Wypalenie zawodowe. Objawy

Wypalenie zawodowe to nie wstyd. Czy ten problem dotyczy te┼╝ Ciebie?

Małgorzata Kwiatkowska

Czy wiesz, ┼╝e Amerykanin ┼Ťrednio przekwalifikowuje si─Ö w swoim ┼╝yciu od 7 a┼╝ do 14 razy? W ┼╝argonie mojego zawodu (a jestem doradc─ů zawodowym) m├│wi si─Ö, ┼╝e ÔÇ×auto i prac─Ö nale┼╝y zmienia─ç co 4 lataÔÇŁ.┬á Chyba co┼Ť w tym jest. Je┼Ťli ten problem ci─Ö dotyczy, to na pewno mnie rozumiesz. Je┼Ťli nie, to wyobra┼║ sobie, ┼╝e przez 20 lat swojego ┼╝ycia, ka┼╝dego dnia widzisz te same osoby, wykonujesz te same czynno┼Ťci (cz─Östo rutynowe), siedzisz w tych samych czterech ┼ŤcianachÔÇŽ.

Wypalenie zawodowe a pracoholizm

Zacznijmy od pocz─ůtku. Na starcie kr├│tkie wyja┼Ťnienie, czym jest wypalenie zawodowe? Poj─Öcie to oznacza spadek energii pracownika. Jest ono ÔÇ×stopniowo zachodz─ůcym procesem utraty si┼é, podczas kt├│rego brak dopasowania mi─Ödzy potrzebami osoby, a wymaganiami zwi─ůzanymi z wykonywan─ů prac─ů staje si─Ö coraz wi─ÖkszyÔÇŁ (Maslach 2011).

Czym si─Ö r├│┼╝ni od pracoholizmu?

Mianem pracoholika nazywamy osob─Ö, kt├│rej potrzeba pracy, jest tak wielka, ┼╝e zaspokajanie jej wywo┼éuje znaczne dolegliwo┼Ťci i wywiera negatywny wp┼éyw na stan zdrowia, osobiste szcz─Ö┼Ťcie i relacje spo┼éeczne. To tak┼╝e kolejna jednostka chorobowa XXI wieku, jednak osoba wypalona nie jest uzale┼╝niona od pracy. Mo┼╝e bez niej ┼╝y─ç. Do┼Ťwiadcza natomiast rosn─ůcej frustracji i zniech─Öcenia oraz efekt├│w poni┼╝ej swoich mo┼╝liwo┼Ťci.

Objawy. Sprawd┼║, czy je masz

M├│wi si─Ö o trzech grupach objaw├│w, kt├│rych zwiastuny powinny nas zaniepokoi─ç.

1. Wyczerpanie emocjonalne.

Mo┼╝emy je rozpozna─ç wtedy, gdy czujemy si─Ö pozbawieni energii, czujemy ÔÇ×zu┼╝ycie materia┼éuÔÇŁ. Nie cieszy nas nowy dzie┼ä, a wieczorem jak k┼éadziemy si─Ö spa─ç my┼Ťlimy tylko o pracy. Stres jest tak mocno odczuwalny, ┼╝e wydaje si─Ö wr─Öcz nie do zniesienia. Opanowuje nas frustracja. Czujemy chroniczne zm─Öczenie, a normalne sposoby na redukcj─Ö stresu ju┼╝ nie wystarczaj─ů.

2. Depersonalizacja.

To nic innego jak przedmiotowe traktowanie wsp├│┼épracownik├│w, petent├│w, klient├│w, kontrahent├│w. Coraz mniej interesuje nas co dzieje si─Ö z naszymi klientami. Jeste┼Ťmy coraz bardziej grubosk├│rni i coraz mniej wsp├│┼éodczuwaj─ůcy. Zanika w nas empatia a rodzi si─Ö agresja. Si─Ögnijcie pami─Öci─ů na obraz z przesz┼éo┼Ťci, gdy mieli┼Ťcie do czynienia np. z ÔÇ×niemi┼é─ů pani─ů urz─ÖdnikÔÇŁ. Mo┼╝e ta pani by┼éa po prostu wypalona zawodowo i nie umia┼éa sobie z tym poradzi─ç?

3. Negatywna ocena siebie.

W tej fazie cz─Östo nie dostrzegamy swoich sukces├│w, nawet umniejszamy swoje zas┼éugi. Czujemy si─Ö pesymistyczni, cz─Östo objaw ten spotyka si─Ö tak┼╝e z kryzysem wieku ┼Ťredniego i zaczynamy ┼╝a┼éowa─ç swoich decyzji ┼╝yciowych. Robimy bilans ┼╝ycia, z kt├│re wynika, ┼╝e zmarnowali┼Ťmy cenny czas, ┼╝e mogli┼Ťmy by─ç kim┼Ť innym, robi─ç co┼Ť innego, by─ç w innym miejscu.

