jak rozmawia─ç o pieni─ůdzach, jak wybrac temat webinaru

Jak podejmować słuszne decyzje?

dr Wojciech Białaszek, Uniwersytet SWPS

Prawie ka┼╝de nasze dzia┼éanie wi─ů┼╝e si─Ö z podejmowaniem decyzji. Nawet teraz: czy czyta─ç dalej i by─ç mo┼╝e dowiedzie─ç si─Ö czego┼Ť na temat dokonyania wybor├│w, czy nie? Jak─ů decyzj─Ö podejmiesz?

Skoro nadal tu jeste┼Ť to prawdopodobnie ten krok nie nale┼╝a┼é do kategorii ani trudnych, ani wymagaj─ůcych namys┼éu. Co jednak, gdy trzeba rozstrzygn─ů─ç teraz odno┼Ťnie czego┼Ť, co dopiero wydarzy si─Ö za jaki┼Ť czas, a skutki tego wyboru b─Öd─ů d┼éugofalowe i wa┼╝ne dla Ciebie? – odpowiada dr Wojciech Bia┼éaszek, psycholog z Uniwersytetu SWPS.

Jakie wybory preferujemy?

Badania nad dokonywaniem wybor├│w jasno pokazuj─ů, ┼╝e nie zawsze nasze decyzje s─ů trafne. Przyk┼éadowo, na pocz─ůtku roku mo┼╝e nam si─Ö wydawa─ç, ┼╝e spokojnie sprostamy czekaj─ůcym przed nami zobowi─ůzaniom. Osoba przygotowuj─ůca si─Ö do egzaminu, kt├│ry odb─Ödzie si─Ö dopiero za kilka miesi─Öcy, zapytana o to, co b─Ödzie robi─ç kilka dni przed nim, odpowie prawdopodobnie, ┼╝e b─Ödzie si─Ö uczy─ç. W rzeczywisto┼Ťci priorytety si─Ö zmieniaj─ů i okazuje si─Ö, ┼╝e odda si─Ö beztroskiemu leniuchowaniu, czy innym aktywno┼Ťciom, kt├│re akurat wtedy s─ů wa┼╝niejsze. Tego typu sytuacje, po znacznym ich uproszczeniu, badamy w laboratorium.

Dlaczego nie mo┼╝emy oprze─ç si─Ö pokusie? Jak emocje zmieniaj─ů nasze decyzje? Pos┼éuchaj i dowiedz si─Ö wi─Öcej!

Okazuje si─Ö, ┼╝e je┼╝eli osoby badane maj─ů do wyboru: 100 z┼é teraz lub 110 z┼é za tydzie┼ä, wi─Ökszo┼Ť─ç wybiera ni┼╝sz─ů kwot─Ö dost─Öpn─ů od razu. Jednak je┼╝eli t─Ö par─Ö nagr├│d odroczymy w czasie jeszcze bardziej i spytamy, co wybierasz: 100 z┼é za rok czy 110 z┼é za rok i jeden tydzie┼ä, to wi─Ökszo┼Ť─ç os├│b zmienia swoje preferencje, pomimo, ┼╝e obie sytuacje s─ů prawie identyczne. Cho─ç w pierwszej wersji pokusa mniejszej nagrody jest natychmiastowa, a w drugiej odroczona o rok, to mo┼╝liwo┼Ť─ç zyskania 10 proc. kwoty jest zawsze odleg┼éa od niej o tydzie┼ä. Wyb├│r w jednej sytuacji nagrody mniejszej (poddanie si─Ö pokusie) a w drugiej wi─Ökszej (wykazanie samokontroli) to tzw. odwracanie si─Ö preferencji. Stoi to w sprzeczno┼Ťci z za┼éo┼╝eniami przewidywa┼ä klasycznej mikroekonomii, wed┼éug kt├│rych nasze preferencje powinny by─ç sta┼ée w czasie – w ko┼äcu gdy rok do pierwszej nagrody minie – b─Ödzie to ta sama sytuacja co tu i teraz.

Spojrzenie z innej perspektywy

Jak ustrzec si─Ö przed pu┼éapkami zwi─ůzanymi z dokonywaniem wyboru? Podobnie jak Odyseusz, mogliby┼Ťmy przywi─ůza─ç si─Ö do masztu, aby nie ulec syreniemu ┼Ťpiewowi (analogicznie, mogliby┼Ťmy zamkn─ů─ç drzwi do pokoju w kt├│rym przygotowujemy si─Ö do egzaminu i klucz wyrzuci─ç przez okno). Cho─ç prawdopodobnie i z tej sytuacji znale┼║liby┼Ťmy wyj┼Ťcie. Jedn─ů z najprostszych strategii, kt├│r─ů mo┼╝na zastosowa─ç, jest spojrzenie na dan─ů sytuacj─Ö z innej perspektywy. Przewa┼╝nie stoj─ůc przed trudnym wyborem zadajemy sobie pytanie ÔÇ×Co teraz?ÔÇŁ, a gdy nie znajdujemy oczywistej odpowiedzi mo┼╝emy si─Ö zastanowi─ç, co w takiej sytuacji zrobi┼éby na przyk┼éad m├│j r├│wie┼Ťnik lub ekspert w danej dziedzinie.

Jednak┼╝e, strategia zmiany perspektywy wi─ů┼╝e te┼╝ si─Ö z pu┼éapkami. Po pierwsze, ju┼╝ samo my┼Ťlenie o tym, co inni s─ůdz─ů, lub co zrobiliby na naszym miejscu, mo┼╝e by─ç z┼éudne. Wi─Ökszo┼Ť─ç os├│b zaprzecza, ┼╝e reklamy maj─ů na nich wp┼éyw, ale twierdz─ů, ┼╝e dzia┼éa na innych. Podobnie prof. Svenson na pocz─ůtku lat 80. pokaza┼é, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç badanych uwa┼╝a, ┼╝e s─ů lepszymi i mniej sk┼éonnymi do ryzyka kierowcami. Z tego mo┼╝e wynika─ç druga konkluzja, ┼╝e my┼Ťlenie o innych (jako o kim┼Ť reprezentuj─ůcym dan─ů grup─Ö) mo┼╝e nie zawsze by─ç dobr─ů strategi─ů.

PRZECZYTAJ TAKŻE: 4 złote zasady planowania dnia pracy

Wyniki naszych bada┼ä pokazuj─ů, ┼╝e ludzie podejmuj─ůcy decyzj─Ö z perspektywy naszego r├│wie┼Ťnika, zaczynaj─ů by─ç bardziej impulsywni, a do tego paradoksalnie wykazuj─ů wi─Öksz─ů niech─Ö─ç do ryzyka. Chcemy natychmiastowego efektu. Koncentrujemy si─Ö na rzeczach, kt├│re mogliby┼Ťmy dosta─ç natychmiast, zamiast skupi─ç si─Ö na celach d┼éugofalowych i po┼╝─ůdanych w dalszej perspektywie. Wyolbrzymiamy te┼╝ ryzyko. Podobnie jak w powiedzeniu ÔÇťstrach ma wielkie oczyÔÇŁ, ryzyko nieotrzymania danej rzeczy wydaje si─Ö wi─Öksze ni┼╝ w rzeczywisto┼Ťci. Badania, kt├│re zapocz─ůtkowa┼é m.in. David Kahneman – jedyny noblista psycholog – pokazuj─ů, ┼╝e ludzie wyolbrzymiaj─ů ryzyko. Dodatkowo ten efekt jest spot─Ögowany przez przyj─Öcie perspektywy swojego r├│wie┼Ťnika.

Przyj─Öcie innego spojrzenia na dan─ů sytuacj─Ö nie zawsze przynosi niepo┼╝─ůdane efekty. Okaza┼éo si─Ö, ┼╝e przyj─Öcie roli eksperta przyczynia si─Ö do podj─Öcia lepszych decyzji, ni┼╝ z perspektywy r├│wie┼Ťnika. Przy decyzjach zwi─ůzanych z finansami dzia┼éa przyj─Öcie perspektywy przedsi─Öbiorc├│w, kt├│rzy mog─ů by─ç uznawani za ekspert├│w w swojej dziedzinie. To podej┼Ťcie sprawdza si─Ö przy negocjacjach, gdy chcemy przewidzie─ç jak zachowa si─Ö druga strona.

Dobra analiza danych

Kolejnym sposobem na nie uleganie impulsom jest uwzgl─Ödnienie czysto normatywnych, obiektywnych przes┼éanek. Je┼╝eli podejmujemy decyzje zwi─ůzane z pieni─Ödzmi, tak─ů normatywn─ů przes┼éan─ů by┼éaby informacja o tym, jaka jest aktualna roczna stopa procentowa. Natomiast w przypadku wyboru szko┼éy wy┼╝szej, informacje czysto obiektywne – ile zarabiaj─ů absolwenci danego wydzia┼éu w por├│wnaniu do innych. Nie mo┼╝emy jednak przesadzi─ç z liczb─ů obiektywnych informacji i kryteri├│w, kt├│re analizujemy, poniewa┼╝ mo┼╝e to paradoksalnie prowadzi─ç do decyzyjnego impasu.

Jak zatem przetrwa─ç w g─ůszczu podejmowanych decyzji? Najpro┼Ťciej jest z drobnymi, codziennymi decyzjami takimi jak wyb├│r tego co zjemy na ┼Ťniadanie czy wyb├│r filmu, ┼Ťcie┼╝ki do biegania. Zachowanie cz┼éowieka ma t─Ö w┼éa┼Ťciwo┼Ť─ç, ┼╝e dostosowuje si─Ö do tego, jakie konsekwencje p┼éyn─ů z dokonywanych wybor├│w. Nawet je┼╝eli na pocz─ůtku mog─ů by─ç nietrafione, to gdy sytuacja b─Ödzie si─Ö powtarza┼éa wielokrotnie, mo┼╝emy by─ç prawie pewni, ┼╝e wybierzemy w rezultacie to, co dla nas najlepsze, poniewa┼╝ si─Ö uczymy. Je┼╝eli chodzi o decyzje wymagaj─ůce rozwagi, trudne z natury i od kt├│rych wiele zale┼╝y – zwyczajnie nie spieszmy si─Ö z ich podj─Öciem. Ograniczmy wachlarz mo┼╝liwo┼Ťci a nast─Öpnie rozwa┼╝my wszystkie argumenty. Zawsze te┼╝ mo┼╝emy zada─ç sobie pytanie – co by w tej sytuacji zrobi┼é ekspert – na pewno to nie zaszkodzi, a mo┼╝e pom├│c.

 

Na tej stronie wykorzystujemy cookies. Uzyskujemy do nich dost─Öp w celach analitycznych oraz w celu zapewnienia prawid┼éowego dzia┼éania strony. Je┼╝eli nie wyra┼╝asz na to zgody, mo┼╝esz zmieni─ç ustawienia w swojej przegl─ůdarce. Zobacz wi─Öcej w Polityce Prywatno┼Ťci.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close