Multitasking ÔÇô fakt czy mit? Zobacz 7 prawd o wielozadaniowo┼Ťci i podzielno┼Ťci naszej uwagi!

dr Konrad Maj, Uniwersytet SWPS

Mimo wybitnych zdolno┼Ťci analitycznych nie radzimy sobie ze zmienno┼Ťci─ů i z┼éo┼╝ono┼Ťci─ů ┼Ťwiata. Nasze umys┼éy nie nad─ů┼╝aj─ů za rozwojem nowych technologii. Wielozadaniowo┼Ť─ç, kt├│rej si─Ö od nas wymaga, jest mitem. Czy Homo Multitaskus przetrwa?

WIELOZADANIOWO┼Ü─ć TO MIT?

Jednoczesne czytanie ksi─ů┼╝ki i s┼éuchanie radia, rozmawianie przez telefon i gotowanie, ogl─ůdanie filmu i jedzenie ÔÇô wykonywanie wielu zada┼ä w tym samym czasie to dzi┼Ť powszechne zjawisko. Podobnie jak i widok kierowc├│w rozmawiaj─ůcych przez telefon czy kobiet robi─ůcych makija┼╝ w trakcie jazdy. Jak wynika z bada┼ä, takie zachowania mog─ů przynie┼Ť─ç katastrofalne skutki. David L. Strayer i wsp├│┼épracownicy na ┼éamach ÔÇ×Human FactorÔÇŁ dowodz─ů, ┼╝e rozmawianie przez telefon podczas prowadzenia samochodu jest r├│wnie┼╝ niebezpieczne jak prowadzenie pod wp┼éywem alkoholu.

Według innych badań, przeprowadzonych w Wielkiej Brytanii, rozmawianie przez telefon zwiększa prawdopodobieństwo wypadku aż czterokrotnie.

Wed┼éug innych bada┼ä, przeprowadzonych w Wielkiej Brytanii, rozmawianie przez telefon zwi─Öksza prawdopodobie┼ästwo wypadku a┼╝ czterokrotnie. Zestaw s┼éuchawkowy nie jest ┼╝adnym rozwi─ůzaniem ÔÇô nie chodzi tylko o trzymanie r─ůk na kierownicy, a o anga┼╝uj─ůc─ů rozmow─Ö, kt├│ra wywo┼éuje zjawisko nazywane ÔÇ×┼Ťlepot─ů z nieuwagiÔÇŁ.

GENERACJA WIELOZADANIOWA

Multitasking, czyli wielozadaniowo┼Ť─ç, to termin, kt├│ry wr─Öcz przylgn─ů┼é do wsp├│┼éczesno┼Ťci. Po raz pierwszy u┼╝yto go w 1965 roku w IBM do opisu w┼éa┼Ťciwo┼Ťci wyprodukowanego przez firm─Ö komputera. Warto wiedzie─ç, ┼╝e ÔÇô wbrew powszechnemu przekonaniu ÔÇô systemy operacyjne w komputerach, nawet tych wsp├│┼éczesnych, nie wykonuj─ů w jednym czasie wielu zada┼ä.

W danej chwili korzystaj─ů w pe┼éni z poszczeg├│lnej cz─Ö┼Ťci rdzenia procesora. Zamiast uczy─ç si─Ö od komputer├│w, jak najlepiej wykorzystywa─ç swoje zasoby, pr├│bujemy za wszelk─ů cen─Ö przezwyci─Ö┼╝y─ç w┼éasne ograniczenia.

UMIEJ─śTNO┼Ü─ć R├ôWNOLEG┼üEGO PRZETWARZANIA WIELU INFORMACJI ÔÇô KOLEJNY MIT?

W wielu badaniach dowiedziono, ┼╝e wielozadaniowo┼Ť─ç to jedynie z┼éudzenie. Najlepszym przyk┼éadem s─ů badania naukowc├│w z Kansas State University. Lori Bergen, Tom Grimes oraz Deborah Potter dowiedli, ┼╝e du┼╝e nagromadzenie bod┼║c├│w we wsp├│┼éczesnych przekazach telewizyjnych mo┼╝e utrudni─ç ich zapami─Ötanie i zrozumienie.

Naukowcy przeprowadzili seri─Ö eksperyment├│w, w czasie kt├│rych badani ogl─ůdali wiadomo┼Ťci telewizyjne przygotowane przez stacj─Ö CNN, a nast─Öpnie odpowiadali na pytania dotycz─ůce ich tre┼Ťci. Przy czym stworzono dwa ┼Ťrodowiska eksperymentalne: pierwsza grupa ogl─ůda┼éa typowe wiadomo┼Ťci typu headline news, zawieraj─ůce dodatkowe paski informacyjne i obrazy, za┼Ť druga grupa ÔÇô przekaz, w kt├│rym wykadrowany by┼é jedynie prezenter.

