┼éawka szkolna, na kt├│rej le┼╝─ů ksi─ů┼╝ki, o┼é├│wki, jab┼éko oraz klocki ABC

Edukacja to najlepsza inwestycja

Edyta Plich, Magdalena Siekierzyńska

"Wszystko, co inwestujesz w siebie, zwraca si─Ö dziesi─Öciokrotnie. Wiedza zdobyta dzi─Öki edukacji, w przeciwie┼ästwie do aktyw├│w oraz inwestycji, nie mo┼╝e zosta─ç w ┼╝aden spos├│b odebrana. Nikt nie mo┼╝e tego opodatkowa─ç ani Ci tego ukra┼Ť─çÔÇŁ - tak twierdzi legendarny przedsi─Öbiorca Warren Buffett.

Dla rodzic├│w priorytetem jest szcz─Ö┼Ťcie dzieci, wi─ů┼╝─ů je w naturalny spos├│b z sukcesami zawodowymi a wcze┼Ťniej edukacyjnymi. Dlatego szukaj─ů najlepszych szk├│┼é, nauczycieli, dodatkowych zaj─Ö─ç, kt├│re zapewni─ů ┼Ťwietne rezultaty. Ci─ůgle za bardzo skupiamy si─Ö w┼éa┼Ťnie na wynikach, a nie dobrostanie dziecka.┬á

Wyp┼éywa to oczywi┼Ťcie z modelu naszej szko┼éy, gdzie ci─ůgle si─Ö ┼Ťcigamy i por├│wnujemy. Jak wynika z raportu ÔÇ×NoeÔÇŁ prowadzonego przez pracownie Bada┼ä i Innowacji Spo┼éecznych ÔÇ×StoczniaÔÇŁ, polska szko┼éa nie wyposa┼╝a dzieci w najwa┼╝niejsze kompetencje potrzebne we wsp├│┼éczesnym ┼Ťwiecie. Nie uczy krytycznego my┼Ťlenia, kreatywno┼Ťci ani samodzielno┼Ťci, przyzwyczaja do odtwarzania formu┼é i rozwi─ůzywania test├│w.

Dodatkowo w badaniach PISA 2018 sprawdzaj─ůcych poziom satysfakcji ┼╝yciowej i samopoczucia polscy uczniowie zaj─Öli ostatnie miejsce w Europie. Skandynawowie, kt├│rzy od lat s─ů najlepsi w testach PISA, ju┼╝ dawno zmienili priorytety edukacyjne. Edukacj─Ö rozumiej─ů jako m─ůdre wspieranie dzieci w rozwoju, dostosowane do ich potrzeb i mo┼╝liwo┼Ťci. S─ů przekonani, ┼╝e szcz─Ö┼Ťliwe dzieci mog─ů wi─Öcej osi─ůgn─ů─ç. Mimo ┼╝e badania pokazuj─ů, ┼╝e intelekt to oko┼éo 20% ┼╝yciowego sukcesu, nadal trwamy przy ideale ucznia dobrego ze wszystkiego. Same pi─ůtki a jeszcze lepiej sz├│stki i wzorowe zachowanie – tego chcemy dla naszych dzieci? Spotkania szkolnych koleg├│w po latach potwierdzaj─ů, ┼╝e sukces niekoniecznie idzie w parze z pi─ůtkami na ┼Ťwiadectwie.

W jaki spos├│b my – rodzice – mo┼╝emy najlepiej zadba─ç o swoje dzieci? Rol─ů rodzic├│w jest stworzenie ┼Ťrodowiska, w kt├│rym dzieci b─Öd─ů mog┼éy sta─ç si─Ö silne, zaradne i spe┼énionej. Nasze dzieci maj─ů potencja┼é, my mamy im pom├│c go wydoby─ç. Prezentujemy kilka wskaz├│wek, jak to osi─ůgn─ů─ç.

