapii i Rozwoju przy Uniwersytecie SWPS

Zarejestruj si臋 aby otrzyma膰 newsletter

 

Na tej stronie wykorzystujemy cookies. Uzyskujemy do nich dost臋p w celach analitycznych oraz w celu zapewnienia prawid艂owego dzia艂ania strony. Je偶eli nie wyra偶asz na to zgody, mo偶esz zmieni膰 ustawienia w swojej przegl膮darce. Zobacz wi臋cej w Polityce Prywatno艣ci.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close