W wielu badaniach dowiedziono, ┼╝e wielozadaniowo┼Ť─ç to jedynie z┼éudzenie. Najlepszym przyk┼éadem s─ů badania naukowc├│w z Kansas State University. Lori Bergen, Tom Grimes oraz Deborah Potter dowiedli, ┼╝e du┼╝e nagromadzenie bod┼║c├│w we wsp├│┼éczesnych przekazach telewizyjnych mo┼╝e utrudni─ç ich zapami─Ötanie i zrozumienie.

W pierwszym przypadku zapami─Ötano istotnie mniej informacji, ┼Ťrednio o 10 proc. Problemy z odbiorem przekazu pojawia┼éy si─Ö zw┼éaszcza wtedy, gdy przekazywane tre┼Ťci nale┼╝a┼éy do r├│┼╝nych kategorii informacyjnych (np. aktualno┼Ťci polityczne na pasku plus informacje graficzne o pogodzie). Eksperyment Grimesa i wsp├│┼épracownik├│w dowi├│d┼é, ┼╝e umiej─Ötno┼Ť─ç r├│wnoleg┼éego przetwarzania wielu informacji jest mitem.

PERMANENTNY STAN ROZPROSZONEJ UWAGI

Pe┼éne skupienie uwagi na informacjach pochodz─ůcych z r├│┼╝nych ┼║r├│de┼é czy te┼╝ wykonywanie kilku czynno┼Ťci jednocze┼Ťnie jest dla m├│zgu praktycznie niemo┼╝liwe, poniewa┼╝ ma on trudno┼Ťci z szybkim i ci─ůg┼éym prze┼é─ůczaniem si─Ö na inne tryby dzia┼éania. Podobnie jak komputery nie radzimy sobie z nag┼éym przerwaniem danej czynno┼Ťci i szybkim restartem. Ma┼éo tego, czas wykonywania kilku zada┼ä jednocze┼Ťnie znacznie si─Ö wyd┼éu┼╝a i towarzysz─ů mu efekty uboczne ÔÇô r├│┼╝nego rodzaju b┼é─Ödy poznawcze.

Czas wykonywania kilku zada┼ä jednocze┼Ťnie znacznie si─Ö wyd┼éu┼╝a i towarzysz─ů mu efekty uboczne ÔÇô r├│┼╝nego rodzaju b┼é─Ödy poznawcze.

Ciekawy eksperyment przeprowadzili badacze z Harvard University, Daniel J. Simons i Christopher F. Chabris. Grupie badanych pokazali film, kt├│rego bohaterowie przekazywali sobie pi┼ék─Ö. Ogl─ůdaj─ůcy mieli za zadanie zliczy─ç, ile razy powtarza si─Ö ta czynno┼Ť─ç. W film wmontowano scen─Ö, w kt├│rej przewija si─Ö osoba przebrana za goryla (scena trwa 9 sekund). Wi─Ökszo┼Ť─ç badanych zapytana po seansie, czy zauwa┼╝y┼éa co┼Ť niezwyk┼éego, odpowiedzia┼éa, ┼╝eÔÇŽ nie.

Nasza uwaga jest zatem bardzo selektywna, a wykonywanie dw├│ch zada┼ä jednocze┼Ťnie ÔÇô ma┼éo efektywne. Mo┼╝na zaryzykowa─ç stwierdzenie, ┼╝e naturalny stan umys┼éu cz┼éowieka ┼╝yj─ůcego w zachodniej kulturze to rozproszona uwaga, powierzchowna analiza, ubo┼╝sze rozumienie tre┼Ťci.

NOWE TECHNOLOGIE A EFEKTYWNO┼Ü─ć PRACY

Dlaczego wymaga si─Ö od nas wielozadaniowo┼Ťci, cho─ç wiemy, ┼╝e jest to ma┼éo produktywny spos├│b dzia┼éania? Prof. Stephen Payne z University of Bath twierdzi, ┼╝e rozpraszamy si─Ö, bo gdy wykonujemy trudn─ů i zarazem wa┼╝n─ů czynno┼Ť─ç, chcemy si─Ö natychmiast nagrodzi─ç i uprzyjemni─ç sobie ten czas.

Potwierdza to wspomniana ju┼╝ Linda Stone, kt├│ra w artykule opublikowanym na ┼éamach ÔÇ×Harvard Business ReviewÔÇŁ (2007) w trafny spos├│b opisuje kondycj─Ö wsp├│┼éczesnego cz┼éowieka: ma on non stop wyt─Ö┼╝on─ů uwag─Ö, zawsze chce by─ç w centrum wydarze┼ä, boi si─Ö, ┼╝e cokolwiek mo┼╝e mu umkn─ů─ç. To dlatego pracujemy przy d┼║wi─Ökach p┼éyn─ůcych z w┼é─ůczonego telewizora czy sprawdzamy aktualno┼Ťci na Facebooku.

Niestety, nie wp┼éywa to pozytywnie na jako┼Ť─ç pracy. Jak wynika z bada┼ä przeprowadzonych w 2010 r. Reynol Junco z Lock Heaven University i Shelia R. Cotten z University of Alabama w Birmingham, studenci korzystaj─ůcy podczas nauki z Facebooka lub pisz─ůcy SMS-y, mieli gorsze wyniki ni┼╝ ich r├│wie┼Ťnicy, kt├│rych nie rozprasza┼éy technologiczne nowinki.

