Pionek na szachownicy (Foto. Canva Pro)

Jak NIE podejmowa─ç decyzji?

Alina Ka┼║mierczak

Ka┼╝dego dnia podejmujemy setki decyzji. W co si─Ö ubra─ç, czy do ┼Ťniadania wypi─ç kaw─Ö lub herbat─Ö, zje┼Ť─ç bu┼ék─Ö czy owsiank─Ö, od czego zacz─ů─ç porann─ů toalet─Ö? Tylko rankiem (do momentu wyj┼Ťcia z domu do pracy) jest to kilka lub kilkana┼Ťcie decyzji. Wi─Ökszo┼Ť─ç z nich odbywa si─Ö poza kontrol─ů ┼Ťwiadomo┼Ťci, poniewa┼╝ przerodzi┼éo si─Ö w nawyk. Jak si─Ö budz─Ö to nie my┼Ťl─Ö, czy wystawi─ç z ┼é├│┼╝ka praw─ů czy lew─ů stop─ů? Gdyby┼Ťmy ka┼╝d─ů z tych decyzji mieli przemy┼Ťle─ç i podj─ů─ç ┼Ťwiadomie, nie starczy┼éoby nam czasu na ┼╝ycie. Tylko by┼Ťmy rozmy┼Ťlali, co zrobi─ç? Dlatego nasz m├│zg tak si─Ö wy─çwiczy┼é, ┼╝e decyzje powtarzalne odtwarza z automatu.

Małe decyzje

┼Üwiadomo┼Ť─ç podejmowania decyzji ma┼éo wa┼╝nych z punktu widzenia codziennego funkcjonowania pojawia si─Ö, kiedy pr├│bujemy zmieni─ç swoje sta┼ée dzia┼éania nawykowe. Na przyk┼éad chcemy si─Ö nauczy─ç picia rankiem szklanki wody z cytryn─ů, a ┼éapiemy si─Ö na tym, ┼╝e pierwsz─ů czynno┼Ťci─ů w kuchni jest w┼é─ůczenie ekspresu do kawyÔÇŽ Ale zostawmy te ma┼ée codzienne decyzje nawykowe. Skupmy si─Ö na decyzjach bardziej znacz─ůcych w naszym ┼╝yciu. Decyzjach, kt├│re mog─ů zawa┼╝y─ç na dalszych losach lub zmieni─ç ┼╝yciow─ů ┼Ťcie┼╝k─Ö. To czy ubierzemy najpierw prawego buta czy lewego nie wp┼éynie na nasze ┼╝ycie, ale ju┼╝ podj─Öcie decyzji o zmianie pracy, miejsca zamieszkania czy stanu cywilnego tak.

Jak zatem NIE podejmowa─ç wa┼╝nych decyzji?

1. Nie podejmuj decyzji pochopnie

Moja babcia m├│wi┼éa: nie podejmuj decyzji pochopnie. Dzi┼Ť s┼éowo pochopnie stanowi raczej archaizm. Jednak┼╝e nadal trafnie odnosi si─Ö do sposobu podejmowania decyzji. Pochopnie oznacza, po┼Ťpiesznie, nieprzemy┼Ťlanie, nieroztropnie. Wa┼╝ne decyzje warto rozwa┼╝y─ç i przeanalizowa─ç. Zatrzyma─ç si─Ö wzi─ů─ç pod uwag─Ö wszystkie ÔÇ×zaÔÇŁ i ÔÇ×przeciwÔÇŁ. Przyk┼éad: otrzymanie propozycji nowej, lepiej p┼éatnej pracy, kt├│re wi─ů┼╝e si─Ö z przeprowadzeniem si─Ö lub zmian─ů dotychczasowego sposobu ┼╝ycia. Decyzja wi─ů┼╝e si─Ö z ryzykiem. Co zrobi─ç w tej sytuacji? Przede wszystkim zabra─ç dane i dokona─ç kalkulacji. Wtedy warto wzi─ů─ç kartk─Ö, d┼éugopis i sporz─ůdzi─ç list─Ö korzy┼Ťci i start. Czasem dopiero po ich spisaniu wida─ç, z czym b─Ödzie si─Ö wi─ůza─ç podj─Öcie danej decyzji.

2. Nie podejmuj decyzji w stanie silnych emocji.

Emocje nie s─ů dobrym doradc─ů. Emocje to automatyczne, kr├│tkotrwa┼ée i spontaniczne reakcje organizmu. Spe┼éniaj─ů rol─Ö adaptacyjn─ů i umo┼╝liwiaj─ů reakcj─Ö na bodziec. Czasem mog─ů jednak zaburzy─ç zdolno┼Ťci percepcyjne. Zw┼éaszcza je┼Ťli s─ů one bardzo silne. Tak rodz─ů si─Ö zbrodnie w afekcie. Silne emocje doprowadzaj─ů nas do podj─Öcia decyzji, kt├│rych p├│┼║niej mo┼╝emy ┼╝a┼éowa─ç.

Poza tym pozytywne emocje powoduj─ů, ┼╝e nasz proces decyzyjny jest silniej nacechowany pozytywno┼Ťci─ů, co mo┼╝e prowadzi─ç do niedoszacowania ryzyka (lub przeszacowania oczekiwanego zysku). Emocje negatywne natomiast powoduj─ů, ┼╝e jeste┼Ťmy bardziej niech─Ötni do podejmowania ryzyka. W├│wczas przeceniamy potencjalne ryzyko (lub nie doceniamy spodziewanych zysk├│w). Warto wi─Öc w momencie podejmowania decyzji przyjrze─ç si─Ö swoim emocjom, czy nie zaburzaj─ů one rzeczywistego ogl─ůdu sprawy.