Demokracja w domu

G┼é├│wn─ů cech─ů dom├│w stymuluj─ůcych osi─ůgni─Öcia dzieci jest demokracja. Dr Dawid Mc Clelland w ksi─ů┼╝ce ÔÇ×Spo┼éecze┼ästwo osi─ůgni─Ö─çÔÇŁ opisa┼é badania nad rodzicielstwem i jego wp┼éywem na motywacj─Ö u dzieci. Pokaza┼é, ┼╝e w takich domach po┼Ťwi─Öca si─Ö dzieciom czas, rozmawia z nimi, ich opinie s─ů wys┼éuchane i szanowane. Ca┼éa rodzina wsp├│lnie uzgadnia cele, co znacz─ůco wp┼éywa na ich skuteczniejsz─ů realizuj─Ö, a co za tym idzie osi─ůganie wi─Ökszych sukces├│w.

Wszyscy wiemy z do┼Ťwiadczenia, ┼╝e najlepiej dzia┼éa przyk┼éad, a nie wyk┼éad. Je┼Ťli rodzice odnosz─ů si─Ö z szacunkiem do ludzi, nie oceniaj─ů, nie por├│wnuj─ů si─Ö stale do innych, ucz─ů tego samego swoje dzieci. Dobre relacje w rodzinie i rozw├│j dziecka wspiera odpowiednie zadawanie pyta┼ä i cz─Östo rozmowy z nimi.┬á Wielu rodzic├│w, kiedy s┼éyszy, ┼╝e dziecko dosta┼éo tr├│jk─Ö z klas├│wki, automatycznie pyta o oceny koleg├│w z klasy.┬áNieustannie por├│wnuj─ůc swoje dziecko do innych os┼éabiamy jego wiar─Ö w siebie. Zawsze przecie┼╝ znajdzie si─Ö kto┼Ť lepszy, ci─ůg┼ée ┼Ťciganie si─Ö jest frustruj─ůce. Nie┼Ťwiadomie powielamy schemat z naszego dzieci┼ästwa. A przecie┼╝ chcemy, ┼╝eby dzieci nie ba┼éy si─Ö ryzykowa─ç, zachowa┼éy ciekawo┼Ť─ç i b┼é─Ödy traktowa┼éy jako okazje do uczenia si─Ö.

Zaplanujmy czas, kt├│ry sp─Ödzimy tylko z dzieckiem i pozw├│lmy mu wybra─ç, co b─Ödziemy robi─ç. Ca┼ée ┼╝ycie wspominamy potem wypad pod namiot tylko z tat─ů lub wiecz├│r filmowy tylko z mam─ů. Ka┼╝de dziecko potrzebuje rodzica na wy┼é─ůczno┼Ť─ç. Rodzicowi te┼╝ ┼éatwiej odkry─ç, co naprawd─Ö lubi robi─ç dziecko i w co warto anga┼╝owa─ç si┼éy i czas.

Poszukiwanie pasji

Postawmy na pasj─Ö, a nie wpadajmy w sid┼éa bia┼éo-czerwonego paska. Wa┼╝niejsze jest bycie dobrym w tym, co si─Ö lubi, ni┼╝ d─ů┼╝enie do bycia dobrym ze wszystkiego. Oczywi┼Ťcie nie ka┼╝de dziecko od razu wie, ┼╝e chce by─ç weterynarzem czy farmaceut─ů. Trzeba mu pom├│c odkry─ç to, co lubi najbardziej i piel─Ögnowa─ç to zami┼éowanie.┬áJak to zrobi─ç? Obserwujmy, dawajmy informacj─Ö zwrotn─ů, proponujmy r├│┼╝ne aktywno┼Ťci, ┼╝eby stworzy─ç warunki i da─ç czas┬ádo robienia czego┼Ť bardziej intensywnie.

Podkre┼Ťlmy jeszcze raz, ┼╝e poszukiwaniu w┼éasnej drogi ┼╝yciowej zdecydowanie nie sprzyja ocenianie i por├│wnywanie. B┼é─Ödnie dajemy przyk┼éad znakomitych dokona┼ä r├│wie┼Ťnik├│w np. w matematyce, uznaj─ůc, ┼╝e to najlepiej zmotywuje do pracy nasze dziecko. Daje to odwrotny efekt, wzbudza bunt i frustracj─Ö. Ka┼╝de dziecko powinno robi─ç post─Öpy w stosunku do poziomu, z jakiego wystartowa┼éo, a nie standard├│w wyznaczonych dla jego wieku. Odkrycie pasji i jej piel─Ögnowanie zmienia jako┼Ť─ç ┼╝ycia. Pomagaj─ůc j─ů odkry─ç, zaspokajamy podstawow─ů potrzeb─Ö wyj─ůtkowo┼Ťci i wa┼╝no┼Ťci. Pomo┼╝emy uzyska─ç dziecku to┼╝samo┼Ť─ç. W pojedynk─Ö nie jest to ┼éatwe, poszukajmy wi─Öc sprzymierze┼äc├│w.

