S膮d

Savoir-vivre w s膮dzie

Beata Pawlak

Jak zachowa膰 si臋 w s膮dzie, 偶eby dostosowa膰 si臋 do panuj膮cego tam formalizmu? I jak przygotowa膰 si臋 do udzia艂u w rozprawie zdalnej? Poni偶ej kilka wskaz贸wek od adwokat Beaty Pawlak.

Wybieraj膮c si臋 do s膮du, nale偶y mie膰 ze sob膮 dow贸d osobisty lub inny wa偶ny dokument to偶samo艣ci. Niezb臋dne b臋dzie tak偶e zawiadomienie o terminie rozprawy. O taki dokument mo偶e zapyta膰 nas pracownik ochrony s膮du. Ponadto, w tre艣ci zawiadomienia zapisane b臋d膮 wszelkie istotne dane, takie jak data i godzina rozprawy oraz sala, w jakiej ma odby膰 si臋 rozprawa.

Je偶eli otrzymali艣my wezwanie na rozpraw臋, nale偶y dok艂adnie przeczyta膰 tre艣膰 wezwania. Je艣li jeste艣my zainteresowani i jeste艣my jednym z uczestnik贸w procesu w danym post臋powaniu, przys艂uguje nam prawo zapoznania si臋 z aktami sprawy. W tym celu mo偶na wcze艣niej skontaktowa膰 si臋 z sekretariatem wyznaczonego wydzia艂u s膮du i zam贸wi膰 akta sprawy do czytelni. Uprawnienia takiego nie posiada 艣wiadek. Pami臋tajmy, 偶e ka偶da osoba, kt贸ra otrzyma wezwanie do s膮du, powinna je przeczyta膰 z uwag膮, albowiem s膮 tam najcz臋艣ciej zamieszczone kluczowe informacje, mi臋dzy innymi dotycz膮ce charakteru wezwania, terminu, miejsca, a w przypadku 艣wiadk贸w r贸wnie偶 konsekwencje niestawiennictwa.

Je偶eli z okre艣lonych wzgl臋d贸w nie mo偶emy stawi膰 si臋 na otrzymane wezwanie, zawsze musimy usprawiedliwi膰 swoj膮 nieobecno艣膰. Pismo zawieraj膮ce wyja艣nienia powinni艣my wys艂a膰 niezw艂ocznie do s膮du.

Do s膮du nale偶y wybra膰 odpowiedni str贸j.

Ubieraj膮c si臋 w spos贸b schludny i elegancki prezentujemy si臋 zdecydowanie lepiej i okazuje si臋 w ten spos贸b s膮dowi sw贸j szacunek. Zdecydowanie odradza si臋 wchodzenie na sal臋 rozpraw ubranym jak na pla偶臋.

Telefon, tablet, smartwatch, etc. na czas rozprawy oczywi艣cie nale偶y wy艂膮czy膰 lub ca艂kowicie wyciszy膰. Pami臋tajmy, 偶e tryb wibracji bywa r贸wnie偶 irytuj膮cy. Co oczywiste, przed wej艣ciem na sal臋 s膮dow膮 wyrzucamy gum臋 do 偶ucia, landrynki lub inne cukierki. Z uwagi na warunki pandemiczne mo偶na przed wej艣ciem na sal臋 rozpraw dezynfekowa膰 d艂onie. Dozowniki z p艂ynem do dezynfekcji znajduj膮 si臋 przy drzwiach do sali rozpraw.

Na sal臋 rozpraw wchodzimy wywo艂ani przez protokolanta. Wchodz膮c na sal臋 s膮dow膮 nale偶y zaj膮膰 w艂a艣ciwe miejsce na jednej z dw贸ch 艂aw. Jest na to prosty spos贸b: stoj膮c przodem do s臋dziego, je偶eli jest si臋 powodem to nale偶y usi膮艣膰 w 艂awie po lewej stronie, a je偶eli jest si臋 pozwanym, to nale偶y zaj膮膰 艂aw臋 po prawej stronie. Oczywi艣cie je偶eli pomyli si臋 strony, to s膮d zwr贸ci na to uwag臋 i wska偶e w艂a艣ciwe miejsce i to nie b臋dzie koniec 艣wiata, ani 偶aden wstyd.

