Zestresowana kobieta chowa twarz w d艂oni (Foto. Canva Pro)

Wypalenie rodzicielskie. Czy mo偶na mie膰 do艣膰 bycia rodzicem?

O wypaleniu rodzicielskim i jego symptomach, stereotypach w 艣rodowisku pracy a tak偶e o tym, jak pracodawcy mog膮 u艂atwi膰 swoim pracownikom godzenie obowi膮zk贸w zawodowych z rodzicielskimi, Olga Kozierowska rozmawia w swoim podca艣cie Sukces Pisany Szmink膮 z Magd膮 Dziewgu膰, Country Director w Google Cloud Poland oraz Kamilem Janowiczem, psychologiem i autorem bloga father_ing.

OLGA KOZIEROWSKA: Badania przeprowadzone w 42 krajach pokaza艂y, 偶e 艣redni poziom wypalenia rodzicielskiego by艂 najwy偶szy w艣r贸d Polak贸w: zdobyli艣my 39,4 pkt, co w praktyce oznacza, 偶e przeci臋tna polska matka i ojciec odczuwaj膮 ka偶dy z 23 przejaw贸w wypalenia rodzicielskiego 艣rednio prawie raz albo dwa w miesi膮cu. Magdo, ty masz tr贸jk臋 dzieci?

MAGDA DZIEWGU膯: To nie jest sytuacja 艂atwa do tzw. ogarni臋cia. Ka偶dego dnia dostaje si臋 nowy zestaw wyzwa艅 i nawet, gdy si臋 my艣li, 偶e wszystko jest zaplanowane i powinno si臋 uda膰, to mo偶e zadzia膰 si臋 co艣 niespodziewanego. My艣l臋, 偶e bycie rodzicem jest najtrudniejsz膮 z r贸l jakie dostajemy w 偶yciu. I te偶 tak膮, kt贸ra niestety nie ma gotowego scenariusza, wi臋c trzeba by膰 przygotowanym na wszystko. To jest naprawd臋 bardzo, bardzo trudna praca.

OLGA: Kamil, jeste艣 m艂odym tat膮鈥

KAMIL JANOWICZ: Nasz synek ma nieca艂e dwa lata. To na pewno jest wymagaj膮cy czas. Na szcz臋艣cie nie powiedzia艂bym, 偶e czuj臋 si臋 wypalony, ale s膮 momenty, kiedy czuj臋 si臋 mocno przeci膮偶ony. Do艣wiadczam – zar贸wno ja, jak i moja 偶ona – wielu wyzwa艅, wielu obci膮偶e艅, czasem rezygnacji z r贸偶nych rzeczy. To na pewno nie jest tak, 偶e nic si臋 nie zmienia i wszystko si臋 dzieje 艂atwo i lekko. Rodzicielstwo, zdecydowanie, tak jak tutaj pad艂o, jest bardzo du偶ym wyzwaniem. Mo偶e by膰 te偶 藕r贸d艂em wielu pi臋knych i wspania艂ych do艣wiadcze艅, ale warto widzie膰 obie strony medalu.

OLGA: Oczywi艣cie s膮 do艣wiadczenia bardziej i mniej pozytywne, ale obok tego s膮 te偶 gdzie艣 syndromy wypalenia rodzicielskiego. Co do nich zaliczamy? Jak si臋 czuje rodzic, kt贸ry do艣wiadcza wypalenia rodzicielskiego?

KAMIL: Wypalenie rodzicielskie to koncept wprowadzony przez badaczk臋 Isabel Roskam i jest troch臋 inspirowany pracami nad wypaleniem zawodowym. Isabel Roskam wskazuje cztery kluczowe aspekty wypalenia rodzicielskiego.

  1. Pierwsze dotyczy emocjonalnego wyczerpania.
  2. Drugie tego, 偶e por贸wnujemy si臋 z wcze艣niejszym sob膮 w roli rodzica. My艣limy, 偶e ju偶 nie jeste艣my tak zaanga偶owani, tak spe艂nieni, usatysfakcjonowani, tak sprawni i skuteczni jak byli艣my w rodzicielstwie wcze艣niej. W zwi膮zku z tym jeste艣my sob膮 rozczarowani – troch臋 albo nawet bardzo.
  3. Trzecia kwestia to utrata przyjemno艣ci z bycia rodzicem, czyli nie do艣wiadczamy albo nie dostrzegamy pozytywnych, fajnych, radosnych, buduj膮cych aspekt贸w rodzicielstwa.
  4. I czwarty aspekt – to emocjonalne dystansowanie si臋 od dziecka, spadek zaanga偶owania, takie swego rodzaju wyblakni臋cie afektu. Wtedy te偶 zaczynamy si臋 odcina膰 od roli rodzica i od relacji z dzieckiem.