Wypalenie to proces

Faktem jest, ┼╝e wypalenie zawodowe nie bierze si─Ö z znik─ůd. Je┼Ťli szybko zauwa┼╝ymy pierwsze symptomy to mo┼╝emy zmniejszy─ç cierpienie, zniwelowa─ç skutki oraz przyspieszy─ç proces zdrowienia.

Wyr├│┼╝niamy 10 stopni procesu wypalenia:

  1. Grzeczno┼Ť─ç i idealizm. Perfekcjonizm. Poczucie misji.
  2. Przepracowanie
  3. Coraz mniej grzeczno┼Ťci
  4. Poczucie winy z powodu własnego zachowania
  5. Zwi─Ökszaj─ůcy si─Ö wysi┼éek aby jednak by─ç efektownym pracownikiem
  6. Brak sukces├│w
  7. Bezradno┼Ť─ç
  8. Utrata nadziei
  9. Wyczerpanie ÔÇô chwiejno┼Ť─ç emocjonalna
  10. Wypalenie ÔÇô pocz─ůtek du┼╝ych problem├│w takich jak: uzale┼╝nienia, nieobecno┼Ťci w pracy, rozwody czy nawet pr├│by samob├│jcze.

A teraz pomy┼Ťl, czy widzisz u siebie podobny problem?

Kiedy zauwa┼╝asz w sobie symptomy wypalenia zawodowego, postaraj si─Ö temu nie zaprzecza─ç – inaczej nie dotkniesz sedna problemu. Przyznawanie si─Ö do niego to pierwszy krok do wyj┼Ťcia z problemu. Dobrze jest zada─ç sobie pytanie, z jakiego powodu jeste┼Ť nieszcz─Ö┼Ťliwy w pracy? Czy chodzenie do pracy stanowi dla Ciebie przymus wewn─Ötrzny, czy motywacja jest nap─Ödzona strachem? Trzeba mie─ç naprawd─Ö dobry kontakt ze sob─ů by odkry─ç sw├│j problem.

PRZECZYTAJ TAK┼╗E: Wypalenie zawodowe? Poznaj 4 mity

Prac─Ö zostaw za progiem

Zbuduj zdrowy kontrapunkt do swojej pracy. Naucz si─Ö po pracy by─ç bardziej w domu. Gdy zaciera si─Ö granica mi─Ödzy ┼╝yciem zawodowym a prywatnym cz┼éowiek traci zdrowy dystans i wypala si─Ö zar├│wno w jednej jak i w drugiej sferze. Relacja cierpi, bo nie jest si─Ö z partnerem, tylko odgrywa si─Ö w niej zawodow─ů rol─Ö. Jak sobie poradzi─ç z tym problemem? Przede wszystkim naucz si─Ö relaksowa─ç, medytowa─ç, czyta─ç ksi─ů┼╝ki dla przyjemno┼Ťci, siedzie─ç na ┼éawce w parku, zacznij uprawia─ç sporty, wychod┼║ do ludzi, przyjd┼║ na warsztaty z kole┼╝ank─ů. Chodzi o to, ┼╝eby przesta─ç ┼╝y─ç, ┼╝eby pracowa─ç, tylko ┼╝eby zacz─ů─ç pracowa─ç, po to, by znale┼║─ç szcz─Ö┼Ťcie w innych obszarach ┼╝ycia. Je┼Ťli ┼╝yjemy tylko w sferze zawodowej to nasz obraz ┼╝ycia zaw─Ö┼╝a si─Ö na tyle, ┼╝e wszystko inne przestaje nas interesowa─ç. Powr├│t do r├│wnowagi jest drog─ů do odzyskania siebie.

Obserwuj swoje emocje

T┼éumi─ůc emocje kumulujemy w sobie nadmiar energii, co nie jest dobre dla naszego zdrowia (zar├│wno cia┼éa jak i umys┼éu). Fakt obserwacji daje ci ┼Ťwiadomo┼Ť─ç tego, w jaki spos├│b Twoje my┼Ťli generuj─ů emocje, kt├│re odczuwasz w swoim ciele. Zamknij na chwil─Ö oczy i skieruj ca┼é─ů swoj─ů uwag─Ö do wewn─ůtrz. Skoncentruj si─Ö na odczuciach, kt├│re pojawiaj─ů si─Ö w ┼Ťrodku. Obserwuj w ciszy. Pozwalaj emocji by─ç, nie trac─ůc energii na zamiatanie jej pod dywan. Nawet je┼Ťli nie jest przyjemna, akceptuj jej obecno┼Ť─ç. Obserwuj─ůc swoje emocje pami─Ötaj, aby to robi─ç bez oceniania. Od┼é├│┼╝ na bok swoje przekonania na temat uczucia z┼éo┼Ťci, zazdro┼Ťci, stresu czy strachu. Dzi─Öki temu jej odwiedziny w twoim ciele b─Öd─ů znacznie kr├│tsze i mniej zauwa┼╝alne. A to, co zaobserwujesz, zanotuj. Wnioski, kt├│re si─Ö pojawi─ů, cz─Östo mog─ů by─ç dla ciebie bardzo wa┼╝nymi odkryciami.

