szachy

Czy ryzyko siedzi w naszej g艂owie?

dr Szymon Wichary, Uniwersytet SWPS

Dlaczego lubimy ryzykowa膰? Co sk艂ania nas, by podejmowa膰 niebezpieczne zachowania? Czy odpowied藕 tkwi w naszej sk艂onno艣ci do zdobywania nagr贸d? - pisze dr Szymon Wichary z Uniwersytetu SWPS.

Jak to dzia艂a?

Badania wykaza艂y szczeg贸ln膮 rol臋 neuromodulator贸w (np. dopaminy) w kszta艂towaniu naszej sk艂onno艣ci do poszukiwania nagr贸d i podejmowania ryzyka. Uk艂ad dopaminowy w m贸zgu sprawia, 偶e jeste艣my pobudzeni i zmotywowani do dzia艂ania. Dziej臋 si臋 tak na przyk艂ad, gdy chcemy uprawia膰 seks. Razem z innymi neuromodulatorami (m.in. noradrenalin膮 i acetylocholin膮) dopamina odpowiada za pobudzenie kory m贸zgowej, podtrzymywanie czujno艣ci, uwagi, a tak偶e skupienie. Uk艂ad dopaminowy jest bardziej aktywny, gdy wiemy, 偶e mo偶emy wi臋cej zyska膰. Ma to te偶 swoj膮 negatywn膮 stron臋, poniewa偶 przy nadmiernym pobudzeniu jeste艣my skoncentrowani na nagrodzie i zapominamy o zagro偶eniach. Przez to wiele z nas lekcewa偶y niebezpiecze艅stwo. Takie zachowanie obserwuje si臋 u graczy w kasynie, kt贸rzy ignoruj膮 mo偶liwo艣膰 przegranej i w konsekwencji trac膮 du偶e sumy pieni臋dzy.

Co igra z dopamin膮?

Inne substancje tj. opioidy czy hormony p艂ciowe r贸wnie偶 rzutuj膮 na dzia艂anie neuromodulator贸w, kszta艂tuj膮c nasz膮 sk艂onno艣膰 do ryzyka. Uk艂ad opioidowy pe艂ni kluczow膮 rol臋 w przetwarzaniu bod藕c贸w b贸lowych, powstawaniu i odporno艣ci na b贸l, ale jednocze艣nie do艣wiadczaniu przyjemno艣ci p艂yn膮cej z jedzenia, biegania czy seksu. Aktywacja tego uk艂adu jest podstaw膮 dzia艂ania morfiny, heroiny oraz alkoholu, dlatego tak 艂atwo nasz organizm uzale偶nia si臋 od tych substancji. System ten jest po艂膮czony z systemem dopaminowym, w kt贸rym znajduj膮 si臋 miejsca (鈥瀐otspoty鈥) reaguj膮ce na opioidy i zwi膮zane z odczuwaniem satysfakcji po otrzymaniu nagrody. Aktywacja tego uk艂adu (np. przez heroin臋 czy alkohol) r贸wnie偶 jest podstaw膮 sk艂onno艣ci do podejmowania ryzyka, gdy偶 przek艂ada si臋 na aktywacj臋 uk艂adu dopaminergicznego.

PRZECZYTAJ TAK呕E: Adrenalina, oksytocyna i endorfina 鈥 mog膮 nas pozytywnie zmotywowa膰 lub utrudni膰 funkcjonowanie w pracy. Jak dzia艂aj膮?

Hormony p艂ciowe (testosteron, estrogeny) tak偶e wp艂ywaj膮 na dzia艂anie neuromodulator贸w. Szczeg贸ln膮 rol臋 ma w tym przypadku testosteron. Badania wykaza艂y, 偶e podawanie testosteronu zwi臋ksza sk艂onno艣膰 do ryzyka. Zwi膮zane jest to z silniejsz膮 aktywacj膮 uk艂adu dopaminergicznego i zmniejszon膮 aktywacj膮 struktur m贸zgu wywo艂uj膮cych strach.

Hamulce

Dlaczego jednak najcz臋艣ciej potrafimy dostrzec niebezpiecze艅stwa oraz koszty danego dzia艂ania i analizujemy sytuacj臋, zanim bezmy艣lnie zaryzykujemy? Uk艂ad dopaminowy mo偶na por贸wna膰 do silnika, ale istniej膮 w naszym m贸zgu r贸wnie偶 hamulce – miejsca, kt贸re trzymaj膮 w ryzach uk艂ad dopaminowy (np. cia艂o migda艂owate, prawa kora przedczo艂owa). Szczeg贸lnie prawa kora przedczo艂owa staje si臋 bardziej aktywna w obliczu mniej oczywistych mo偶liwo艣ci, pozwala na spostrze偶enie zagro偶e艅 i zr贸wnowa偶on膮 analiz臋 naszych decyzji.

Badanie tych z艂o偶onych uk艂ad贸w i ich wp艂ywu na nasze zachowanie jest fascynuj膮c膮 przygod膮, kt贸ra przynosi nam warto艣ciow膮 wiedz臋, pomagaj膮c膮 w zrozumieniu naszych s艂abo艣ci 鈥 sk艂onno艣ci do chor贸b, uzale偶nie艅 i zachowa艅, kt贸re mog膮 nam zaszkodzi膰. Analiza tych zjawisk pokazuje, 偶e naszym zachowaniem rz膮dz膮 pierwotne mechanizmy, kt贸re jednak mo偶emy kontrolowa膰 dzi臋ki korze m贸zgowej, kt贸ra jest najnowszym wynalazkiem ewolucji.