CZY WIELOZADANIOWO┼ÜCI MO┼╗NA SI─ś JEDNAK NAUCZY─ć?

Eksperymenty przeprowadzone z u┼╝yciem neuroobrazowania przez australijskiego neuropsychologa Paula E. Duxa oraz jego wsp├│┼épracownik├│w wyra┼║nie wskazuj─ů, ┼╝e na nic zda si─Ö nawet intensywny treningu m├│zgu ÔÇô nie spos├│b wykonywa─ç dobrze dw├│ch zada┼ä jednocze┼Ťnie (je┼Ťli wymagaj─ů one uwagi). Co innego, gdy jedno z zada┼ä wykonujemy biegle, wr─Öcz automatycznie ÔÇô wtedy mo┼╝emy pozwoli─ç sobie na robienie czego┼Ť r├│wnolegle.

Z kolei Monica Luciana, profesor psychologii na University of Minnesota, je┼Ťli daje jakiekolwiek nadzieje, to tylko m┼éodym ludziom. Badaczka dowiod┼éa, ┼╝e zdolno┼Ť─ç m├│zgu do kategoryzacji konkurencyjnych informacji rozwija si─Ö do 16 ÔÇô 17 roku ┼╝ycia. Pozostaje jednak pytanie, czy takie kompetencje rzeczywi┼Ťcie powinny by─ç rozwijane u dzieci?

JAK WALCZY─ć Z DYSTRAKTORAMI?

Jednocze┼Ťnie powstaj─ů kolejne techniki, kt├│re maj─ů pom├│c w radzeniu sobie z dystraktorami, odwracaj─ůcymi uwag─Ö od tego, co rzeczywi┼Ťcie wa┼╝ne w danym momencie. Jedn─ů z nich jest technika Pomodoro. Zgodnie z ni─ů zasoby czasowe dzielimy na 25-minutowe interwa┼éy. W tym czasie koncentrujemy si─Ö wy┼é─ůcznie na jednym zadaniu i eliminujemy wszelkie ÔÇ×rozpraszaczeÔÇŁ. Dopiero po up┼éywie 25 minut rozpoczynamy kolejne zadanie, poprzedzaj─ůc je kr├│tk─ů przerw─ů.

Nale┼╝y te┼╝ pogodzi─ç si─Ö z tym, ┼╝e cz┼éowiek ma ograniczone mo┼╝liwo┼Ťci zapami─Ötywania informacji. W tej sytuacji warto skorzysta─ç z technik zapami─Ötywania danych proponowanych przez psycholog├│w. Przyk┼éad? ┼╗eby zapami─Öta─ç numer telefonu, 9-cyfrowy ci─ůg najlepiej podzieli─ç na 3 zestawy po 3 cyfry. To odkrycie zawdzi─Öczamy GeorgeÔÇÖowi Millerowi z Harvard University, kt├│ry w badaniach z 1956 r. wykaza┼é, ┼╝e liczba informacji, kt├│re cz┼éowiek jest w stanie bezpo┼Ťrednio wynosi ok. 7 (┬▒2). Wi─ů┼╝e si─Ö to z ograniczeniem naszej pami─Öci kr├│tkotrwa┼éej.

Lepiej nauczy─ç si─Ö dobrego zarz─ůdzania czasem, planowania zada┼ä oraz ─çwiczy─ç siln─ů wol─Ö i samokontrol─Ö ni┼╝ walczy─ç z ograniczeniami umys┼éu. Bo ta walka, przynajmniej je┼Ťli chodzi o wielozadaniowo┼Ť─ç, wydaje si─Ö z g├│ry skazana na niepowodzenie.

***

O AUTORZE

dr Konrad Maj ÔÇô psycholog spo┼éeczny. W pracy naukowej koncentruje si─Ö na zagadnieniach zwi─ůzanych z wp┼éywem spo┼éecznym (g┼é├│wnie perswazj─ů j─Özykow─ů). W tym kontek┼Ťcie analizuje r├│┼╝nice mi─Ödzy wp┼éywem spo┼éecznym a manipulacj─ů. Zajmuje si─Ö tak┼╝e skuteczn─ů komunikacj─ů i procesami grupowymi. Prowadzi┼é projekt dotycz─ůcy budowania zaufania do wymiaru sprawiedliwo┼Ťci oraz problem├│w wynikaj─ůcych z chuliga┼ästwa stadionowego. Interesuje si─Ö te┼╝ psychologi─ů mi┼éo┼Ťci oraz relacjami w bliskich zwi─ůzkach. Popularyzator nauki. Jest kierownikiem Centrum Innowacji na Uniwersytecie SWPS, w ramach kt├│rego prowadzone s─ů badania aktualnych trend├│w spo┼éecznych i technologicznych.

***

Tekst pochodzi z bloga popularnonaukowego Uniwersytetu SWPS. Sukces Pisany Szmink─ů jest patronem medialnym Strefy Psyche i Bloga popularnonaukowego.