To s膮 takie 4 g艂贸wne komponenty wypalenia rodzicielskiego.

OLGA: Zastanawiam si臋, co w takim razie stoi za tym, 偶e czujemy wypalenie rodzicielskie?

MAGDA: My艣l臋, 偶e coraz trudniej jest by膰 rodzicem. W czasach, w kt贸rych 偶yjemy i w 艣wiecie, w kt贸rym wszystko si臋 zmienia i redefiniuje, bardzo trudno znale藕膰 jasne 艣cie偶ki. Bo kiedy jeste艣 dobrym rodzicem? Jak chodzisz na plac zabaw czy jak zabierasz dzieci do zoo? Czy te偶 mo偶e po prostu jak przytulasz dziecko i m贸wisz mu, 偶e jest fantastyczne? Tutaj nie ma jasnych scenariuszy. Ta rewolucja technologiczna, kt贸rej do艣wiadczamy r贸wnie偶 powoduje, 偶e jeste艣my po prostu bombardowani ogromn膮 ilo艣ci膮 alternatyw. Kiedy艣 wychowywali艣my dzieci w w膮skim gronie. Ewentualnie mo偶na by艂o si臋 por贸wna膰 do jakiej艣 s膮siadki albo do w艂asnej mamy. A teraz widzimy idealne mamy, idealnych rodzic贸w i rodziny na Facebooku, Instagramie i TikToku. To na pewno jest olbrzymie obci膮偶enie.

Drugi element, kt贸ry – my艣l臋 – te偶 bardzo utrudnia bycie rodzicem, to fakt, 偶e rodzina si臋 przedefiniowa艂a. Bo jednak w przesz艂o艣ci, sama to pami臋tam ze swojego dzieci艅stwa, ta rola, kt贸r膮 odgrywali dziadkowie by艂a bardzo istotna. A tym samym pewne elementy wychowania 鈥 dziadkowie naturalnie przejmowali opiek臋 nad wnukami, wykonywali wsp贸lnie r贸偶ne zadania. Dzisiaj ci dziadkowie s膮 dalej od wnuk贸w, s膮 bardziej odwiedzaj膮cymi go艣膰mi ni偶 wsp贸艂wychowuj膮cymi. My艣l臋, 偶e te偶 z tego powodu cz臋艣膰 wzorc贸w, cz臋艣膰 zada艅 i te偶 ta rola odci膮偶aj膮ca, kt贸r膮 dziadkowie pe艂nili, w jakim艣 sensie si臋 rozmy艂a. Naprawd臋 jest du偶o trudniej by膰 rodzicem i ta trudno艣膰 mo偶e przek艂ada膰 si臋 na takie wyczerpanie emocjonalne.

KAMIL: Mamy ju偶 troch臋 wynik贸w bada艅 dotycz膮cych czynnik贸w, kt贸re mog膮 zwi臋ksza膰 ryzyko wypalenia rodzicielskiego. Nie jest ich du偶o, bo to naukowo jest dosy膰 艣wie偶y temat, ale mo偶emy powiedzie膰, 偶e po pierwsze: cz臋艣ciej tego wypalenia do艣wiadczaj膮 mamy. S膮 niestety cz臋艣ciej obci膮偶one tym wypaleniem, ale my艣l臋 te偶, 偶e cz臋sto do艣wiadczaj膮 wi臋kszej presji spo艂ecznej – troch臋 uwewn臋trznionej na to idealne, spe艂nione rodzicielstwo.

Drugi czynnik – to gorsza sytuacja finansowa. Jest to czynnik ryzyka, bo zmniejsza zasoby rodziny na mo偶liwo艣膰 szukania pomocy, ale te偶 uzyskania jakiego艣 wsparcia, zwi臋kszenia oferty edukacyjnej i rozwojowej dla dziecka, ale te偶 zadbanie o siebie.