Najlepsi nauczyciele i inspiruj─ůce ┼Ťrodowisko

Aby osi─ůga─ç sukcesy i mie─ç ciekawe ┼╝ycie, warto otacza─ç si─Ö lud┼║mi, kt├│rzy nas inspiruj─ů i s─ů m─ůdrzejsi od nas. Najlepsi nauczyciele matematyki, p┼éywania, narciarstwa czy j─Özyka to nie tylko gwarancja ┼Ťwietnych rezultat├│w, ale r├│wnie┼╝ najlepsza motywacja. Warto przebywa─ç z lud┼║mi, kt├│rzy lubi─ů nas i dobrze nam ┼╝ycz─ů. Za lud┼║mi sukcesu, lud┼║mi biznesu, artystami, sportowcami stoj─ů ich mistrzowie, mentorzy, couchowie, trenerzy. Szukajmy ekspert├│w dla swoich dzieci. Nie mo┼╝na zda─ç si─Ö na los i uzna─ç, ┼╝e je┼Ťli dziecko nie trafi┼éo w szkole na wyj─ůtkowego nauczyciela z przedmiotu, kt├│rym si─Ö interesuje, to nie znaczy, ┼╝e takt musi by─ç i nie wszyscy maj─ů szcz─Ö┼Ťcie. Podziwiamy Johna Keatinga, nauczyciela ze ÔÇ×Stowarzyszenia Umar┼éych Poet├│wÔÇŁ, Albusa Dumbledora czy Syrio Forela z Gry o Tron. To nie tylko fikcja. Wielu mistrz├│w jest wok├│┼é nas. Mo┼╝e by─ç nim nauczyciel w szkole, instruktor zaj─Ö─ç dodatkowych, cz┼éonek rodziny czy┬áprzyjaciel. Osoby, kt├│re maj─ů mentora, szybciej si─Ö ucz─ů i dojrzewaj─ů, s─ů mocniejsze, lepiej sobie radz─ů z pora┼╝kami. Dla wielu takim mentorskim ┼Ťrodowiskiem by┼éo harcerstwo. Ukszta┼étowa┼éo system warto┼Ťci i umiej─Ötno┼Ťci wielu pokole┼ä w Polsce i na ┼Ťwiecie. Dzi┼Ť mo┼╝liwo┼Ťci s─ů nieograniczone. W swoim mie┼Ťcie, a przede wszystkim internecie znajdziemy ludzi, kt├│rzy maj─ů podobne zainteresowania, ch─Ötnie dziel─ů si─Ö wiedz─ů i tworz─ů ┼Ťrodowisko.

Dobre nawyki

Eksperci zwracaj─ů uwag─Ö na to, ┼╝e ma┼ée rzeczy robione regularnie maj─ů ogromn─ů moc. Gwiazdy biznesu i sportu r├│wnie┼╝ podkre┼Ťlaj─ů, ┼╝e wszystkie osi─ůgni─Öcia w g┼é├│wnej mierze zawdzi─Öczaj─ů dobrym nawykom, wytyczaniu cel├│w i opracowaniu szczeg├│┼éowego plany ich realizacji. Nie jest ┼éatwo wprowadzi─ç nowe nawyki, ale warto o to zawalczy─ç. Jak pisze Laura Vandercam w ksi─ů┼╝ce ÔÇ×Co ludzie sukcesu robi─ů przed ┼ŤniadaniemÔÇŁ chocia┼╝ wprowadzenie r├│┼╝nych zada┼ä do poziomu rutyny i nawyku pocz─ůtkowo wymaga ogromnej si┼éy woli, ale na d┼éu┼╝sz─ů met─Ö pozwala oszcz─Ödzi─ç energi─Ö i zmienia jako┼Ť─ç ┼╝ycia. We wdro┼╝eniu nawyku pomocny b─Ödzie dobry plan, kt├│ry sprawi, ┼╝e codzienne ┼╝ycie ca┼éej rodziny b─Ödzie satysfakcjonuj─ůce i na pewno spokojniejsze. Poranny trening, wieczorne czytanie czy posi┼éki bez u┼╝ywania elektroniki w d┼éu┼╝szej perspektywie daj─ů wymierne rezultaty.