Zawsze i w ka偶dym s膮dzie

Po prawej stronie s膮du siada:

  • Pow贸d
  • Wnioskodawca
  • Oskar偶yciel posi艂kowy
  • Prokurator
  • Pokrzywdzony

Po lewej stronie s膮du siada:

  • Pozwany
  • Oskar偶ony
  • Uczestnik post臋powania


Stanowisko przy kolumnie po 艣rodku zajmuje wezwany 艣wiadek.

Do s臋dziego lub pani s臋dzi zawsze nale偶y zwraca膰 si臋: „Wysoki s膮dzie„, za艣 wszelkie wypowiedzi i odpowiedzi na pytania wyg艂aszamy na stoj膮co. Do stron post臋powania u偶ywamy formy „Pan, Pani”, za艣 do pe艂nomocnik贸w zwracamy si臋 鈥濸ani Mecenas, Panie Mecenasie鈥. Na ka偶de zwr贸cenie si臋 do nas przez Wysoki S膮d udzielamy odpowiedzi na stoj膮co.

Nie nale偶y si臋 spieszy膰. Bardzo wiele b艂臋d贸w i faux pas pope艂nianych jest w skutek po艣piechu. Tymczasem w s膮dzie niewiele rzeczy dzieje si臋 w spos贸b nag艂y, nieodwracalny i wymagaj膮cy natychmiastowej reakcji. No, mo偶e w ameryka艅skich filmach. Ale nawet ogl膮daj膮c proces z udzia艂em Amber Heard o znies艂awienie Johnny’ego Deppa mo偶na by艂o dostrzec tempo przebiegu rozprawy. W Polsce dzieje si臋 to jeszcze wolniej.

Nale偶y przedstawia膰 rzeczowe i zgodne z prawd膮 wypowiedzi. Warto przedstawia膰 swoje stanowisko powoli i z wcze艣niejszym przygotowaniem si臋 szczeg贸lnie w kontek艣cie chronologii wydarze艅. Najlepiej, aby wypisa膰 sobie dzie艅 wcze艣niej, sytuacje, z powodu kt贸rych jeste艣my w s膮dzie z uwzgl臋dnieniem dat. Nale偶y pami臋ta膰, 偶e w momencie, kiedy wypowiada si臋 druga strona, nie nale偶y przerywa膰. Nawet je偶eli druga strona mija si臋 z prawd膮, to nale偶y spokojnie poczeka膰, a偶 sko艅czy swoj膮 wypowied藕. Wtedy mo偶na poprosi膰 s膮d o mo偶liwo艣膰 ustosunkowania si臋. Wszystko ma sw贸j czas i miejsce. Nale偶y stawia膰 na rzeczowe argumenty i przemy艣lane wypowiedzi, ni偶 na ci臋te i szybkie riposty.

Przed sal膮 rozpraw nie rozmawiamy g艂o艣no o sprawie.

To bardzo wa偶ne, aby艣my b臋d膮c przyk艂adowo 艣wiadkiem nie rozmawiali ze stron膮. Kwestia wydaj膮ca si臋 oczywista, z praktycznego punktu widzenia adwokata oczywist膮 by膰 przestaje, kiedy 艣wiadek stawia si臋 przyk艂adowo z pozwanym i w dosy膰 uporczywy i g艂o艣ny spos贸b prowadz膮 dyskusje na temat sprawy. W zaistnia艂ej sytuacji nale偶y spodziewa膰 si臋 pyta艅 ze strony s膮du lub strony przeciwnej procesu, czego dotyczy艂a przedmiotowa rozmowa. Rozmowa 艣wiadka ze stron膮 procesu mo偶e budzi膰 w膮tpliwo艣ci w zakresie wiarygodno艣ci zezna艅 艣wiadka.

Savoir vivre w dobie nowoczesnych rozpraw.

Za spraw膮 nowelizowanych przepis贸w s膮dy mog膮 prowadzi膰 rozprawy zdalnie. Osoby, kt贸re bior膮 w nich udzia艂, mog膮 w zasadzie w dowolnym miejscu po艂膮czy膰 si臋 z s膮dem i za po艣rednictwem 艂膮czy internetowych uczestniczy膰 w nowoczesnych rozprawach. Z istoty rzeczy te wirtualne wydarzenia r贸偶ni膮 si臋 od rozpraw stacjonarnych, skoro strony, 艣wiadkowie i pe艂nomocnicy mog膮 bra膰 w nich udzia艂 w niemal偶e dowolnym miejscu na 艣wiecie.

