Za┼éamana, smutna kobieta siedz─ůca na pod┼éodze

Twarz─ů w twarz z molestowaniem seksualnym. Prawniczka podpowiada, co musisz wiedzie─ç na ten temat

Monika Wieczorek

Akcja #MeToo odbi┼éa si─Ö szerokim echem na ca┼éym ┼Ťwiecie. Tak┼╝e polskie media spo┼éeczno┼Ťciowe zala┼éa fala wyzna┼ä kobiet, kt├│re u┼╝ywaj─ůc hasztaga opisywa┼éy swoje do┼Ťwiadczenia ÔÇô pr├│by gwa┼ét├│w, niechciany dotyk, niechciane komunikaty. Jedni reagowali wsp├│┼éczuciem i gestami solidarno┼Ťci. Inni podwa┼╝ali zasadno┼Ť─ç oskar┼╝e┼ä, m├│wi─ůc, ┼╝e to ┼╝adne molestowanie, ale zwyk┼éa przesada. Co zatem jest, a co nie jest molestowaniem seksualnym? Wszystkie w─ůtpliwo┼Ťci rozwiewa prawniczka, Monika Wieczorek. Koniecznie przeczytajcie jej komentarz i przekazujcie dalej ÔÇô w ten spos├│b budujemy ┼Ťwiadomo┼Ť─ç problemu i edukujemy tych, kt├│rzy o problemie molestowania wiedz─ů wci─ů┼╝ zbyt ma┼éo.

Ramy prawne

M─Ö┼╝czy┼║ni taksuj─ů je wzrokiem od g├│ry do do┼éu, ┼éapi─ů za po┼Ťladki lub piersi, nazywaj─ů ÔÇ×k***ÔÇŁ, wysy┼éaj─ů mailem opisy fantazji seksualnych, rozpinaj─ů rozporek podczas podr├│┼╝y samochodem. Tak wiele kobiet w ramach akcji #metoo (w polskiej wersji #jate┼╝) opisuje przypadki molestowania seksualnego, jakiego do┼Ťwiadczy┼éy ze strony m─Ö┼╝czyzn. Prawo zakazuje molestowania seksualnego na r├│┼╝nych p┼éaszczyznach ÔÇô bez wzgl─Ödu na podstaw─Ö prawn─ů zachowanie to jest sankcjonowane i mo┼╝esz domaga─ç si─Ö naprawienia wyrz─ůdzonej ci krzywdy.

Definicj─Ö molestowania seksualnego znajdziesz w kodeksie pracy i ustawie antydyskryminacyjnej (ustawa o wdro┼╝eniu niekt├│rych przepis├│w Unii Europejskiej w zakresie r├│wnego traktowania). Obie definicje s─ů podobne i sprowadzaj─ů si─Ö do tego, ┼╝e molestowaniem seksualnym jest:

1) ka┼╝de niepo┼╝─ůdane zachowanie o charakterze seksualnym lub odnosz─ůce si─Ö do p┼éci,

2) wyra┼╝one:
a. fizycznie,
b. werbalnie
c. lub pozawerbalnie,

3) kt├│rego celem lub skutkiem jest naruszenie godno┼Ťci, w szczeg├│lno┼Ťci stworzenie atmosfery:
a. zastraszaj─ůcej,
b. wrogiej,
c. poni┼╝aj─ůcej,
d. upokarzaj─ůcej
e. lub uw┼éaczaj─ůcej.

Molestowanie seksualne to forma dyskryminacji ze wzgl─Ödu na p┼ée─ç, co powoduje, ┼╝e na jego skutek mo┼╝na ┼╝─ůda─ç odszkodowania za naruszenie zasady r├│wnego traktowania, w tym tak┼╝e za doznan─ů krzywd─Ö w postaci ujemnych prze┼╝y─ç psychicznych.

CZYTAJ TAK┼╗E: MOBBING I DYSKRYMINACJA ÔÇô JAK WALCZY─ć Z NIMI SKUTECZNIE? PRZECZYTAJ ROZMOW─ś Z MONIK─ä WIECZOREK

Musisz si─Ö sprzeciwi─ç

Ale nie ka┼╝de zachowanie dotycz─ůce p┼éci lub seksualno┼Ťci b─Ödzie molestowaniem seksualnym. Aby za takie je uzna─ç osoba, wobec kt├│rej jest skierowane nie mo┼╝e si─Ö na nie zgadza─ç. Flirt, a nawet bezczelny i ordynarny podryw nie b─Ödzie molestowaniem seksualnym, je┼╝eli obie strony si─Ö na to zgadzaj─ů. W sensie prawnym dla stwierdzenia, ┼╝e takie zachowanie jest niedozwolone konieczne jest wyra┼╝enie sprzeciwu.

Musi to by─ç sprzeciw wyra┼║ny, to znaczy taki, ┼╝e druga strona z powodzeniem odbierze znaczenie sygna┼éu o braku akceptacji. W praktyce, dla zachowania mo┼╝liwo┼Ťci skutecznej drogi prawnej, sprzeciw najlepiej wyrazi─ç werbalnie, przy ┼Ťwiadkach lub pisemnie (sms, komunikator, mail). Mo┼╝e by─ç nim jednak i niewerbalne zachowanie: trza┼Ťni─Öcie drzwiami, p┼éacz, odsuni─Öcie si─Ö od naruszyciela. S─ůdy w sprawach z zakresu dyskryminacji dla okre┼Ťlenia, czy konkretne zdarzenie by┼éo zabronione pos┼éuguj─ů si─Ö tzw. wzorcem osoby rozs─ůdnej, tak┼╝e w zakresie tego, czy naruszyciel m├│g┼é swobodnie i bez przeszk├│d oceni─ç, czy jego zachowanie jest akceptowane przez drug─ů stron─Ö, czy te┼╝ nie.

I je┼╝eli jakakolwiek osoba taksuje ci─Ö wzrokiem, ┼éapie za po┼Ťladki lub piersi, nazywa ÔÇ×k***ÔÇŁ, wysy┼éa mailem opis fantazji seksualnych, czy rozbiera si─Ö w samochodzie ÔÇô to jest to molestowanie seksualne zawsze wtedy, je┼╝eli sprzeciwisz si─Ö takiemu zachowaniu.

Tak┼╝e wtedy, kiedy do┼Ťwiadczasz innych zachowa┼ä seksualnych lub dotycz─ůcych p┼éci, do kt├│rych najcz─Ö┼Ťciej zalicza si─Ö:

1) dotykanie, głaskanie, cmokanie, gwizdanie, pocałunki,
2) komentarze lub uwagi seksistowskie lub o charakterze seksualnym,
3) eksponowanie przedmiot├│w o charakterze seksualnym (kubki, kalendarze, fotografie),
4) propozycje seksualne.

W pracy inaczej, ni┼╝ w innych obszarach

I chocia┼╝ molestowaniem seksualnym b─Öd─ů nieakceptowane zachowania w r├│┼╝nych sytuacjach ┼╝yciowych, to ochrona prawna jest ju┼╝ uzale┼╝niona od tego, w jakich relacjach do niego dosz┼éo.

Najszersza ochrona przys┼éuguje w pracy, bez wzgl─Ödu na to, czy pracuje si─Ö na podstawie umowy o prac─Ö, czy umowy cywilnoprawnej (zlecenia, o dzie┼éo, o wsp├│┼éprac─Ö). Tu zastosowanie znajduj─ů przepisy kodeksu pracy (stosunek pracy) i ustawy antydyskryminacyjnej (umowy cywilnoprawne). Ka┼╝dy, kto do┼Ťwiadczy┼é molestowania seksualnego mo┼╝e ┼╝─ůda─ç odszkodowania za naruszenie zasady r├│wnego traktowania, tak┼╝e za doznan─ů krzywd─Ö.

Przewa┼╝nie kobiety, cho─ç m─Ö┼╝czy┼║ni r├│wnie┼╝, do┼Ťwiadczaj─ů w pracy obra┼║liwych, dotycz─ůcych seksualno┼Ťci komentarzy. To najcz─Ö┼Ťciej ┼╝arty, wulgarne komentarze dotycz─ůce ubioru, ale i zdrobnienia imion czy infantylne zwroty wywo┼éuj─ůce poczucie bycia osob─ů gorsz─ů tylko ze wzgl─Ödu na swoj─ů p┼ée─ç. Gdy kobieta na stanowisku menad┼╝erskim w trakcie wa┼╝nych negocjacji us┼éyszy od swojego kolegi ÔÇ×laleczko, masz jeszcze jakie┼Ť inne propozycje, bo b─Ödziemy ko┼äczy─ç?ÔÇŁ lub gdy kole┼╝anka do jedynego w zespole m─Ö┼╝czyzny powie ÔÇ×dobrze, ┼╝e jeste┼Ť chocia┼╝ przystojnyÔÇŁ ÔÇô to wszystko molestowanie seksualne, je┼╝eli odbiorca komunikatu si─Ö na to nie zgadza. A je┼Ťli pomi─Ödzy wsp├│┼épracownikami by┼é romans lub zwi─ůzek i po jego zako┼äczeniu jedna z os├│b dalej pr├│buje dotyka─ç czy ca┼éowa─ç w pracy t─Ö drug─ů? To tak┼╝e molestowanie seksualne, gdy┼╝ zako┼äczenie relacji odbiera prawo do dalszych tego rodzaju zachowa┼ä.

Inaczej jest, gdy podobny komentarz lub inne przejawy molestowania seksualnego maj─ů miejsce poza ┼Ťrodowiskiem pracy. Tu ochrona ÔÇô na podstawie ustawy antydyskryminacyjnej – sprowadza si─Ö jedynie do sytuacji dotycz─ůcych dost─Öpu i warunk├│w korzystania z zabezpieczenia spo┼éecznego, dost─Öpu do d├│br i us┼éug, nabywania praw i energii, je┼╝eli s─ů oferowane publicznie. To bardzo w─ůski zakres. Ochrona nie przys┼éuguje, np. w takich obszarach, jak edukacja czy ochrona zdrowia. Nie znajdzie jej wi─Öc np. studentka, do kt├│rej wyk┼éadowca wy┼Ťle wulgarnego maila.

Osoby, kt├│rym ani kodeks pracy, ani ustawa antydyskryminacyjna nie przyznaj─ů ochrony mog─ů poszukiwa─ç jej w przepisach kodeksu cywilnego dotycz─ůcych ochrony d├│br osobistych. Zgodnie z aktualnym orzecznictwem s─ůdowym ka┼╝dy przejaw dyskryminacji ÔÇô w tym dyskryminacji ze wzgl─Ödu na p┼ée─ç ÔÇô stanowi naruszenie godno┼Ťci. A godno┼Ť─ç to podstawowe dobro osobiste ka┼╝dego cz┼éowieka.
W przypadku zdarze┼ä wi─Ökszego kalibru, jak zgwa┼écenie czy naruszenie nietykalno┼Ťci cielesnej pozostaje w dalszym ci─ůgu droga karna.

Fałszywe oskarżenia

Reakcja ┼Ťrodowiska na molestowanie seksualne to kluczowa kwestia przy udzielaniu wsparcia i ochrony osobie, kt├│ra do┼Ťwiadczy┼éa takiego zachowania. Ma to szczeg├│lne znaczenie w miejscu pracy. Dlatego coraz wi─Öcej pracodawc├│w decyduje si─Ö na wdro┼╝enie polityki przeciwdzia┼éania dyskryminacji i mobbingu, w ramach kt├│rych powo┼éuj─ů niezale┼╝n─ů komisj─Ö wyja┼Ťniaj─ůc─ů, kt├│ra zajmuje si─Ö badaniem sprawy wewn─ůtrz organizacji i proponuje adekwatne rozwi─ůzania dla poprawy sytuacji.

Otrzymuj─ůc zg┼éoszenie lub informacj─Ö o podejrzeniu molestowania seksualnego nale┼╝y zawsze zweryfikowa─ç tre┼Ť─ç zarzut├│w. Bez wzgl─Ödu na to, czy dotyczy to pracownika, czy osoby wsp├│┼épracuj─ůcej na podstawie umowy cywilnoprawnej. Molestowanie seksualne to bardzo delikatny grunt i zawsze nale┼╝y weryfikowa─ç stawiane zarzuty, aby nie dopu┼Ťci─ç do sytuacji, w kt├│rej osoba pom├│wiona o takie zachowanie zostanie wykluczona przez grup─Ö pracownicz─ů lub towarzysk─ů. Fa┼észywe oskar┼╝enia o molestowanie seksualne mog─ů by─ç bowiem podstaw─ů domagania si─Ö przez osob─Ö pom├│wion─ů ochrony zar├│wno na drodze cywilnej (ochrona d├│br osobistych), jak i karnej (znies┼éawienie, zniewaga).

***

O autorce:

Monika Wieczorek ÔÇô radca prawny.┬áDoradza innowacyjnym przedsi─Öbiorcom znajduj─ůcym si─Ö na dw├│ch najbardziej wra┼╝liwych p┼éaszczyznach prowadzenia biznesu: w okresie intensywnego rozwoju oraz w czasie kryzysu. Cz┼éonek sta┼éych komisji wyja┼Ťniaj─ůcych w sp├│┼ékach kapita┼éowych badaj─ůcych wyst─Öpowanie nieprawid┼éowo┼Ťci i dzia┼éa┼ä niepo┼╝─ůdanych. Cz┼éonek Rady Nadzorczej jednej ze sp├│┼éek notowanych na Gie┼édzie Papier├│w Warto┼Ťciowych.