Codzienne czytanie

Wielu rodzic├│w traktuje czytanie jako jedno z mo┼╝liwych hobby i twierdzi, ┼╝e ich dzieci nie czytaj─ů, poniewa┼╝ tego nie lubi─ů. A wed┼éug ameryka┼äskiego Narodowego Instytutu Zdrowia Dziecka i Rozwoju Cz┼éowieka czytanie stanowi najwa┼╝niejsz─ů umiej─Ötno┼Ť─ç warunkuj─ůc─ů szcz─Ö┼Ťliwe, produktywne i udane ┼╝ycie. Dziecko, kt├│re ┼Ťwietnie czyta, jest pewne siebie i ma wysokie poczucie w┼éasnej warto┼Ťci. Efektem braku czytania ksi─ů┼╝ek na papierze jest mniejsza koncentracja i s┼éabsza umiej─Ötno┼Ť─ç wnioskowania, analizy krytycznej i empatii, kt├│re s─ů warunkiem koniecznym do jakiejkolwiek nauki w ka┼╝dym wieku. Nieczytaj─ůcy s┼éabiej poradz─ů sobie z analiz─ů umowy kredytowej, tekst├│w z nauk ┼Ťcis┼éych czy literatury. Nawyk czytania potraktujmy wi─Öc jak nawyk mycia z─Öb├│w. Jest on konieczny. Je┼Ťli wybierzemy z dzieckiem ciekaw─ů ksi─ů┼╝k─Ö, ustalimy liczb─Ö stron codziennej lektury, por─Ö czytania, szybko zobaczymy efekty w bogactwie s┼éownictwa, rozumieniu tekst├│w z r├│┼╝nych dziedzin, pisaniu ale r├│wnie┼╝ w matematyce.┬á┬á100% s┼é├│w wi─Öcej od swoich r├│wie┼Ťnik├│w znaj─ů dzieci, kt├│rym rodzice regularnie czytaj─ů ksi─ů┼╝ki. G┼éo┼Ťne czytanie dzieciom wp┼éywa r├│wnie┼╝ na relacje i atmosfer─Ö w domu. O┬á60% obni┼╝a si─Ö poziom stresu u dzieci po pierwszych 6 minutach czytania.

Uprawianie sportu

Dobrostan intelektualny, emocjonalny, spo┼éeczny i fizyczny ┼Ťci┼Ťle s─ů ze sob─ů powi─ůzane. Ruch ma bezpo┼Ťredni wp┼éyw na zachowanie dzieci oraz ich og├│lny rozw├│j, w miar─Ö jak dorastaj─ů i dojrzewaj─ů. Dobra kondycja fizyczna wspomaga proces uczenia si─Ö przez popraw─Ö koncentracji i pami─Öci. Opr├│cz tego gry zespo┼éowe takie jak na przyk┼éad pi┼éka no┼╝na, siatk├│wka, rozwijaj─ů poczucie ┼Ťcis┼éego wsp├│┼édzia┼éania oraz ─çwicz─ů w do┼Ťwiadczaniu sukcesu i pora┼╝ki w warunkach kontrolowanych warunkach. Taniec i gimnastyka s─ů doskona┼éym ┼║r├│d┼éem kreatywno┼Ťci. Dzieci, kt├│re uprawiaj─ů sport s─ů pewniejsze siebie i bardziej sprawcze.┬á