I trzeci, cz臋sto pojawiaj膮cy si臋 czynnik, to jest np. posiadanie dziecka z niepe艂nosprawno艣ci膮. Zw艂aszcza, gdy ma si臋 wi臋cej dzieci i jedno z nich posiada niepe艂nosprawno艣膰 – czy to fizyczn膮 czy intelektualn膮. Ten czynnik mocno zwi臋ksza ryzyko, 偶e rodzic – w zwi膮zku z tymi obci膮偶eniami – mo偶e si臋 wypali膰.

Na razie tyle kluczowych rzeczy wiemy. Badania trwaj膮 i b臋d膮 na pewno prowadzone dalej, wi臋c podejrzewam, 偶e coraz wi臋cej b臋dziemy dowiadywa膰 si臋 na temat tego, jakie czynniki mog膮 mie膰 znaczenie.

OLGA: Ca艂y czas w firmach pokutuje przekonanie, 偶e dziecko ma g艂贸wnie kobieta. Niby mamy zatrudnia膰 nie patrz膮c na p艂e膰, ale jednak jak w rekrutacji jest m艂oda kobieta albo kobieta, kt贸ra ma dzieci, to cz臋sto w jaki艣 spos贸b, ona nie dostaje tej pracy. No, i jak to w takim razie sobie poradzi膰 z tymi stereotypami i przekonaniami?

MAGDA: My艣l臋, 偶e to jest kluczowy problem. Z jednej strony wszyscy chc膮, 偶eby kobiety by艂y aktywne zawodowo. Brakuje nam bardzo w gospodarce ich kontrybucji, bo jest du偶o zmarnowanego potencja艂u wynikaj膮cego z tego, 偶e dziewczyny si臋 ucz膮, s膮 fantastycznymi studentkami i maj膮 艣wietny pocz膮tek kariery, a potem znikaj膮. Nie wracaj膮 nigdy na rynek pracy po urodzeniu dziecka.

Z drugiej strony mamy ten aspekt, 偶e ca艂y czas tak samo traktuje si臋 pracownika – i celowo nie u偶ywam tutaj p艂ci – kt贸ry ma dziecko i kt贸ry nie ma dziecka. Wszyscy tutaj mamy dzieci, wi臋c nie musimy sobie tego t艂umaczy膰, ale to s膮 dwa r贸偶ne 偶ycia. Moment, w kt贸rym nie masz dzieci jest innym 偶yciem i innym czasem, innym kalendarzem, inn膮 dyspozycyjno艣ci膮 i nawet trybem podejmowania decyzji ni偶 sytuacja, w kt贸rej nagle masz jedno, dwoje czy wi臋cej dzieci. W zwi膮zku z czym uwa偶am, 偶e rynek pracy powinien systemowo to uregulowa膰. Powinien po prostu wprowadzi膰 pewne benefity, przywileje, pewn膮 elastyczno艣膰 do regulacji zawodowych, 偶eby nikt si臋 nie musia艂 zastanawia膰, czy jak jest mama, kt贸r膮 chcemy zatrudni膰, to czy ona b臋dzie dyspozycyjna i ile godzin przepracuje.

To te偶 dzia艂a w drug膮 stron臋. Osoby, kt贸re 艣wiadomie nie chc膮 mie膰 dzieci albo nie chc膮 by膰 w sytuacjach na zasadzie: 鈥濶o dobra, bo ona to ma dziecko, to ja teraz musz臋 zosta膰 po godzinach, 偶eby za ni膮 wykona膰 prac臋鈥. Te wszystkie elementy mo偶na swobodnie uregulowa膰, m贸wi膮c: 鈥瀘k, jestem pracuj膮cym rodzicem. To oznacza, 偶e mam elastyczny czas pracy, 偶e mam mo偶liwo艣膰 pracowania cz臋艣ciej z domu, 偶e mog臋 bra膰 sobie dodatkowe wolne i odpracowa膰 to w czasie, kt贸ry mi pasuje. I dostaj臋 np. dodatkow膮 cz臋艣膰 wynagrodzenia w postaci przedszkola czy 偶艂obka, kt贸ry mam w miejscu pracy.鈥 Jest ca艂a masa u艂atwie艅, kt贸ra pozwoli艂aby spokojnie albo spokojniej 艂膮czy膰 te dwa 艣wiaty. To jednak – mimo wszystko – jest okres przej艣ciowy. Im starsze dzieci, tym mniej nas odci膮gaj膮 od pracy.

Pos艂uchaj ca艂ego podcastu na聽www.sukcespisanyszminka.pl/podcasty albo obejrzyj na kanale Youtube w wersji z napisami: