Kobieta chowaj膮ca twarz w d艂onie

Dlaczego lubimy rzuca膰 sobie k艂ody pod nogi?

Prof. Dariusz Doli艅ski, SWPS

Czy czujemy si臋 lepiej, gdy znajdujemy wyt艂umaczenie dla swoich pora偶ek? Czy to skuteczna metoda budowania pewno艣ci siebie w relacjach zawodowych?

Ameryka艅scy psychologowie Steven Berglas i Edward Jones opisali koncepcj臋 samoutrudniania w odnoszeniu sukces贸w. Zbadali specyficzny rodzaj przeszk贸d, kt贸re tworzymy, aby poprawi膰 samoocen臋 mimo, 偶e osi膮gni臋cie celu jest w贸wczas trudniejsze. Tego rodzaju sytuacje cz臋sto maj膮 miejsce w biznesie, gdy dla przedsi臋biorcy przekonanie o 艣wietnych kompetencjach menad偶erskich jest wa偶niejsze ni偶 cele firmy. Je艣li szef stosuje prokrastynacj臋, to wiele jego decyzji b臋dzie nietrafionych, jednak gdy znajdzie do tego odpowiednie wyt艂umaczenie nie straci, a wr臋cz zyska w oczach podw艂adnych.

Trudna droga do sukcesu

Nie tylko menad偶erowie, ale tak偶e osoby zajmuj膮ce ni偶sze stanowiska stosuj膮 samoutrudnianie. Przed pracownikiem stoi du偶e wyzwanie, nast臋pnego dnia ma rozpocz膮膰 wa偶ny projekt. Pracownik zdaje sobie spraw臋, 偶e zadanie jest trudne, wymaga specjalistycznej wiedzy, umiej臋tno艣ci i przygotowania. Je艣li mu nie sprosta, utraci zaufanie szefa oraz wsp贸艂pracownik贸w. Jednocze艣nie b臋dzie to cios w jego poczucie warto艣ci. Zmuszony b臋dzie my艣le膰 o sobie gorzej i podobnie b臋dzie odbiera艂o go otoczenie zawodowe. Je艣li wieczorem nie przygotuje si臋 do projektu, a zamiast tego pomo偶e w obowi膮zkach domowych, to w przypadku pora偶ki w firmie b臋dzie mia艂 wyt艂umaczenie. Z 艂atwo艣ci膮 b臋dzie m贸g艂 uzna膰, 偶e nie poradzi艂 sobie z zadaniem, nie z powodu zaniedbania, ale dlatego, 偶e by艂 zm臋czony innymi zaj臋ciami. Gdy pracownik, kt贸ry rzuci艂 sobie k艂ody pod nogi odniesie sukces, wtedy mo偶e my艣le膰 o sobie w samych superlatywach. Strategia behawioralna to jedna z najcz臋艣ciej stosowanych metod usprawiedliwiania si臋 w 艣rodowisku zawodowym, kt贸ra tylko teoretycznie pozwala na zachowanie pozycji eksperta.

Usprawiedliwienia

Inna strategia samoutrudniania polega na demonstracji w艂asnych wad. 呕eby nie odczu膰 pora偶ki i nie pogorszy膰 opinii o sobie, wiele os贸b demonstracyjnie okazuje swoje s艂abo艣ci. Mog膮 by膰 to symptomy l臋ku, obni偶enie nastroju, bezsenno艣膰 oraz stres. Kandydaci w procesie rekrutacji cz臋sto wspominaj膮, 偶e s膮 zdenerwowani. Zachowuj膮 si臋 tak na wszelki wypadek, 偶eby wyt艂umaczy膰 brak wiedzy i kompetencji. Pr贸buj膮 zasygnalizowa膰 rekruterowi, 偶e powinien wzi膮膰 poprawk臋 na napi臋cie, kt贸re obni偶a ich umiej臋tno艣ci. Podobnie jest w sytuacji, gdy pracownika czeka kluczowe dla los贸w firmy spotkanie biznesowe, wtedy na kilka dni przed jego terminem nie pojawia si臋 w biurze, t艂umacz膮c si臋 problemami zdrowotnymi. Wszystko po to, 偶eby unikn膮膰 rosn膮cego niepokoju i jednocze艣nie zbudowa膰 wizerunek osoby zaanga偶owanej w prac臋.

PRZECZYTAJ TAK呕E: Trenuj pewno艣膰 siebie ka偶dego dnia. 7 膰wicze艅 na 7 dni tygodnia

Wina innych

Szef lub cz艂onek zespo艂u mo偶e zastosowa膰 strategi臋 symboliczn膮, kt贸ra polega na negatywnej percepcji sytuacji. Nie zmniejsza obiektywnego prawdopodobie艅stwa osi膮gni臋cia sukcesu, ale umo偶liwia dogodn膮 interpretacj臋 wynik贸w. Przed rozpocz臋ciem projektu menad偶er dochodzi do wniosku, 偶e poza jego kontrol膮 s膮 czynniki negatywnie wp艂ywaj膮ce na realizacj臋 zadania. Zesp贸艂 jest 藕le dobrany, brak w nim specjalisty, kto艣 wprowadza z艂膮 atmosfer臋, ale nie mo偶na z tym nic zrobi膰, poniewa偶 na przeszkodzie stoi np. prawo pracy. Je艣li efektem dzia艂ania b臋dzie pora偶ka, szef mo偶e uzna膰, 偶e dosz艂o do niej przez pracownika, kt贸ry negatywnie wp艂ywa艂 na klimat panuj膮cy w przedsi臋biorstwie. Cz臋sto menad偶erowie specjalnie poszukuj膮 problemowych podw艂adnych, kt贸rzy zapewni膮 im wyja艣nienie potencjalnego niepowodzenia, a przy okazji nie obci膮偶膮 ich pozycji w firmie.

Za du偶o na g艂owie

Zar贸wno szefowie, jak i pracownicy, kt贸rym brakuje pewno艣ci siebie stosuj膮 metod臋 za wiele naraz. S膮 sk艂onni podejmowa膰 si臋 licznych zada艅 jednocze艣nie, tylko dlatego, 偶e dok艂adne ich wykonanie nie jest mo偶liwe. Pora偶ka w realizacji du偶ej liczby skomplikowanych projekt贸w boli mniej. Z wysokiego konia nie wstyd spa艣膰, tak wi臋c utrudnianie sobie 偶ycia na skutek przyj臋cia mn贸stwa obowi膮zk贸w ma walor samousprawiedliwiaj膮cy.

Mamy sk艂onno艣ci do samooutrudniania, bo dzi臋ki temu chronimy nasz膮 samoocen臋. Taka strategia stosowana jest zwykle jeszcze przed osi膮gni臋ciem faktycznego wyniku pracy i stanowi zabezpieczenie na wypadek ewentualnej pora偶ki. Rzucanie k艂贸d pod nogi to skomplikowany i ma艂o efektywny spos贸b radzenia sobie z brakiem pewno艣ci w sytuacjach zadaniowych, dlatego warto rzetelnie wykonywa膰 swoje obowi膮zki zamiast skupia膰 si臋 na poszukiwaniu kolejnych wym贸wek.

***

Autorem tekstu jest prof. dr hab. Dariusz Doli艅ski, psycholog spo艂eczny, Uniwersytet SWPS Wroc艂aw.