Kształcenie przez kulturę i sztukę

Indywidualizacji, kszta┼étowaniu postawy zaanga┼╝owanej i poszukiwaniu siebie sprzyja te┼╝ wychowanie przez kultur─Ö i sztuk─Ö. Wizyty w kinie, teatrze, muzeum to nie tylko rozrywka, ale przede wszystkim forma edukacji. Inwestycja w kreatywno┼Ť─ç, niezale┼╝no┼Ť─ç, otwarto┼Ť─ç, nieszablonowe my┼Ťlenie, wyra┼╝enie siebie. Rozmowa o filmie czy przedstawieniu to sztuka formu┼éowania opinii, a co za tym idzie, krystalizowania swoich pogl─ůd├│w. Nieocenione korzy┼Ťci przynosi aktywny udzia┼é w zaj─Öciach artystycznych. Uczestnicy k├│┼éek teatralnych, klub├│w filmowych, ch├│ru czy lig debatanckich, podkre┼Ťlaj─ů kluczow─ů rol─Ö tych zaj─Ö─ç w budowaniu pewno┼Ťci siebie, swobody wypowiedzi czy obycia z wyst─Öpami publicznymi.

Nasze dzieci do┼Ťwiadczaj─ů tsunami technologicznego, a rytm ich codziennego ┼╝ycia wyznaczane jest przez aplikacje i inne narz─Ödzia cyfrowe. W ┼╝adnym spos├│b jednak┬ánie u┼éatwia to im radzenie sobie z wyzwaniami, jakie przynosi im ┼╝ycie.┬á S─ů przyzwyczajeni do szybko┼Ťci, skr├│towo┼Ťci i ┼éatwo┼Ťci, a brak nawet drobnych obowi─ůzk├│w sprawia, ┼╝e wej┼Ťcie w doros┼éo┼Ť─ç jest dla niekt├│rych zniech─Öcaj─ůce a czasem szokuje. Jednocze┼Ťnie bez zaanga┼╝owania, motywacji i stabilno┼Ťci emocjonalnej nie b─Ödzie im ┼éatwo. Potrzebna jest otwarto┼Ť─ç, elastyczno┼Ť─ç, kt├│re dopomog─ů w ch─Öci ci─ůg┼éego uczenia si─Ö i rozwoju.┬á

To oczywi┼Ťcie tylko wybrane kompetencje, kt├│re u┼éatwiaj─ů osi─ůgniecie sukcesu rozumianego jako realizacj─Ö swoich cel├│w. Edukacja szkolna nie uwzgl─Ödnia wielu kluczowych umiej─Ötno┼Ťci dotycz─ůcych prowadzenie domu, finans├│w, wychowania dzieci i to my rodzice jeste┼Ťmy za nie odpowiedzialni. Cze┼Ť─ç z nich m┼éodzi ludzie┬á┼Ťwiadomie wprowadzaj─ů na przyk┼éad zdrowa dieta czy ekologia, inne wykszta┼écaj─ů si─Ö u nich poprzez powielanie znanych wzorc├│w, nie zawsze najlepszych. S─ů jeszcze takie kompetencje, kt├│re nie tylko uatrakcyjniaj─ů nasz─ů codzienno┼Ť─ç, ale stanowi─ů klucz do satysfakcji ┼╝yciowej. Samoakceptacja, znajomo┼Ť─ç swoich mocnych stron maj─ů na przyk┼éad zwi─ůzek z kszta┼étowanie swojego stylu w wielu dziedzinach i znacz─ůco podnosz─ů jako┼Ť─ç ┼╝ycia.

O autorkach

Edyta Plich – dyrektorka Towarzystwa Inteligentnej M┼éodzie┼╝y (TIM), prezeska Fundacji Wspierania M┼éodzie┼╝y w Nauce Edico, polonistka, specjalistka Zarz─ůdzania Zasobami Ludzkimi, wieloletnia dyrektorka warszawskiego gimnazjum i liceum.

Magdalena Siekierzy┼äska – wicedyrektorka Towarzystwa Inteligentnej M┼éodzie┼╝y, wsp├│┼éza┼éo┼╝ycielka fundacji Wspierania Dzieci w Nauce EDICO,┬áza┼éo┼╝ycielka┬ászko┼éy j─Özykowej POLISH FOR YOU, polonistka i trenerka efektywnego uczenia.