Pojawiaj膮 si臋 r贸wnocze艣nie pytania: jakie zachowania przystaj膮 uczestnikom takich rozpraw? Czego wystrzega膰 si臋 w kontaktach z s膮dem, z kt贸rym 艂膮czymy si臋 z miejsc, w kt贸rych czujemy si臋 – z za艂o偶enia – do艣膰 swobodnie?聽Co prawda nie mamy skodyfikowanych wszystkich zasad odnosz膮cych si臋 do poprawnych zachowa艅 przed s膮dem, z kt贸rym 艂膮czymy si臋 za pomoc膮 kamerki. O ile pewne zasady wynikaj膮 z ustaw, to jednak wiele kwestii nie zosta艂o uregulowanych. Nie ma regulacji, kt贸re odnosi艂yby si臋 wprost do rozpraw zdalnych, wi臋c wiele zale偶y od wyczucia danej osoby.

Przed rozpraw膮 zdaln膮 dobrze jest przygotowa膰 dow贸d osobisty albo inny dokument to偶samo艣ci ze zdj臋ciem 鈥 mo偶emy by膰 poproszeni przez S臋dziego o okazanie tego dokumentu poprzez zbli偶enie go do kamerki. Podobnie jak w przypadku rozprawy stacjonarnej warto pami臋ta膰 o w艂a艣ciwym, schludnym ubiorze. Warto zwr贸ci膰 uwag臋, 偶e cz臋sto uczestnicy rozprawy zdalnej 艂膮cz膮 si臋 na przyk艂ad z wakacyjnego pobytu, z samochodu lub z domu i w ka偶dym z tych przypadk贸w nale偶y ubra膰 si臋 odpowiednio. Nie wskazanym by艂oby po艂膮czenie si臋 w stroju bikini czy letniej koszulce.

Rozprawa na stoj膮co czy siedz膮co?

Nowa, zdalna sala rozpraw to nowe wyzwania. Przed po艂膮czeniem cz臋sto pada pytanie, czy zwracaj膮c si臋 do s膮du, powinni艣my wsta膰 czy nie jest to konieczne? I w tym przypadku mo偶na spotka膰 r贸偶ne praktyki. Je艣li chodzi o konieczno艣膰 powstania przy sk艂adaniu przyrzecze艅 i przy og艂oszeniu wyroku, to z pewno艣ci膮 s膮d poprosi aby艣my wstali. I co wa偶ne, dla takich uczestnik贸w, w贸wczas wida膰 ca艂膮 nasz膮 sylwetk臋, wi臋c warto na rozpraw臋 zdaln膮 zadba膰 r贸wnie偶 o doln膮 cz臋艣膰 naszej garderoby. Wskaza膰 nale偶y, 偶e na rozprawie w s膮dzie powstanie jest elementem szacunku do s膮du i u艂atwia sk艂adanie zezna艅. Jednak偶e podczas rozprawy zdalnej przy sk艂adaniu zezna艅 b膮d藕 pyta艅 kierowanych do s膮du, na og贸艂 nie jest wymagana postawa stoj膮ca. Ale niew膮tpliwie nale偶y wsta膰 przy sk艂adaniu przyrzeczenia oraz podczas og艂aszania wyroku. Tych regu艂 nie powinni艣my narusza膰. W tych momentach nale偶a艂oby odej艣膰 od kamery lub ustawi膰 kamer臋 tak, aby w postawie stoj膮cej widoczna by艂a ca艂a sylwetka 鈥 艂膮cznie z twarz膮.