Nikt nie jest samotn─ů wysp─ů

Samotno┼Ť─ç nie jest ucieczk─ů od trud├│w ┼╝ycia i mo┼╝liwych pora┼╝ek. Cz┼éowiek z natury jest stworzony do relacji. O tym, ┼╝e jeste┼Ťmy stworzeni do wsp├│┼épracy, wsp├│┼édzia┼éania, m├│wi─ů nie tylko psycholodzy, ale tak┼╝e filozofowie. Pracuj─ůc w dobrze zorganizowanych zespo┼éach zmniejsza si─Ö ryzyko wypalenia zawodowego. Dlatego zacznij rozmawia─ç. Naucz si─Ö prosi─ç o wsparcie innych, rozwi─ůzywa─ç z nimi konflikty. Rozmawiaj z kolegami z pracy, z szefem, z doradc─ů zawodowym, z mentorem czy z coachem albo psychologiem. Zastan├│w si─Ö czy potrafisz by─ç w dialogu z innymi? Czy potrafisz s┼éucha─ç, parafrazowa─ç oraz artyku┼éowa─ç swoje potrzeby?

Prosto z mostu

Praca to przede wszystkim umowa, pewien uk┼éad: konkretnie wynagrodzenie za konkretne zadania i nie ma tutaj ┼╝adnych sentyment├│w. Zajmowane stanowisko to jedynie funkcja. Trzeba bra─ç sprawy takimi jakie s─ů. Nie staraj si─Ö rozumie─ç dzia┼éa┼ä szefa, bo cz─Östo nie ma w tym ┼╝adnej logiki. Szefa ani ┼Ťwiata nie zmienisz, wi─Öc nawet nie pr├│buj. Nie licz na lojalno┼Ť─ç prze┼éo┼╝onych. Bardzo prawdopodobnie, ┼╝e ich w og├│le nie interesuje tw├│j rozw├│j, tylko to, na ile wpasowujesz si─Ö w firmow─ů uk┼éadank─Ö. Przestajesz pasowa─ç – idziesz w odstawk─Ö. Stale buduj swoje zasoby, ale nie przywi─ůzuj si─Ö ani do osi─ůgni─Ö─ç, ani do pora┼╝ek. Optymalizuj swoj─ů energi─Ö: d─ů┼╝ do osi─ůgania maksymalnego efektu minimalnym nak┼éadem si┼é. Zbuduj sobie cel. Ustal w jakim kierunku chcesz si─Ö rozwija─ç, oceniaj swoje mo┼╝liwo┼Ťci i predyspozycje a ka┼╝dego dnia zadawaj sobie pytanie: co sensownego dzisiaj zrobi┼éem, poza sama procedur─ů? To pozwoli ci docenia─ç samego siebie, pozna─ç swoj─ů autentyczn─ů warto┼Ť─ç. A je┼Ťli mo┼╝esz, to zmie┼ä prac─Ö na bardziej satysfakcjonuj─ůc─ůÔÇŽ.

***

O Autorce

Ma┼égorzata Kwiatkowska – Doradczyni zawodowa, pedago┼╝ka pracy i trenerka rozwoju osobistego. Ambasadorka programu Sukces TO JA Fundacji Sukcesu Pisanego Szmink─ů. Tw├│rczyni marki ÔÇ×SukcesomaniaÔÇŁ po┼Ťwi─Öconej doradztwu zawodowemu i e-learningowi.  Specjalistka od pisania CV. Prowadzi rubryk─Ö ÔÇ×kobieteriaÔÇŁ w lokalnej gazecie. Tw├│rczyni festiwalu ÔÇ×Energia jest w TobieÔÇŁ i opolskiego klubu inspiracji. Autorka kilku narz─Ödzi coachingowych. Wspiera w prowadzeniu kariery osoby tak, by ich przebieg by┼é zgodny z ich warto┼Ťciami, talentami, marzeniami, potrzebami i umiej─Ötno┼Ťciami. Pomaga obiektywnie i rzetelnie oceni─ç aktualn─ů sytuacj─Ö zawodow─ů oraz wskazuje mo┼╝liwo┼Ťci i zagro┼╝enia w kreowaniu przysz┼éo┼Ťci zawodowej. W wolnych chwilach prowadzi blog z rozwoju osobistego oraz blog kulinarny.

***

Bibliografia:

  • ÔÇ×Wypalenie zawodowe Agnieszka WielgusÔÇŁ, Jaros┼éaw Tomaszewski
  • ÔÇ×Wypalenie zawodoweÔÇŁ, Jorg-Peter Schr├Âder
  • ÔÇ×Stres, mobbing i wypalenie zawodoweÔÇŁ, Litzcke Sven Max

Zarejestruj si─Ö aby otrzyma─ç newsletter