3. Nie podejmuj decyzji pod wpływem atmosfery/alkoholu/używek

Jest uroczy wiecz├│r, ┼Ťwietna atmosfera, cudowni rozbawieni ludzie, muzyka, ┼Ťwietnie si─Ö bawimyÔÇŽ Kto┼Ť rzuca has┼éo, to mo┼╝e zr├│bmy sobie tatua┼╝. Wszyscy z entuzjazmem podchodz─ů do tematu. Na fali atmosfery (czasem pod wp┼éywem r├│┼╝nych ┼Ťrodk├│w) dokonujemy decyzji i robimy to! Problem pojawia si─Ö nast─Öpnego dnia, gdy budzimy si─Ö i zdajemy sobie spraw─Ö z tego, co zrobili┼ŤmyÔÇŽ Doskonale opisuje to film Kac Vegas, kt├│ry jest odzwierciedleniem tego, o czym m├│wi─Ö. Tatua┼╝ w tej sytuacji mo┼╝e si─Ö okaza─ç najmniej gro┼║n─ů rzecz─ůÔÇŽ

Czasem decyzje podj─Öte w ten spos├│b mog─ů wr─Öcz zagra┼╝a─ç ┼╝yciu. Pozornie ┼Ťwietna zabawa i podj─Öta decyzja o skoku do wody, mo┼╝e okaza─ç si─Ö tragicznaÔÇŽ.

4. Nie podejmuj decyzji pod wpływem innych

Decyzje s─ů Twoje i dobrze by┼éoby, gdyby┼Ť to Ty sam o sobie decydowa┼éÔÇŽ A ile razy w ┼╝yciu jest tak, ┼╝e wybiera si─Ö szko┼é─Ö ┼Ťredni─ů, poniewa┼╝ id─ů tam koledzy? Ile razy jest tak, ┼╝e studia wskazuj─ů rodzice, m├│wi─ůc, ┼╝e wyb├│r dziecka jest nieodpowiedni. ÔÇ×Co ty b─Ödziesz z tego mia┼é? Przecie┼╝ ze ┼Ťpiewu nie da si─Ö wy┼╝y─çÔÇŽ A studia ekonomiczne to przysz┼éo┼Ť─çÔÇŽÔÇŁ Ilu mamy prawnik├│w, lekarzy, menad┼╝er├│w, kt├│rzy pracuj─ů w zawodzie, poniewa┼╝ to rodzice za nich zdecydowali, a oni nie mieli odwagi si─Ö przeciwstawi─ç. P├│┼║niej ┼╝a┼éuj─ů, ┼╝e nie poszli swoj─ů drog─ů i nie spe┼éniali swoich marze┼ä.

5. Nie podejmuj decyzji zbyt wolno.

Zbyt d┼éugi proces decyzyjny te┼╝ nie jest dobry. Wed┼éug Mel Robbins, autorki ksi─ů┼╝ki ÔÇ×Regu┼éa 5 sekundÔÇŁ wystarczy pi─Ö─ç sekund, by podj─ů─ç ka┼╝d─ů decyzj─Ö. Dlaczego? Poniewa┼╝ w tym czasie nie zd─ů┼╝y uruchomi─ç si─Ö proces auto-sabota┼╝u, kt├│ry czasem skutecznie blokuje nasze dzia┼éania. Je┼Ťli podejmiemy decyzje w miar─Ö szybko, to nie zd─ů┼╝─ů si─Ö zrodzi─ç w─ůtpliwo┼Ťci typu czy powinienem, czy na pewno si─Ö do tego nadaj─Ö, czy wypada zada─ç to pytanie, czy jestem wystarczaj─ůco dobry. Oczywi┼Ťcie nie w przypadku wszystkich decyzji si─Ö to sprawdza, ale warto to wzi─ů─ç pod uwag─Ö. Czasem gdy zbyt d┼éugo si─Ö zastanawiamy, tym trudniej jest nam podj─ů─ç decyzj─Ö. Poza tym odwlekanie powoduje mno┼╝enie si─Ö w─ůtpliwo┼Ťci.

Wiadomo ju┼╝, jak nie podejmowa─ç decyzji. Zatem jak je podejmowa─ç?

Po pierwsze szybko, ale nie bezmy┼Ťlnie i bezrefleksyjnie. Po drugie samodzielnie, nawet je┼Ťli uwzgl─Ödnimy opinie innych. Po trzecie ┼Ťwiadomie. Po czwarte bez zb─Ödnych emocji, kt├│re mog─ů wypatrzy─ç nasz spos├│b postrzegania ┼Ťwiata.

Na koniec pami─Ötaj o tym, ┼╝e ka┼╝da decyzja ma konsekwencje. I to przez pryzmat konsekwencji oceniamy, czy nasza wcze┼Ťniejsza decyzja by┼éa odpowiednia. Czasem warto do┼Ťwiadczy─ç nietrafnych decyzji, by nauczy─ç si─Ö czego┼Ť i wyci─ůgn─ů─ç odpowiedne wnioski.