Tak naprawd臋 od czasu og艂oszenia pandemii przenie艣li艣my nasze 偶ycie do Internetu i 鈥瀞kracamy dystans鈥. I na og贸艂 inaczej zachowujemy si臋 na spotkaniach w biurze, w salach konferencyjnych, na szkoleniach czy na wyk艂adach stacjonarnych, a inaczej, gdy uczestniczymy w takich sesjach zdalnie przed komputerem. W tym drugim przypadku jest wi臋cej swobody i wcale nie chodzi tu o brak szacunku do prowadz膮cego spotkanie, ale o rozlu藕nion膮 atmosfer臋. Na porz膮dku dziennym jest to, 偶e osoby, kt贸re 艂膮cz膮 si臋 z zespo艂em lub szkoleniowcem pij膮 kaw臋, herbat臋, wod臋, cz臋sto przegryzaj膮 przek膮ski. Cz臋stym zjawiskiem jest to, 偶e wy艂膮czamy wtedy kamerki i mikrofony.聽 Jednak偶e na rozprawie zdalnej prowadzonej przez s臋dziego jest inaczej. Po pierwsze ju偶 w pouczeniu o terminie rozprawy zdalnej mamy wskazane, 偶e musimy by膰 wyposa偶eni w sprz臋t ze sprawn膮 kamerk膮, g艂o艣nikiem i mikrofonem. Nie mo偶na wy艂膮cza膰 sobie dowolnie kamerki czy mikrofonu podczas rozprawy zdalnej. S臋dzia musi widzie膰 i s艂ysze膰 osob臋 po艂膮czon膮. Po po艂膮czeniu si臋 z s膮dem nale偶y zachowywa膰 si臋 tak, jakby istotnie by艂o si臋 na sali rozpraw. Nie pijemy kawy, herbaty, nie jemy przek膮sek, nie palimy papieros贸w i e-papieros贸w, nie 偶ujemy gumy. Nie gramy w gry w trakcie rozprawy ani nie u偶ywamy telefonu. Zrozumia艂ym jest, 偶e podczas wyk艂ad贸w online cz臋sto wy艂膮czamy mikrofon i dos艂ownie zajmujemy si臋 innymi aplikacjami, przy okazji s艂uchaj膮c prowadz膮cego. Jednak w przypadku rozprawy zdalnej ca艂e spotkanie pozostajemy w interakcji.

Je偶eli mamy w膮tpliwo艣ci, czy potrafimy pos艂ugiwa膰 si臋 aplikacj膮, za pomoc膮 kt贸rej odb臋dzie si臋 po艂膮czenie na rozpraw臋 zdaln膮, to warto wiedzie膰, 偶e istnieje mo偶liwo艣膰 po艂膮czenia pr贸bnego na dzie艅 przed zaplanowan膮 rozpraw膮. Podczas po艂膮czenia pr贸bnego mo偶na sprawdzi膰 czy nasz sprz臋t dzia艂a oraz czy nasze oprogramowanie wsp贸艂pracuje z platform膮, na kt贸rej odb臋dzie si臋 po艂膮czenie z s膮dem. 聽

Loguj膮c si臋 na wirtualn膮 rozpraw臋, postarajmy si臋, aby nasze warunki nie przeszkadza艂y w procesie. Najlepiej, aby by艂o to pomieszczenie wyciszone na przyk艂ad pok贸j lub biuro. Nie wskazanym jest po艂膮czenie z restauracji czy z centrum handlowego. Po pierwsze chodzi o ha艂as, kt贸ry w takich miejscach mo偶e utrudni膰 skupienie pozosta艂ym uczestnikom rozprawy, a po drugie zgodnie z pouczeniem s膮du, ka偶da osoba, kt贸ra bierze udzia艂 w rozprawie zdalnej, jest obowi膮zana do przebywania w miejscu, kt贸re gwarantuje przeprowadzenie rozprawy zdalnej w spos贸b odpowiadaj膮cy powadze S膮du.

Szczeg贸艂owe instrukcje dotycz膮ce przeprowadzenia rozprawy zdalnej mo偶na znale藕膰 na stronach s膮d贸w, mo偶na r贸wnie偶 klikn膮膰 w link S膮du Okr臋gowego w Warszawie.

Adwokat Beata Pawlak

O Autorce

Beata Pawlak

Jestem adwokatem Izby Adwokackiej w Warszawie, mediatorem w Centrum Mediacji przy Naczelnej Radzie Adwokackiej i cz艂onkini膮 W艂oc艂awskiego Towarzystwa Naukowego, a tak偶e mentork膮 w Fundacji Women in Law. Na co dzie艅 prowadz臋 w艂asn膮 kancelari臋 adwokack膮 www.pawlak-adwokat.pl. Chc膮c podzieli膰 si臋 swoj膮 wiedz膮 i do艣wiadczeniem pisz臋 bloga prawniczego pod nazw膮 prawobeaty.pl. Specjalizuj臋 si臋 w prawie rodzinnym, karnym oraz cywilnym. Ponadto, wspieram i obs艂uguj臋 ma艂e firmy z ogromnym potencja艂em i innowacyjnym spojrzeniem na biznes. Z zami艂owania jestem pasjonatk膮 podr贸偶y, wielbicielk膮 narciarstwa, biegania oraz sport贸w wodnych.